Tiroid ve Aile Hayatı: Bilmeniz Gerekenler

Genel Bakış

Tiroid, boynun ön kısmında, adem elmasının hemen altında bulunan kelebek şeklinde küçük bir bezdir. Tiroidin görevi, vücudun enerji kullanımını, kalp atışını, sindirimi ve vücut ısısını düzenleyen hormonları üretmektir. Tiroid hastalıkları, bu bezin az çalışması (hipotiroidi), çok çalışması (hipertiroidi) veya yapısında nodül denen oluşumların görülmesi durumudur. Aile hayatında yorgunluk, ruh hali değişiklikleri ve günlük enerjide azalma gibi etkiler yaratabilir.

Evet, tiroid hastalıkları oldukça yaygındır. Özellikle kadınlarda erkeklere oranla daha sık görülür ve yaşla birlikte sıklığı artar.

Tiroid hastalığı her yaşta görülebilir. Kadınlar, ailesinde tiroid hastalığı olanlar, hamilelik veya doğum sonrası dönemdeki kadınlar ve bağışıklık sistemiyle ilgili hastalığı olanlar daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Sürekli yorgunluk ve halsizlik
• Açıklanamayan kilo alımı veya kilo kaybı
• Üşüme ya da sıcağa dayanamama
• Çarpıntı veya normalden yavaş kalp atışı
• Saç dökülmesi, kuru cilt, kırılgan tırnaklar
• Kabızlık veya ishal
• Sinirlilik, kaygı veya depresif ruh hali
• Odaklanmakta güçlük ve unutkanlık

Çocuklarda belirtiler

• Okul başarısında düşüş ve dikkat dağınıklığı
• Büyüme ve gelişmede akranlarına göre gerilik
• Aşırı hareketlilik veya aşırı yorgunluk
• İştah değişikliğine bağlı kilo artışı ya da zayıflık

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Kabızlık, eklem ağrıları ve kas güçsüzlüğü
• Unutkanlık, huzursuzluk ve depresyon belirtileri
• Kalp ritim bozukluğu ve kalp çarpıntısı
• Düşme riskini artıran denge ve yürüme sorunları

Nedenler

Ana nedenler

• Bağışıklık sisteminin tiroid bezine saldırması (otoimmün tiroid hastalıkları)
• Tiroid bezinin iltihaplanması (tiroidit)
• İyot eksikliği veya nadiren aşırı iyot alımı
• Tiroid bezinde nodül adı verilen yumrucukların oluşması
• Doğuştan gelen bazı tiroid sorunları
• Bazı ilaçların tiroid fonksiyonlarını etkilemesi

Risk faktörleri

• Kadın olmak
• Ailede tiroid hastalığı öyküsü olması
• Şeker hastalığı, çölyak gibi bağışıklık sistemiyle ilişkili hastalıklara sahip olmak
• Hamilelik veya doğum sonrası dönemde olmak
• İlerleyen yaş
• Dengesiz iyot alımı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Boynunuzda yeni bir şişlik fark ederseniz
• Yutkunma veya nefes alma güçlüğü yaşıyorsanız
• Açıklanamayan hızlı kilo kaybı veya şiddetli çarpıntınız varsa
• Şiddetli baş ağrısı veya görme bulanıklığı yaşıyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Birkaç ay süren yorgunluk, üşüme, saç dökülmesi veya kilo değişimi fark ettiyseniz
• Odaklanmakta güçlük, unutkanlık, sürekli üzgün veya sinirli hissediyorsanız
• Hamilelik planlıyorsanız veya hamileyseniz ve ailenizde tiroid hastalığı varsa

Tanı

Doktor önce şikayetlerinizi dinler, ailenizde tiroid hastalığı olup olmadığını sorgular ve boynunuzu muayene eder. Gerekli görürse kan testleri, ultrason ve bazen başka görüntüleme testleri ister. Bu testler tiroidin az mı çok mu çalıştığını ve yapısının normal olup olmadığını gösterir.

Yapılabilecek testler

• TSH testi: Beyinden salgılanan ve tiroidi uyaran hormonun seviyesini ölçer.
• Serbest T3 ve T4 testleri: Tiroid bezinin ürettiği hormonların seviyesini ölçer.
• Tiroid ultrasonu: Tiroidin boyutunu ve nodül olup olmadığını görüntüler.
• Gerekirse sintigrafi: Radyoaktif bir madde ile tiroidin çalışma düzenini değerlendirir.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci genellikle ağrısızdır. Kan testi için bir kez kan verdikten sonra sonuçlar birkaç gün içinde çıkar. Doktor sonuçları sizinle paylaşır, belirtilerinizle birlikte değerlendirir ve gerekirse sizi hormon hastalıkları uzmanına (endokrinolog) yönlendirir.

