Polikistik Over Sendromu (PKOS): Belirtiler, Tanı ve Yaşam Kalitesi

Genel Bakış

Polikistik over sendromu (PKOS), yumurtalıkları ve hormon dengesini etkileyen yaygın bir sağlık durumudur. Normalde her ay bir yumurta olgunlaşıp bırakılırken, PKOS'ta bu süreç düzensizleşir ve vücutta erkeklik hormonu (androjen) fazlalığı olur. Bu durum adet düzensizliği, tüylenme artışı, sivilce ve kilo kontrolünde zorluk gibi belirtilere neden olabilir.

Evet, oldukça yaygındır. Doğurganlık çağındaki her 10 kadından yaklaşık 1'inde PKOS görülür. Bu nedenle sık karşılaşılan bir durumdur.

PKOS, ergenlikten menopoza kadar her yaştaki kadını etkileyebilir. Ancak tanı genellikle üreme çağında, yani 15-44 yaş arasında konur. Ergenlikte de belirtiler başlayabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Adet düzensizliği veya hiç adet görmeme
• Yüz, göğüs, sırt gibi bölgelerde tüylenme artışı (hirsutizm)
• Akne (sivilce) ve yağlı cilt
• Saçların incelmesi veya dökülmesi
• Kilo almakta zorluk, özellikle karın bölgesinde yağlanma
• Yumurtalıklarda çok sayıda küçük kist (ultrasonda görülür)
• Boyun, koltuk altı veya kasıkta cilt kararması

Çocuklarda belirtiler

• Ergenlik döneminde adet düzensizliği (ilk yıllarda normal olabilir)
• Uzun süren ve şiddetli sivilceler
• Aşırı tüylenme
• Kilo artışı ve insülin direnci belirtileri

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Menopoza yaklaşırken adet düzensizlikleri devam edebilir
• Tip 2 diyabet ve kalp hastalığı riski artar
• Tüylenme artışı azalabilir ancak insülin direnci, kolesterol yüksekliği ve tansiyon gibi sorunlar daha ön plana çıkabilir

Nedenler

Ana nedenler

• Kesin nedeni bilinmemekle birlikte, PKOS'ta genetik ve çevresel faktörlerin birlikte rol oynadığı düşünülmektedir.
• İnsülin direnci: Vücut, insülin hormonunu gerektiği gibi kullanamaz. Bu da yumurtalıkların normalden fazla androjen üretmesine yol açabilir.
• Yüksek androjen (erkeklik hormonu) seviyesi: Bu durum yumurtlamayı bozar ve belirtilere neden olur.

Risk faktörleri

• Ailede PKOS veya diyabet öyküsü
• Fazla kilo veya obezite
• Hareketsiz yaşam tarzı
• Sağlıksız beslenme alışkanlıkları

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Adetiniz 3 aydan uzun süredir yoksa
• Tüylenme aniden arttıysa veya ses kalınlaşması gibi belirtiler fark ediyorsanız
• Şiddetli karın ağrınız varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Adet düzensizliği, sivilce veya tüylenme artışı sizi rahatsız ediyorsa
• Hamile kalmakta zorluk yaşıyorsanız
• Kilo vermekte güçlük çekiyorsanız veya sürekli yorgunluk hissediyorsanız
• Ailenizde diyabet veya kalp hastalığı varsa

Tanı

Doktorunuz önce şikayetlerinizi dinler, aile öykünüzü alır ve fizik muayene yapar. Ardından yumurtalıkların durumunu ve hormon seviyelerini değerlendirmek için bazı testler isteyebilir. PKOS tanısı için genellikle üç ana bulgudan en az ikisinin bulunması yeterlidir: düzensiz adet/yumurtlama, androjen fazlalığı belirtileri ve ultrasonda kist görünümü.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri: Androjen, LH, FSH ve diğer hormon düzeyleri
• İnsülin direnci ve şeker yüklemesi testleri
• Pelvik ultrason: Yumurtalıkların görüntülenmesi

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci genellikle birkaç hafta sürebilir. Ultrason sırasında hafif bir rahatsızlık hissedebilirsiniz. Sonuçlar netleştiğinde doktorunuz size özel bir tedavi planı oluşturacaktır.

Tedavi

PKOS'un tamamen ortadan kaldıran tek bir tedavisi olmamakla birlikte, belirtiler ve uzun vadeli sağlık riskleri iyi yönetilebilir. Tedavinin amacı adet düzenini sağlamak, belirtileri azaltmak ve komplikasyonları önlemektir. Tedavi; yaşam tarzı değişiklikleri, ilaç tedavisi ve nadiren cerrahiyi içerebilir.

