Obezite: Ne Zaman Doktora Başvurmalı?

Genel Bakış

Obezite, vücutta sağlığı bozacak kadar aşırı yağ birikmesi durumudur. Boy ve kilonuzun oranı olan vücut kitle indeksi (VKİ) ile değerlendirilir. Ancak tanı, sadece rakama değil, genel sağlık durumuna ve yağın dağılımına bakılarak da konulur.

Evet. Obezite hem dünyada hem Türkiye'de çok sık görülür. Türkiye'de her 3 yetişkinden 1'inde obezite, her 3 çocuktan 1'inde ise fazla kiloluluk veya obezite olduğu sanılmaktadır.

Obezite kadınlarda erkeklerden daha sık görülür. Orta yaşlarda daha yaygındır, ancak çocukluk çağından itibaren her yaşta başlayabilir. Ailede obezite öyküsü olan kişilerde risk daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Belirgin kilo artışı ve yağlanma (özellikle karın bölgesinde)
• Nefes darlığı, çabuk yorulma
• Horlama veya uykuda nefesin durması (uyku apnesi)
• Eklem ve bel ağrıları
• Aşırı terleme
• Tansiyon yüksekliği ve kan şekeri yüksekliği

Çocuklarda belirtiler

• Yaşıtlarına göre hızlı kilo artışı
• Hareketli oyunlardan kaçınma
• Nefes darlığı ve çabuk yorulma
• Okulda başarı düşüklüğü veya uyku hali
• Büyüme eğrisinde normalin üzerinde kilo oranı

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Kas kütlesi kaybına rağmen yağ kütlesinde artış
• Yürüme ve merdiven çıkmada zorlanma
• Denge sorunları ve düşme riski
• Nefes darlığı ve ödem (şişlik)
• Kilo artışının yanında güç kaybı

Nedenler

Ana nedenler

• Aşırı kalorili ve işlenmiş gıdalarla beslenme
• Hareketsiz yaşam
• Genetik yatkınlık (aile öyküsü)
• Uyku düzensizliği ve yetersiz uyku
• Bazı hormonal ve metabolik hastalıklar (örneğin tiroidin az çalışması, insülin direnci)
• Bazı ilaçlar (örneğin uzun süreli kortizon tedavisi)

Risk faktörleri

• Ailede obezite veya diyabet öyküsü
• Gebelikte alınan fazla kiloların verilmemesi
• Yaşlanma ile metabolizma hızının düşmesi
• Düşük gelir ve eğitim düzeyi (sağlıklı gıdaya ulaşımı zorlaştırabilir)
• Psikolojik stres ve depresyon
• Bazı endokrin (hormon) hastalıkları

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Günlük işlerinizi yaparken bile nefes darlığı yaşıyorsanız
• Uyku apnesi belirtileriniz varsa (horlama, boğulma hissi ile uyanma)
• Tansiyon veya şeker hastalığı tanınız var ve değerleriniz kontrol edilemiyorsa
• Birden fazla ek hastalığınız varsa (kalp, böbrek, karaciğer yağlanması vb.) ve kilo vermeniz gerekiyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Vücut kitle indeksinizin 30 ve üzerinde olduğunu öğrendiyseniz
• Bel çevreniz kadınlarda 80 cm'nin, erkeklerde 94 cm'nin üzerindeyse
• Kendi başınıza kilo vermeyi denemenize rağmen kilo artışı devam ediyorsa
• Yıllık kontrol için aile hekiminize başvurduğunuzda kilonuz hakkında endişelendiyseniz

Tanı

Doktorunuz önce boy ve kilonuzu ölçerek vücut kitle indeksinizi hesaplar. Bel çevresi de risk değerlendirmesinde kullanılır. Ardından sağlık geçmişinizi ve beslenme düzeninizi dinler.

Yapılabilecek testler

• Vücut kitle indeksi (VKİ) hesaplanması
• Bel çevresi ölçümü
• Kan basıncı (tansiyon) ölçümü
• Kan testleri: açlık kan şekeri, kolesterol, tiroid fonksiyonları, karaciğer enzimleri
• Gerekirse insülin direnci veya hormon testleri

Randevunuzda neler beklenir

Muayene genellikle 15-30 dakika sürer. Doktorunuz kilonuzla ilgili sorular sorabilir ve sizden birkaç hafta beslenme ve aktivite günlüğü tutmanızı isteyebilir. Sonuçlara göre sizi diyetisyene, endokrin (hormon) uzmanına veya egzersiz programı için fizyoterapiste yönlendirebilir.