Tedavi

Tedavi, tiroidin az mı çok mu çalıştığına, altta yatan nedene ve kişinin sağlık durumuna göre kişiselleştirilir. Amaç hormon seviyelerini normale döndürmek, belirtileri azaltmak ve uzun vadeli sağlığı korumaktır.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği ilacı her gün aynı saatte ve aksatmadan alın.
• Kontrol randevularınızı ve kan testlerinizi ihmal etmeyin.
• Belirtilerinizi not alın; yorgunluk, kilo, ruh hali gibi değişiklikleri doktorunuzla paylaşın.
• Ailenizi hastalığınız hakkında bilgilendirin, böylece sizi daha iyi anlayabilirler.

Tıbbi tedaviler

Az çalışan tiroidde eksik olan hormonu yerine koymaya yönelik ilaçlar kullanılır. Çok çalışan tiroidde ise hormon üretimini azaltan ilaçlar verilebilir. Bazı durumlarda radyoaktif iyot tedavisi veya cerrahi uygulanabilir. Hangi tedavinin size uygun olduğuna doktorunuz doğru tanı sonrasında birlikte karar verir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat genellikle tiroid nodülü kanser şüphesi taşıyorsa, nodül çok büyümüşse veya yutma ve nefes almayı zorlaştırıyorsa düşünülür. Ameliyat sonrası bazı kişilerde ömür boyu hormon ilacı kullanmak gerekebilir; doktorunuz bunu ayrıntılı olarak anlatır.

Bu durumla yaşamak

Tiroid hastalığıyla yaşamda kendinize karşı sabırlı olun. Yorgunluk hissettiğinizde dinlenmek, iyileşmenin bir parçasıdır. Aile içinde bu durumun nasıl hissettirdiğini anlatmak, hem sizin hem de ailenizin uyumunu kolaylaştırır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Yeterli ve düzenli uyumaya özen gösterin.
• Yürüyüş, yüzme veya yoga gibi hafif egzersizleri haftanın birkaç günü yapın.
• Stresi azaltmak için nefes egzersizleri veya keyif aldığınız etkinliklere zaman ayırın.
• Sigara ve aşırı alkolden uzak durun.

Diyet ve egzersiz

Tiroid hastalarına özel sihirli bir beslenme planı yoktur. Dengeli ve yeterli beslenmek, iyot alımını abartmamak ve düzenli egzersiz yapmak önemlidir. Egzersiz enerji seviyesini yükseltir, ruh halini dengeler ve kilo kontrolüne yardımcı olur. Ancak çok yorgunken zorlamak yerine dinlenmek daha doğrudur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Tiroid hormonları ruh hali üzerinde doğrudan etkilidir. Bu nedenle endişe, üzüntü, sinirlilik veya isteksizlik hissedebilirsiniz. Bu duyguların hastalıkla bağlantılı olabileceğini bilmek ve tedaviyle iyileşeceğine güvenmek önemlidir. Gerekirse doktorunuza bu duygulardan bahsedin; o, sizi uygun bir ruh sağlığı uzmanına yönlendirebilir.

Önleme

Tiroid hastalıklarının büyük çoğunluğu tam olarak önlenemez. Ancak dengeli iyot alımı, düzenli doktor takibi, sağlıklı uyku ve egzersiz düzeni, bazı risklerin azaltılmasına yardımcı olabilir.

Tarama programları

Belirti yoksa toplumda herkese rutin tiroid taraması önerilmez. Ancak ailede tiroid hastalığı varsa veya bağışıklık sistemiyle ilişkili bir hastalığınız varsa, doktorunuz koruyucu kontrol testleri isteyebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp ritim bozuklukları ve kalp yetersizliği belirtileri
• Kemik erimesi nedeniyle kırık riskinde artış
• Hamilelikte düşük, erken doğum veya bebeğin gelişimiyle ilgili sorunlar
• Çok nadir görülen, hormon seviyesinin aşırı yükselmesine bağlı ciddi tablolar

Uzun vadeli görünüm

Tiroid hastalıkları tedavi edilebilir hastalıklardır. Erken tanı ve uygun tedavi ile çoğu kişi normal, aktif ve üretken bir yaşam sürer. Aile bireylerinin desteği, bu süreci hem fiziksel hem duygusal olarak büyük ölçüde kolaylaştırır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.