Shingles vaccine

Genel Bakış

Zona (shingles), suçiçeği geçirmiş kişilerde yıllar sonra ortaya çıkabilen, ağrılı bir döküntüye neden olan bir hastalıktır. Zona aşısı, bu hastalığa yakalanma riskini azaltmak için yapılan bir aşıdır.

Evet, zona yetişkinlerde, özellikle 50 yaş sonrası sık görülür. Her 3 kişiden 1'i hayatında en az bir kez zona geçirir.

Zona en çok 50 yaş üstü yetişkinleri ve bağışıklık sistemi zayıflamış kişileri etkiler. Daha önce suçiçeği geçiren herkes zona olabilir, ancak risk yaşla birlikte artar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Vücudun bir tarafında şerit şeklinde ağrılı, kabarcıklı döküntü
• Döküntü öncesinde deride yanma, karıncalanma hissi
• Ateş, baş ağrısı, halsizlik
• Döküntü bölgesinde şiddetli ağrı

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda zona nadirdir, ancak suçiçeği geçiren çocuklarda görülebilir.
• Genellikle daha hafif seyreder ve ağrı daha az şiddetlidir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Ağrı daha şiddetli ve uzun süreli olabilir (postherpetik nevralji).
• Döküntü daha geniş alanlara yayılabilir ve iyileşmesi daha uzun sürer.
• Göz tutulumu gibi komplikasyon riski daha yüksektir.

Nedenler

Ana nedenler

• Zona, suçiçeğine neden olan varicella-zoster virüsünün vücutta uyku halinden (latent) çıkarak yeniden aktif hale gelmesiyle oluşur.
• Suçiçeği geçiren herkeste virüs sinir köklerinde kalır ve yıllar sonra zona olarak ortaya çıkabilir.

Risk faktörleri

• 50 yaş üstü olmak (en önemli risk faktörü)
• Bağışıklık sistemini zayıflatan hastalıklar (kanser, HIV, organ nakli)
• Bağışıklık baskılayıcı ilaçlar (kortikosteroidler, kemoterapi)
• Fiziksel veya duygusal stres
• Daha önce zona geçirmek (tekrarlayabilir, ancak aşı korur)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Döküntü göze veya çevresine yakınsa
• Döküntü şiddetli ağrılı ve yayılıyorsa
• Bağışıklık sisteminiz zayıfsa (kanser tedavisi, organ nakli gibi)

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• 50 yaş üzerindeyseniz ve henüz zona aşısı olmadıysanız
• Zona geçirdikten sonra ağrı devam ediyorsa (postherpetik nevralji)
• Herhangi bir zona belirtisi fark ettiğinizde, tedavi erken başlatılmalıdır

Tanı

Doktor hastanın şikayetlerini dinler ve tipik döküntüyü görerek genellikle tanı koyar. Gerekirse laboratuvar testi yapılabilir.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene (döküntünün görünümü ve yerleşimi değerlendirilir)
• Gerekirse döküntüden alınan örnekle PCR testi veya viral kültür

Randevunuzda neler beklenir

Muayane sırasında doktor döküntünüzü inceleyecek ve suçiçeği geçmişinizi sorgulayacaktır. Tanı genellikle hızlı konulur, tedavi erken başlanırsa daha etkilidir.

Tedavi

Zona tedavisinde amaç ağrıyı hafifletmek, iyileşmeyi hızlandırmak ve komplikasyonları önlemektir. Tedavi antiviral ilaçlar ve ağrı yönetimini içerir. Aşı tedavi değil, önleme amacı taşır.

Evde kişisel bakım

• Döküntü bölgesini temiz ve kuru tutun, kabarcıkları patlatmayın.
• Serin kompres uygulayarak ağrı ve kaşıntıyı azaltın.
• Bol dinlenin ve stresten kaçının.
• Rahat, pamuklu giysiler giyin.
• Döküntü bulaşıcıdır; suçiçeği geçirmemiş kişilerden uzak durun.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, antiviral ilaçlar (asiklovir gibi, ancak marka adı vermiyoruz) reçete edebilir. Bu ilaçlar döküntü çıktıktan sonraki 72 saat içinde başlanırsa en etkilidir. Ağrı için parasetamol veya ibuprofen gibi basit ağrı kesiciler önerilebilir; şiddetli ağrıda doktor sinir blokajı gibi ileri tedaviler uygulayabilir.

Bu durumla yaşamak

Zona döneminde ağrı ve döküntü günlük yaşamı etkileyebilir. Ağrınız kontrol altına alındığında normal aktivitelerinize yavaşça dönebilirsiniz. Aşı olduktan sonra koruyuculuk birkaç haftada başlar.

Yaşam tarzı ipuçları

• Bağışıklık sisteminizi güçlü tutmak için sağlıklı beslenmeye özen gösterin.
• Düzenli uyuyun ve stresi yönetin.
• Aşınızı tam doz olarak yaptırın (iki doz).

Diyet ve egzersiz

Özel bir diyet gerekmez, ancak dengeli beslenme iyileşmeyi destekler. Ağrınız izin verdiği ölçüde hafif egzersiz yapabilirsiniz; ancak döküntü döneminde aşırı aktivite önerilmez.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Zona, özellikle uzun süren ağrı nedeniyle kaygı, uyku sorunları ve depresyona yol açabilir. Durumun geçici olduğunu ve tedaviyle iyileştiğini unutmayın. Ruhsal destek almak önemlidir.

Önleme

Evet, zona aşısı ile hastalığın önlenmesi mümkündür. Aşı, zona geçirme riskini %50-90 oranında azaltır ve postherpetik nevralji riskini de önemli ölçüde düşürür.

Aşılar

Sağlık Bakanlığı, 50 yaş ve üzeri tüm yetişkinlere zona aşısı önermektedir. Aşı iki doz olarak kas içine uygulanır. Daha önce zona geçirmiş olsanız bile aşı olmanız önerilir. Aşı hakkında aile hekiminize danışabilirsiniz.

Tarama programları

Zona için rutin bir tarama testi yoktur. Kimlerin aşılanması gerektiğine doktorunuz karar verir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Postherpetik nevralji: Döküntü iyileştikten sonra aylarca sürebilen şiddetli ağrı
• Göz tutulumu: Gözde ağrı, kızarıklık, görme kaybı (herpes zoster oftalmikus)
• Bakteriyel cilt enfeksiyonları: Kabarcıkların iltihaplanması
• Nadir durumlarda menenjit, felç veya işitme kaybı

Uzun vadeli görünüm

Çoğu insan zona geçirdikten sonra tamamen iyileşir. Erken tedavi komplikasyon riskini azaltır. En etkili korunma yöntemi aşıdır. Aşı sayesinde zone ciddi bir sorun olmaktan çıkmaktadır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.