Evde kişisel bakım

• Fazla kilonuz varsa toplam vücut ağırlığının %5-10'unu kaybetmek belirtileri önemli ölçüde azaltabilir.
• Haftanın çoğu günü en az 30 dakika orta tempolu yürüyüş veya benzeri egzersiz yapın.
• İşlenmiş gıdalar, şekerli içecekler ve beyaz unlu gıdalardan uzak durun.
• Sigara kullanıyorsanız bırakmayı deneyin.
• Yeterli ve düzenli uyuyun.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz; adet düzenini sağlamak, tüylenme ve akneyi azaltmak, insülin direncini dengelemek veya hamilelik şansını artırmak için çeşitli ilaçlar önerebilir. Kullanılacak ilaçlar kişiye özel belirlenir ve hekim kontrolünde kullanılmalıdır. Hormonal doğum kontrol yöntemleri de bazı belirtileri hafifletebilir. Hangi tedavinin size uygun olduğuna mutlaka doktorunuz karar vermelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

PKOS nedeniyle yumurtlama sorunu yaşayan ve ilaç tedavisine yanıt vermeyen bazı kadınlarda, yumurtalıklarda küçük bir cerrahi işlem (over drilling) düşünülebilir. Ancak bu yöntem herkeste aynı etkiyi göstermez ve karar uzman bir ekip tarafından verilir.

Bu durumla yaşamak

PKOS ile yaşamak, bazı dönemlerde zorlayıcı olabilir. Adet takibinizi yapmak, düzenli doktor kontrollerine gitmek ve belirtilerle başa çıkma yöntemleri geliştirmek günlük yaşamı kolaylaştırır. Unutmayın, bu durum sizin suçunuz değil ve yalnız değilsiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Adet takvimi kullanarak döngünüzü ve belirtilerinizi kaydedin.
• Egzersizi günlük rutin haline getirin.
• Stresi azaltmak için nefes egzersizleri, yoga veya doğa yürüyüşleri deneyin.
• Düzenli uyku düzeni oluşturun ve kafein tüketimini sınırlayın.

Diyet ve egzersiz

Kan şekerini dengeleyen bir beslenme düzeni PKOS belirtilerini iyileştirebilir. Tam tahıllar, sebze, meyve, baklagiller ve sağlıklı yağlar tüketin. Şekerli gıdalar ve beyaz undan yapılmış işlenmiş ürünlerden kaçının. Haftada birkaç kez yürüyüş, yüzme veya bisiklet gibi aktiviteler insülin direncini azaltmaya yardımcı olur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

PKOS; tüylenme, sivilce, kilo değişimi ve doğurganlık sorunları nedeniyle özgüveni ve duygusal sağlığı etkileyebilir. Kaygı, üzüntü ve depresyon hissetmeniz normaldir. Psikolojik destek almak bir güçlülük göstergesidir. Eğer kendinize zarar verme düşünceleriniz olursa, lütfen hemen 112'yi arayın veya en yakın sağlık kuruluşuna başvurun.

Önleme

PKOS'un başlaması tamamen önlenemez, çünkü genetik ve hormonal etkenler rol oynar. Ancak sağlıklı yaşam tarzı, kilo kontrolü ve erken tanı sayesinde belirtilerin şiddeti ve uzun dönemdeki komplikasyonlar büyük ölçüde önlenebilir.

Aşılar

PKOS için koruyucu bir aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

PKOS için toplumsal bir tarama programı önerilmez. Ancak PKOS saptanan kadınların düzenli aralıklarla kan şekeri, tansiyon ve kolesterol değerlerini kontrol ettirmeleri önerilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• İnsülin direnci zamanla tip 2 diyabete dönüşebilir.
• Kısırlık (infertilite) gelişebilir.
• Uzun süre adet görmemek rahim iç tabakasının kalınlaşmasına ve nadiren rahim kanserine zemin hazırlayabilir.
• Yüksek tansiyon, kolesterol yüksekliği ve kalp hastalığı riski artar.
• Uyku apnesi ve yağlı karaciğer hastalığı gibi metabolik sorunlar görülebilir.

Uzun vadeli görünüm

PKOS ile yaşayan birçok kadın, uygun tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleriyle hem belirtilerini kontrol altına alabilir hem de sağlıklı bir hamilelik ve uzun bir yaşam şansı elde edebilir. Bu süreçte kendinize karşı nazik olun ve sağlık ekibinizle açık bir iletişim sürdürün.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.