PKOS (Polikistik Over Sendromu) Belirtileri ve Kendi Kendine Bakım

Genel Bakış

Polikistik over sendromu (PKOS), yumurtalıkların normal çalışma düzenini etkileyen hormonal bir durumdur. 'Polikistik' terimi, yumurtalıklarda çok sayıda küçük kist oluşabileceğini, 'sendrom' ise birden fazla belirtinin bir arada görüldüğü anlamına gelir. PKOS'ta vücut, erkeklik hormonu olarak bilinen androjenleri normalden fazla üretebilir; bu da adet düzensizliği, tüylenme ve kilo kontrolü sorunları gibi belirtilere yol açabilir.

Evet, PKOS oldukça yaygındır. Dünya genelinde her 10 kadından yaklaşık 1'inde görüldüğü tahmin edilmektedir. Türkiye'de de üreme çağındaki kadınlarda en sık karşılaşılan hormonal sorunlardan biridir.

PKOS genellikle ergenlikten menopoz sonrasına kadar üreme çağındaki kadınları etkiler. Ancak bazı belirtiler ve uzun vadeli sağlık riskleri yaşam boyunca devam edebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Adet düzensizliği: adetlerin seyrek gelmesi, uzun aralıklarla görülmesi veya bazen hiç görülmemesi
• Yüz, çene, göğüs veya karın bölgesinde koyu renkte, kalın tüylerin çıkması
• Akne ve yağlı cilt
• Saçların incelmesi veya dökülmesi
• Kilo almada artış veya kilo vermede zorlanma
• Erkek tipi saç dökülmesi

Çocuklarda belirtiler

• Ergenlik döneminde adetlerin ilk iki yıl içinde düzene girmemesi
• Sivilcelerin şiddetli ve uzun süreli olması
• Yüzde veya vücutta koyu ve kalın tüylerin çıkmaya başlaması
• Beklenmedik hızlı kilo artışı

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Menopoz sonrası dönemde adet düzensizliği sona erse de tüylenme, saç dökülmesi ve cilt belirtileri devam edebilir
• İnsülin direnci, yüksek tansiyon ve kolesterol bozuklukları daha belirgin hale gelebilir
• Kilo kontrolü zorlaşabilir ve kalp-damar sağlığı takibi önem kazanır

Nedenler

Ana nedenler

• PKOS'un kesin nedeni bilinmemektedir; genetik yatkınlık ile çevresel faktörlerin birlikte rol oynadığı düşünülür.
• İnsülin direnci, PKOS'un oluşumunu kolaylaştırabilir. İnsülin direnci, vücut hücrelerinin insülin hormonuna gerektiği gibi yanıt vermemesidir.
• Hormon dengesindeki bozukluk, yumurtalıkların normalden fazla androjen üretmesine neden olabilir.

Risk faktörleri

• Ailede PKOS öyküsü olması riski artırır.
• Fazla kilolu veya obez olmak PKOS gelişme olasılığını yükseltir.
• Ailede tip 2 diyabet öyküsü bulunması riski artırabilir.

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ani ve çok şiddetli karın ağrısı
• Aşırı yoğun vajinal kanama
• Baş dönmesi veya bayılma ile birlikte karın ağrısı

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Adetlerin 35 günden uzun arayla gelmesi veya 3 aydan uzun süre adet görülmemesi
• Yüz, çene ve vücutta hızla artan koyu tüylenme
• Gebelik planlıyorsanız ve adet düzensizliğiniz varsa
• Sivilce veya saç dökülmesi yaşam kalitenizi etkiliyorsa

Tanı

Doktor, şikayetlerinizi dinler, adet düzeninizi ve belirtilerinizi değerlendirir. Fizik muayene yapar ve aile öykünüzü sorgular. PKOS tanısı; adet düzensizliği, aşırı androjen belirtileri ve yumurtalık görüntülemesindeki bulgulardan en az ikisinin varlığıyla konulur.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri: androjen ve diğer hormon seviyelerinin ölçülmesi
• Açlık kan şekeri ve insülin ölçümü
• Kolesterol ve yağ paneli
• Pelvik ultrason ile yumurtalıkların değerlendirilmesi

Randevunuzda neler beklenir

Tanı için genellikle bir kadın doğum (jinekoloji) veya endokrinoloji uzmanına başvurabilirsiniz. Tetkikler birkaç hafta içinde tamamlanabilir ve doktorunuz belirtilerinize, yaşınıza ve hedeflerinize göre bir takip planı oluşturur.

Tedavi

PKOS'un kesin bir tedavisi yoktur. Tedavinin amacı; adet düzenini sağlamak, belirtileri hafifletmek, gebelik isteğini desteklemek ve kalp-damar hastalıkları ile diyabet gibi uzun vadeli riskleri önlemektir. Tedavi, kişiye özel hazırlanır ve yaşam tarzı değişikliklerini merkeze alır.