Tedavi

Obezite tedavisinde amaç yalnızca tartıdaki sayıyı düşürmek değil, sağlığı iyileştirmektir. Tedavi; beslenme alışkanlıkları, artan fiziksel aktivite, davranış değişikliği ve varsa altta yatan hastalıkların tedavisini kapsar.

Evde kişisel bakım

• Yüksek kalorili, şekerli ve işlenmiş gıdaları azaltın
• Porsiyonlarınızı küçültün ve daha sık ama az yemeye çalışın
• Haftada en az 150 dakika orta tempolu fiziksel aktivite hedefleyin
• Günde 7-8 saat uyumaya çalışın
• Günlük 8-10 bardak su için
• Şekerli içeceklerden ve hazır meyve sularından kaçının

Tıbbi tedaviler

İlaç tedavisi, çoğu zaman yaşam tarzı değişiklikleriyle birlikte, yalnızca doktor kararıyla başlanabilir. Bu ilaçlar iştahı azaltarak veya sindirimi etkileyerek kilo kaybına yardımcı olabilir. Ancak hiçbir ilaç tek başına kalıcı kilo vermede yeterli değildir. Hangi ilaç ve dozun sizin için uygun olduğunu belirleyecek kişi, sağlık geçmişinizi bilen doktorunuzdur.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ciddi obezitede (VKİ 40 üzeri veya 35 üzeri ve ek hastalık varlığında), diğer yöntemler denenmiş ancak başarılı olunamamışsa, bariatrik cerrahi (mide küçültme ameliyatları) değerlendirilebilir. Bu karar, diyetisyen, psikolog ve cerrahı içeren bir ekip tarafından verilir ve ameliyat sonrası ömür boyu takip gerekir.

Bu durumla yaşamak

Obezite ile yaşam, öz bakım ve düzenli takip gerektirir. Düzenli doktor kontrolleri, beslenme takibi ve egzersiz rutini ihmal edilmemelidir. Küçük ve sürdürülebilir adımlarla başlamak motivasyonu artırır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Günlük adım sayınızı kademeli olarak artırın
• Merdivenleri asansör yerine kullanın
• Televizyon karşısında yemek yeme alışkanlığını bırakın
• Hafta sonu yürüyüşleri planlayın
• Kilonuzu haftada bir, aynı saatte tartılıp kaydedin

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı bir tabak genellikle şöyle olur: tabağın yarısı sebzeler, çeyreği protein (tavuk, balık, kurubaklagil) ve çeyreği tam tahıl (bulgur, esmer pirinç). Egzersiz olarak yürüyüş, yüzme, bisiklet gibi eklemlere yük bindirmeyen aktiviteler tercih edilebilir. Egzersiz programına başlamadan önce doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kilo sorunu bazen utanç, depresyon ve kaygıya yol açabilir. Bu duygular yaşam kalitesini düşürür. Yalnız değilsiniz; bu duyguları doktorunuzla paylaşmak ve gerekirse bir psikologdan destek almak tedavinin bir parçasıdır.

Önleme

Obezite, birçok durumda önlenebilir. Sağlıklı beslenme, düzenli fiziksel aktivite ve yeterli uyku en temel önlemlerdir. Ailede obezite öyküsü olsa bile yaşam tarzını değiştirmek koruyucu rol oynar.

Aşılar

Obeziteyi önleyen bir aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

Türkiye'de Sağlık Bakanlığı'nın yürüttüğü programlar kapsamında aile hekimliklerinde düzenli sağlık taramaları yapılır. Bu taramalarda boy, kilo ve vücut kitle indeksi ölçülür. Yılda en az bir kez aile hekimine başvurmak obezitenin erken fark edilmesini sağlar.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Tip 2 diyabet
• Yüksek tansiyon
• Kalp ve damar hastalıkları
• Uyku apnesi
• Eklemlerde kireçlenme (osteoartrit)
• Safra kesesi hastalıkları
• Karaciğer yağlanması
• Bazı kanser türleri (meme, bağırsak, rahim)

Uzun vadeli görünüm

Obezite tedavi edilebilir bir durumdur. Kilo kaybının küçük bir kısmı bile (örneğin %5-10) tansiyon ve kan şekeri üzerinde somut iyileşmeler sağlar. Önemli olan; yargılamadan, sürdürülebilir adımlarla ve uzman desteğiyle ilerlemektir. Umut etmek ve harekete geçmek için asla geç değildir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ↗
• Dünya Obezite Federasyonu ↗

Yerel kuruluşlar

• Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye
• Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.