Çocuklarda ve Ergenlerde Polikistik Over Sendromu (PKOS) Belirtileri

Genel Bakış

Polikistik over sendromu (PKOS), yumurtalıklarda küçük sıvı dolu keseciklerin (kistlerin) oluşmasına yol açan bir hormonal durumdur. Bu durum, vücuttaki hormon dengesini bozarak adet düzensizliği, aşırı tüylenme ve metabolik sorunlara neden olabilir. 'Polikistik' kelimesi 'birçok kist' anlamına gelir; ancak bu kistler zararsızdır ve her PKOS'luda görülmeyebilir.

PKOS, doğurganlık çağındaki kadınların yaklaşık %8-13'ünü etkileyen sık görülen bir hormonal bozukluktur. Ergenlik çağındaki kızlarda da benzer sıklıkta görülebildiği düşünülmektedir.

PKOS, yumurtalıkları olan herkesi etkileyebilir. Genellikle ilk adetten 2-3 yıl sonra belirtiler belirginleşir. Ailede PKOS, tip 2 diyabet veya metabolik sendrom öyküsü olan çocuklarda risk daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Adet düzensizliği (adetlerin seyrek, gecikmiş veya çok uzun sürmesi)
• Vücutta aşırı tüylenme (hirsutizm) - özellikle yüz, çene, göğüs, karın ve sırt bölgelerinde
• Sivilce ve yağlı cilt
• Kilo alma eğilimi veya kilo vermede zorluk
• Saçlarda incelme veya dökülme

Çocuklarda belirtiler

• Ergenlik döneminde adetlerin düzensiz başlaması
• Yüz ve vücutta koyu tüylenme
• Şiddetli sivilce problemi
• Bel çevresinde yağlanma artışı
• Boyun, koltuk altı ve kasıklarda koyu, kadifemsi cilt lekeleri (insülin direnci belirtisi)
• Adetin 16 yaşına kadar hiç başlamaması

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Menopoza yaklaşırken adetlerin iyice düzensizleşmesi
• Tüylenme ve saç dökülmesi belirtilerinin devam etmesi
• Tip 2 diyabet, yüksek tansiyon, kolesterol yüksekliği gibi metabolik sorunların daha sık görülmesi

Nedenler

Ana nedenler

• PKOS'un kesin nedeni bilinmemektedir
• Hormon üretimini düzenleyen beyin ve yumurtalıklar arasındaki sinyal bozukluğu
• İnsülin direnci (vücudun insüline yeterli cevap verememesi ve kan şekerinin yükselmesi)
• Genetik faktörler (ailede PKOS öyküsü)

Risk faktörleri

• Ailede PKOS, tip 2 diyabet veya obezite öyküsü
• Fazla kilolu veya obez olmak
• Hareketsiz yaşam tarzı
• İnsülin direncinin varlığı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Adet hiç başlamamışsa ve kız 16 yaşından büyükse
• Adet kanamaları çok yoğun veya çok uzun sürüyorsa
• Şiddetli pelvik ağrı varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Çocuğunuzda aşırı tüylenme, sivilce, kilo artışı veya adet düzensizliği fark ederseniz
• Düzenli çocuk doktoru kontrollerinde bu belirtileri gündeme getirin
• Doktorunuz gerekirse sizi çocuk endokrinolojisi veya jinekoloji bölümüne yönlendirebilir

Tanı

Doktor, çocuğunuzun ve ailenizin sağlık öyküsünü dinler, fizik muayene yapar ve belirtilere göre kan testleri ile ultrason isteyebilir. PKOS tanısı için aynı anda adet düzensizliği, aşırı tüylenme veya polikistik yumurtalık görünümü gibi bulgular aranır.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri: hormon düzeyleri, açlık kan şekeri, insülin ve lipit profili
• Pelvik ultrason: yumurtalıkların boyutunu ve görünümünü değerlendirmek
• Fizik muayene: tüylenme, sivilce, kilo ve cilt lekeleri değerlendirilir

Randevunuzda neler beklenir

Teşhis süreci birkaç hafta alabilir. Çocuğunuzun yaşına ve gelişimine göre doktor, çocuk endokrinolojisi (hormonal bozukluklar), çocuk jinekolojisi veya pediatri uzmanına yönlendirebilir. Hiçbir test tek başına kesin tanı koymaz; doktor belirtilerin tamamını değerlendirir.

