Çocuklarda Tiroid Hastalıkları

Genel Bakış

Tiroid, boynun ön kısmında bulunan, kelebek şeklinde küçük bir bezdir. Vücudun enerji kullanımını, büyüme hızını ve metabolizmayı düzenleyen hormonlar üretir. Çocuklarda tiroid sorunları, bu hormonların yeterli veya fazla üretilmemesiyle ortaya çıkar ve büyümeyi, gelişmeyi ile okul başarısını etkileyebilir.

Tiroid hastalıkları çocuklarda yetişkinlere göre daha az görülür. Ancak doğumsal hipotiroidi her 2.000-4.000 bebekte bir görülür; edinsel tiroid hastalıkları ise özellikle ergenlik döneminde daha sık ortaya çıkar.

Tiroid sorunları bebeklerden ergenlere kadar her yaşta görülebilir. Kızlarda, özellikle ergenlik döneminde erkeklere oranla daha yaygındır. Ailede tiroid hastalığı öyküsü, otoimmün hastalıklar (tip 1 diyabet, çölyak gibi) ve bazı genetik sendromlar riski artırabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yorgunluk veya halsizlik
• Kilo alımı ya da kaybı
• Soğuğa veya sıcağa tahammülsüzlük
• Kabızlık veya sık ishal
• Cilt kuruluğu, saç dökülmesi
• Sinirlilik, huzursuzluk veya üzgün ruh hali

Çocuklarda belirtiler

• Büyüme geriliği (boy uzamasının yavaşlaması)
• Ergenliğin erken ya da geç başlaması
• Okul başarısında düşme, dikkat sorunları
• Gelişme geriliği (bebeklerde)
• Tiroid bezinde büyüme (guatr)
• Kalp çarpıntısı, ellerde titreme

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yetişkinlerde belirtiler çocuklara göre daha yavaş gelişebilir; kalp çarpıntısı veya kabızlık gibi tek bir belirgin şikayetle kendini gösterebilir. Çocuklardaki gibi büyüme sorunları görülmez.

Nedenler

Ana nedenler

• Bağışıklık sisteminin tiroid bezine saldırması (otoimmün hastalıklar: Hashimoto tiroiditi ve Graves hastalığı)
• Doğuştan tiroid bezinin yokluğu veya az gelişmiş olması
• İyot eksikliği
• Tiroid bezinde nodül veya tümör oluşumu
• Bazı ilaçlar veya radyasyona maruz kalma

Risk faktörleri

• Ailede tiroid hastalığı öyküsü
• Kız cinsiyet, özellikle ergenlik döneminde
• Tip 1 diyabet, çölyak hastalığı veya başka otoimmün hastalıklar
• Down sendromu veya Turner sendromu
• Yetersiz iyot alımı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Boyunda hızla büyüyen ve ağrılı kitle fark ederseniz
• Aşırı huzursuzluk, titreme ve kalp çarpıntısı varsa
• Aşırı kilo kaybı veya sıvı kaybına yol açan kusma ve ishal varsa
• Tiroid ilacı kullanan çocukta ani kötüleşme olursa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Çocuğunuzda sürekli yorgunluk, halsizlik veya depresif ruh hali varsa
• Boyunda ağrısız şişlik fark ederseniz
• Büyüme eğrisi geriliyorsa veya okul başarısı düşüyorsa
• Sık kabızlık, cilt kuruluğu veya soğuğa dayanamama gibi belirtiler varsa
• Doğumsal hipotiroidi tanısı aldıysa ve ilaç dozu ayarlanmalıysa

Tanı

Doktor önce çocuğunuzun sağlık geçmişini dinler, fizik muayene yapar ve tiroid bezini elle kontrol eder. Kesin tanı için kan testleri istenir.

Yapılabilecek testler

• TSH, serbest T4 ve T3 düzeylerini ölçen kan testleri
• Tiroid antikor testleri (otoimmün hastalıkları saptamak için)
• Tiroid ultrasonu (nodül veya büyüme varsa)
• Gerekirse tiroid sintigrafisi (tiroidin çalışmasını görüntüleme)
• Yenidoğanlarda topuk kanı ile doğumsal hipotiroidi taraması

Randevunuzda neler beklenir

Kan sonuçları genellikle birkaç gün içinde çıkar. Tanı konduktan sonra çocuk endokrinoloji uzmanı düzenli takibe alır. Ebeveyn olarak size ayrıntılı bilgi verilir ve tedavi planı birlikte hazırlanır.

Tedavi

Tedavi, tiroid sorununun tipine ve nedenine göre kişiselleştirilir. Amaç, tiroid hormonlarını normal düzeye getirerek çocuğun büyümesini ve gelişimini sağlıklı sürdürmesini sağlamaktır. Tedavi genellikle ömür boyu ilaç kullanımını, düzenli kontrolleri ve yaşam tarzı düzenlemelerini içerir.

