Polikistik Over Sendromu (PKOS): Belirtileri ve Ne Zaman Doktora Gidilmeli?

Genel Bakış

Polikistik over sendromu (PKOS), üreme çağındaki kadınları etkileyen hormonal bir durumdur. Yumurtalıklar normalden daha fazla erkeklik hormonu (androjen) üretir ve bu durum adet düzensizliği, yumurtlama sorunları ve yumurtalıklarda çok sayıda küçük kist oluşumuyla kendini gösterebilir. 'Polikistik' kelimesi yumurtalıklarda küçük, çoğu zaman zararsız kistlerin bulunması anlamına gelir.

Evet, PKOS sık görülen bir durumdur. Dünya genelinde doğurganlık çağındaki kadınların yaklaşık %8-13'ünü etkiler.

PKOS ergenlikten menopoza kadar her yaşta görülebilir. Genellikle ilk adet döneminden sonraki yıllarda ortaya çıkar. Ailesinde PKOS veya tip 2 diyabet öyküsü olanlarda daha sık rastlanır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Düzensiz, seyrek veya uzun süren adet döngüleri
• Yüz, çene, göğüs, karın veya sırtta aşırı tüylenme (hirsutizm)
• Akne, yağlı cilt ve kepek
• Saç dökülmesi veya saçta incelme
• Kilo alma veya kilo vermekte zorluk
• Yumurtlama sorunlarına bağlı hamile kalmada güçlük
• Yumurtalıklarda ultrason ile görülen çok sayıda küçük kist

Çocuklarda belirtiler

• Ergenlikte adet düzensizliği veya ilk adetin gecikmesi
• Şiddetli akne ve yağlı cilt
• Belirgin tüylenme artışı
• Kilo artışı veya kilo vermede zorluk
• Boyun, koltuk altı veya cilt kıvrımlarında koyulaşma (insülin direnci belirtisi olabilir)

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Menopoz sonrası adet döngüsü olmadığı için tanı daha zordur
• Aşırı tüylenme ve saç dökülmesi devam edebilir
• İnsülin direnci nedeniyle tip 2 diyabet ve kalp damar hastalığı riski artar
• Rahim iç zarının kalınlaşması (endometrial hiperplazi) riski nedeniyle düzenli jinekolojik takip önerilir

Nedenler

Ana nedenler

• Kesin nedeni bilinmemekle birlikte genetik ve çevresel faktörler rol oynar.
• İnsülin direnci, vücudun insüline gerektiği gibi yanıt verememesi, PKOS gelişiminde önemli bir faktördür.
• Yüksek insülin seviyeleri yumurtalıkların daha fazla androjen üretmesine neden olabilir.
• Beyin ile yumurtalıklar arasındaki hormon iletişimindeki aksaklıklar da PKOS'a katkıda bulunur.

Risk faktörleri

• Ailede PKOS veya tip 2 diyabet öyküsü
• Aşırı kilo veya obezite
• Hareketsiz yaşam tarzı
• Doğduğunuzda genetik yatkınlık
• İnsülin direncinin varlığı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Şiddetli karın veya pelvik ağrınız varsa
• Adet kanamanız çok yoğunsa veya uzun sürüyorsa
• Aniden gelişen aşırı tüylenme veya ses kalınlaşması gibi erkeklik hormonu belirtileri fark ederseniz
• Hamilelik belirtisi olabilecek durumlarda

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Adet döngünüz düzensizse (örneğin 35 günden uzun veya 21 günden kısa aralıklarla)
• Yüzde, göğüste veya karında aşırı tüylenme fark ediyorsanız
• Sivilce sorununuz varsa ve tedaviye yanıt vermiyorsa
• 1 yıldır düzenli, korunmasız ilişkiye rağmen hamile kalamıyorsanız
• Açıklanamayan kilo artışı veya kilo vermekte zorluk yaşıyorsanız
• Boyun, koltuk altı veya cilt kıvrımlarında koyu, kadifemsi lekeler varsa

Tanı

Doktor önce ayrıntılı bir tıbbi öykü alır ve fizik muayene yapar. PKOS tanısı için yaygın olarak Rotterdam kriterleri kullanılır. Bu kriterlere göre şu üç bulgudan en az ikisi varsa PKOS tanısı düşünülür: adet düzensizliği, aşırı androjen bulguları (tüylenme, akne, kan testinde yüksek testosteron) ve ultrasonografide yumurtalıkların polikistik görünümü.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri: testosteron, LH, FSH gibi hormon düzeyleri
• Kan şekeri ve insülin direnci ölçümleri
• Açlık kan şekeri ve kolesterol profili
• Tiroid fonksiyon testleri ve prolaktin düzeyi (diğer nedenleri dışlamak için)
• Pelvik ultrason ile yumurtalıkların değerlendirilmesi

Randevunuzda neler beklenir

Doktor görüşmesi genellikle 15-30 dakika sürer. Önce şikayetleriniz dinlenir, ardından muayene ve ultrason yapılır. Gerekli kan testleri için aynı gün örnek alınabilir. Sonuçlar birkaç gün içinde çıkar. Kesin tanı koymak bazen birkaç hafta sürebilir; ancak bu süreçte size gerekli yönlendirmeler yapılacaktır.