Tedavi

PKOS'u tamamen ortadan kaldıran bir tedavi yoktur, ancak belirtileri kontrol altına almak ve uzun vadeli sağlık sorunlarını önlemek mümkündür. Tedavi planı çocuğun yaşına, belirtilerine, kilosuna ve aile öyküsüne göre kişiselleştirilir.

Evde kişisel bakım

• Sağlıklı, dengeli ve düzenli beslenme alışkanlığı
• Her gün en az 60 dakika orta veya tempolu hareket (oyun, bisiklet, yüzme)
• Uyku düzenine özen gösterilmesi (yaşa uygun 8-10 saat)
• Ekran süresinin sınırlandırılması
• Kilo kontrolü için sağlıklı hedefler belirlenmesi

Tıbbi tedaviler

Doktor, adet döngüsünü düzenlemeye yardımcı hormonlar, insülin direncini azaltmaya yönelik ilaçlar veya tüylenme ve sivilce üzerinde etkili bazı tedaviler önerebilir. Hangi ilacın uygun olduğuna yalnızca doktor karar vermelidir; asla kendi başına ilaç kullanmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi tedavi PKOS'ta çok nadir gerekir ve genellikle ilaç tedavisinin yetersiz kaldığı, ileriki yaşlarda gebe kalamama sorunu gibi özel durumlarda düşünülür. Çocuklarda cerrahi neredeyse hiç uygulanmaz.

Bu durumla yaşamak

PKOS ile yaşayan bir çocuk için en önemli şey düzenli bir günlük rutin oluşturmaktır. Belirtilerin kaydedilmesi (adet takvimi, kilo değişimi, ruh hali) hem ailenin hem doktorun işini kolaylaştırır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Ailece yürüyüş veya bisiklet gibi aktiviteleri haftalık planlayın
• Sağlıklı atıştırmalıkları evde bulundurun
• Yemekleri birlikte hazırlayın
• Düzenli uyku saatleri belirleyin
• Okul ve aile arasında açık iletişim kurun

Diyet ve egzersiz

Tam tahıllar, sebze, meyve, baklagil ve sağlıklı yağlardan zengin bir beslenme; şekerli içecekler, işlenmiş gıdalar ve aşırı kırmızı et tüketiminden kaçınma önerilir. Haftada en az 3-4 gün yapılan tempolu yürüyüş veya spor, insülin direncinin azalmasına, kilonun kontrolüne ve ruh halinin iyileşmesine yardımcı olur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

PKOS, ergenlik döneminde vücut görünümüyle ilgili kaygı ve özgüven sorunlarına yol açabilir. Aile desteği, çocuğun duygularını rahatça ifade edebilmesi ve gerektiğinde psikolojik destek alması önemlidir.

Önleme

PKOS gelişimini tamamen önlemek mümkün değildir çünkü genetik ve hormonal temelleri vardır. Ancak sağlıklı kilonun korunması, düzenli egzersiz ve dengeli beslenme, belirtilerin şiddetini azaltabilir ve komplikasyon riskini düşürebilir.

Aşılar

PKOS'a karşı koruyucu bir aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

Ergenlik döneminde düzenli doktor kontrolü, PKOS belirtilerinin erken fark edilmesine yardımcı olur. Özellikle ailesinde PKOS veya diyabet olan kızlar için yıllık kontrol önerilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Adet düzensizliği devam ederse rahim iç tabakası kalınlaşarak uzun vadede risk oluşturabilir
• Tip 2 diyabet riski belirgin şekilde artar
• Yüksek tansiyon, kolesterol yüksekliği ve kalp-damar hastalıkları riski artar
• İleriki yaşlarda gebe kalmada zorluk (infertilite) ortaya çıkabilir
• Depresyon, anksiyete gibi ruhsal sorunlar daha sık görülür

Uzun vadeli görünüm

PKOS erken fark edildiğinde ve düzenli takip edildiğinde çocuklar normal ve sağlıklı bir yaşam sürebilir. Sağlıklı beslenme, hareketli yaşam ve doktor kontrolü ile belirtiler büyük ölçüde kontrol altına alınabilir. Unutmamak gerekir ki PKOS, yönetilebilir bir durumdur.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.