Evde kişisel bakım

• Haftanın çoğu günü 30-45 dakika orta tempolu egzersiz yapın.
• Kan şekerini hızlı yükseltmeyen, tam tahıl, sebze, meyve ve yağsız protein içeren besinleri tercih edin.
• Fazla kilonuz varsa, vücut ağırlığınızın yüzde 5-10'unu vermek belirtileri belirgin şekilde iyileştirebilir.
• Düzenli uyuyun ve uyku sorunlarınızı doktorunuzla paylaşın.
• Sigara içiyorsanız bırakmak için destek alın.
• Stresi yönetmek için nefes egzersizleri, yürüyüş veya meditasyon deneyebilirsiniz.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, adet döngüsünü düzenlemek, tüylenmeyi azaltmak veya gebe kalmayı desteklemek amacıyla ilaç tedavileri önerebilir. Kullanılacak tedavi; yaşınıza, gebelik isteğinize ve genel sağlık durumunuza göre değişir. Hormonal tedaviler, insülin direncini dengelemeye yardımcı ilaçlar ve yumurtlamayı uyaran ilaçlar hekim kararıyla gündeme gelebilir. Hangi tedavinin size uygun olduğuna yalnızca doktorunuz karar vermelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

PKOS tedavisinde ameliyat çok nadiren gerekir. İlaç tedavilerine rağmen gebe kalamayan bazı kadınlarda, yumurtalıklara yönelik küçük bir cerrahi işlem yumurtlamanın tekrar başlamasına yardımcı olabilir. Ameliyat kararı uzman doktor tarafından verilir.

Bu durumla yaşamak

PKOS ile yaşarken günlük rutininize hareket, sağlıklı beslenme ve yeterli uyku eklemek belirtileri hafifletebilir. Kendinize karşı sabırlı olun; bu durum bir gecede değişmez, ancak düzenli uygulanan öz bakım zamanla fark yaratır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli egzersiz yapın ve bir egzersiz arkadaşı bulun
• Şekerli içeceklerden ve işlenmiş atıştırmalıklardan kaçının
• Tam tahıllı ürünler, baklagiller ve sebzeleri sofradan eksik etmeyin
• Uyku saatlerinizi düzenli tutun
• Stresle başa çıkmak için keyif aldığınız etkinliklere zaman ayırın

Diyet ve egzersiz

Akdeniz tipi beslenme; bol sebze, meyve, zeytinyağı, tam tahıl ve yağsız protein içerir ve PKOS belirtilerine iyi gelebilir. Beyaz ekmek, şeker ve hazır gıdalar yerine tam buğday ekmeği, bulgur, nohut gibi besinler tercih edin. Egzersizde önemli olan sürekliliktir; haftada en az 150 dakika orta tempolu aktivite hedefleyebilirsiniz.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

PKOS; hormonal değişiklikler ve görünen belirtiler nedeniyle kaygı, depresyon ve öz saygıda azalmaya yol açabilir. Bu duygular normaldir ancak günlük hayatı etkiliyorsa bir ruh sağlığı uzmanından yardım almak önemlidir. Kendinize zarar verme düşünceleriniz varsa bunu ciddiye alın; vakit kaybetmeden 112'yi arayın veya en yakın hastanenin acil servisine gidin.

Önleme

PKOS tam olarak önlenemez, çünkü genetik faktörler etkilidir. Ancak sağlıklı kiloyu korumak, düzenli egzersiz yapmak ve dengeli beslenmek belirtilerin ortaya çıkışını geciktirebilir veya şiddetini azaltabilir.

Tarama programları

PKOS tanısı olan kadınlarda tip 2 diyabet, yüksek tansiyon ve kolesterol bozuklukları daha sık görülebildiği için düzenli sağlık kontrolleri önemlidir. Doktorunuz, kan şekeri ve kan yağı ölçümlerini belirli aralıklarla tekrarlamanızı önerebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Tip 2 diyabet gelişme riski artar
• Yüksek tansiyon ve kolesterol bozukluklarına bağlı kalp-damar hastalıkları riski artar
• Uzun süre adet görmeme halinde rahim iç tabakasında kalınlaşma ve nadiren kansere dönüşme riski artabilir
• Gebelikte diyabet, yüksek tansiyon ve erken doğum riski artar
• Uyku apnesi ve karaciğer yağlanması görülebilir

Uzun vadeli görünüm

PKOS kronik bir durumdur; ancak doğru tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleriyle belirtiler büyük ölçüde kontrol edilebilir. Birçok kadın sağlıklı bir yaşam sürer, gebe kalabilir ve uzun vadeli sağlık risklerini azaltabilir. Düzenli doktor takibi bu sürecin en önemli parçasıdır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.