Evde kişisel bakım

• İlaçları doktorun önerdiği şekilde her gün, aynı saatte verin ve sakın atlamayın.
• Doktorla konuşmadan ilacı kesmeyin veya dozu değiştirmeyin.
• Çocuğunuzun düzenli uyumasını, sağlıklı beslenmesini ve hareket etmesini sağlayın.
• Kontrolleri aksatmayın; kan tahlillerini zamanında yaptırın.
• Okul öğretmenlerine durum hakkında bilgi verin, gerekli düzenlemeleri yapın.

Tıbbi tedaviler

Hipotiroidi tedavisinde, eksik olan tiroid hormonu sentetik (laboratuvarda üretilen) bir ilaçla yerine konur. Hipertiroidi tedavisinde ise tiroid bezinin aşırı hormon üretimini baskılayan ilaçlar kullanılır. Bazı durumlarda kalp çarpıntısı gibi belirtileri kontrol etmek için geçici olarak farklı ilaçlar da eklenebilir. Radyoaktif iyot tedavisi ve cerrahi, ilaçlarla kontrol edilemeyen veya özel durumlarda değerlendirilebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Tiroid cerrahisi (tiroidektomi) çoğunlukla tiroid kanseri veya ilaca cevap vermeyen büyük guatr durumlarında düşünülür. Ameliyat kararı, çocuk endokrinoloji ve çocuk cerrahisi uzmanlarından oluşan ekip tarafından çocuğun yaşı ve sağlık durumuna göre verilir.

Bu durumla yaşamak

Tiroid hastalığı olan bir çocuk, günlük yaşamına devam ederken düzenli ilaç kullanımı ve doktor kontrollerine ihtiyaç duyar. Aileler çocuklarının duygusal ihtiyaçlarını göz önünde bulundurmalı, onu desteklemeli ve tedavi sürecinin bir parçası yapmalıdır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli ve dengeli beslenme, yeterli sıvı alımı
• Günlük fiziksel aktivite ve yeterli uyku
• Stres yönetimi; nefes egzersizleri ve rahatlatıcı aktiviteler
• Sigara dumanından uzak durmak (özellikle Graves hastalığında, göz tutulumu riskini artırabilir)

Diyet ve egzersiz

Özel bir diyet genellikle gerekli değildir. Ancak iyot alımının yeterli olduğundan emin olunmalıdır; fazla iyot da az iyot da zararlıdır. Çocuğunuz normal aktivitelerine ve spor yapmasına devam edebilir; ancak tedavi başlangıcında aşırı yorulmasına dikkat edilmelidir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Tiroid hastalıkları ruh halini, enerjiyi ve dikkat süresini etkileyebilir. Çocuklar kendini farklı hissedebilir, kaygı veya üzüntü yaşayabilirler. Onlara duygularını ifade etme fırsatı vermek, anlayışlı ve sabırlı olmak çok önemlidir. Çocuğunuzda kendine zarar verme düşünceleri olursa veya ciddi bir ruhsal çöküntü görürseniz vakit kaybetmeden ruh sağlığı uzmanına başvurun.

Önleme

Tiroid hastalıklarının çoğu önlenemez, ancak doğumsal hipotiroidi yenidoğan taraması ile erken yakalanabilir. Erken tanı, gelişimsel sorunları büyük ölçüde önler.

Aşılar

Tiroid hastalıklarına yönelik bir aşı bulunmamaktadır. Çocuğunuzun rutin aşı takvimi aksatılmadan uygulanmalıdır.

Tarama programları

Türkiye'de Sağlık Bakanlığı programı kapsamında tüm yenidoğanlarda topuk kanı ile tiroid taraması yapılmaktadır. Ailesinde tiroid hastalığı veya risk faktörü olan çocuklarda, doktor önerisiyle dönemsel tiroid hormon düzeyleri kontrol edilebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Büyüme ve gelişme geriliği
• Zihinsel gelişimde gerilik (özellikle doğumsal hipotiroidide erken tedavi edilmezse)
• Konsantrasyon bozukluğu ve okul başarısında düşme
• Kalp sorunları (hızlı nabız, ritim bozuklukları)
• Guatr (tiroid bezinin büyümesi) ve yutma güçlüğü
• Tedavi edilmeyen hipertiroidide tiroid fırtınası (hayatı tehdit eden bir durum)

Uzun vadeli görünüm

Düzenli tedavi ve takip ile çocuklar normal bir yaşam sürebilir, büyüme ve gelişme genellikle yaşıtlarını yakalar. Erken tanı çok önemlidir; sağlık ekibinizin önerilerine uyduğunuzda iyi sonuçlar alınır. Unutmayın, bu hastalıkla baş etmek mümkündür ve yalnız değilsiniz.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.