Tedavi

PKOS tedavisi kişiye özeldir; belirtilerinize, yaşınıza ve gebe kalma isteğinize göre değişir. Tedavinin amacı adet döngüsünü düzenlemek, aşırı tüylenme ve akneyi azaltmak, insülin direncini kırmak ve uzun vadeli sağlık risklerini önlemektir. Çoğu durumda yaşam tarzı değişiklikleri ve ilaç tedavisi birlikte uygulanır.

Evde kişisel bakım

• Haftada en az 150 dakika orta tempolu egzersiz yapın (yürüyüş, bisiklet, yüzme)
• Sağlıklı ve dengeli beslenin; işlenmiş gıdalardan ve aşırı şekerli içeceklerden kaçının
• Vücut ağırlığınızın %5-10'unu kaybetmek adet düzenini iyileştirebilir ve belirtileri azaltabilir
• Stres yönetimi için yoga, meditasyon veya nefes egzersizleri deneyin
• Her gece 7-8 saat uyumaya özen gösterin

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz adet düzenini sağlamak ve androjen etkisini azaltmak için hormon içeren doğum kontrol hapları veya progesteron preparatları önerebilir. Aşırı tüylenme ve akne için antiandrojen etkili ilaçlar kullanılabilir. Çocuk sahibi olmak isteniyorsa yumurtlamayı uyaran ilaçlar verilebilir. İnsülin direnci olanlarda kan şekerini dengeleyici ilaçlar reçete edilebilir. Tüm ilaçlar mutlaka doktor gözetiminde ve düzenli kontrollerle kullanılmalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İlaç tedavisine yanıt alınamayan, çocuk sahibi olmak isteyen ve bazı özel durumlarda cerrahi seçenekler düşünülebilir. Örneğin, laparoskopik yumurtalık delme (ovarian drilling) adı verilen küçük bir operasyon yumurtlamayı tetikleyebilir. Ancak cerrahi her hasta için uygun değildir ve karar mutlaka uzman hekim tarafından verilmelidir.

Bu durumla yaşamak

PKOS günlük yaşamı etkileyebilir; ancak düzenli doktor takibi, sağlıklı alışkanlıklar ve gerekiyorsa psikolojik destekle kontrol altına alınabilir. Adet takvimi tutmak, yaşadığınız belirtileri not almak ve önerilen kontrollere gitmek bu süreçte size yardımcı olur.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli fiziksel aktivite
• Akdeniz tipi beslenme (sebze, meyve, tam tahıl, zeytinyağı)
• Kilo kontrolü
• Sigara ve alkolden uzak durma
• Stres azaltma teknikleri
• Yeterli ve düzenli uyku

Diyet ve egzersiz

Düşük glisemik indeksli besinler (tam tahıl, sebze, baklagiller) kan şekerini dengeler ve insülin direncini azaltır. Günlük düzenli öğünler tüketmek ve uzun süre aç kalmamak önemlidir. Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta aerobik egzersiz ve haftada iki gün hafif kuvvetlendirme egzersizi önerilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

PKOS; düzensiz adetler, tüylenme, kilo artışı ve doğurganlık sorunları nedeniyle öz saygıyı etkileyebilir, kaygı ve depresyona yol açabilir. Bu duygular yaşadığınız durumun doğal bir sonucudur. Kendinizi yalnız hissetmeyin; bir ruh sağlığı uzmanından destek almak güçlü ve doğru bir adımdır. Duygusal zorluklar çok yoğunsa acil yardım için 112'yi arayabilirsiniz.

Önleme

PKOS tamamen önlenemez çünkü genetik yatkınlık önemli bir rol oynar. Ancak sağlıklı bir yaşam tarzı benimsemek, kilo alımını önlemek, düzenli egzersiz yapmak ve kan şekerini dengeleyen beslenme alışkanlıkları edinmek belirtilerin başlamasını veya kötüleşmesini önleyebilir.

Aşılar

PKOS'u doğrudan önleyen bir aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

PKOS tanısı alan kadınlarda kan şekeri, kolesterol ve tansiyonun düzenli aralıklarla ölçülmesi önerilir. Ayrıca düzenli jinekolojik muayene ile rahim iç zarı takip edilir. Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği tarama programları kapsamında aile hekiminizden bilgi alabilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Tip 2 diyabet gelişme riski belirgin şekilde artar
• Yüksek kolesterol ve kalp damar hastalıkları riski
• Yüksek tansiyon
• Rahim iç zarının kalınlaşması ve nadiren rahim kanseri riski
• Uyku apnesi
• Hamilelikte diyabet (gestasyonel diyabet) ve preeklampsi riski
• Psikolojik sorunlar (depresyon, anksiyete)

Uzun vadeli görünüm

PKOS'lu çoğu kadın, uygun tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleriyle sağlıklı, mutlu ve üretken bir yaşam sürebilir. Belirtiler kontrol altına alınabilir, birçok kadın hamilelik şansını yakalar ve uzun vadeli riskler düzenli tıbbi takiple önlenebilir. Kendinize iyi bakarak ve sağlık ekibinizle iş birliği yaparak bu durumun üstesinden gelebilirsiniz.

Destek bul

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.