Tiroid Bezi ve Tiroid Hastalıkları Hakkında Her Şey

Genel Bakış

Tiroid, boynun ön yüzünde, adem elmasının hemen altında yer alan kelebek şeklinde küçük bir bezdir. Ürettiği hormonlar ile vücudun enerji kullanımı, kalp atış hızı, vücut ısısı ve birçok organın çalışması düzenlenir. Tiroidin az veya çok çalışması vücudun dengesini etkiler ve birtakım belirtilere yol açar.

Evet, tiroid hastalıkları toplumda oldukça yaygındır. Dünya genelinde yüz milyonlarca kişiyi etkiler, ancak birçok kişi belirtilerinin farkında olmayabilir.

Tiroid hastalıkları her yaşta görülebilir; ancak kadınlarda erkeklere oranla çok daha sıktır. Ayrıca ailesinde tiroid hastalığı olanlar, 60 yaş üzeri kişiler ve iyot alımı yetersiz kişiler daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Halsizlik, yorgunluk ve enerji düşüklüğü
• Nedensiz kilo artışı veya kilo kaybı
• Kalp çarpıntısı veya normalden yavaş kalp atışı
• Sürekli üşüme ya da aşırı sıcak basması
• Kabızlık veya sık tuvalete çıkma
• Saç dökülmesi ve cilt kuruluğu
• Unutkanlık, dikkat dağınıklığı
• Sinirlilik, kaygı veya çökkün ruh hali

Çocuklarda belirtiler

• Büyüme ve gelişme geriliği
• Okul başarısında düşme, derslere odaklanamama
• Aşırı hareketlilik veya tam tersi isteksizlik ve sürekli uyku hali

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Bitkinlik ve kas güçsüzlüğü
• Unutkanlık ve zihinsel yavaşlama
• Kabızlık, üşüme, iştahsızlık gibi belirtiler yaşlılığa bağlanabilir

Nedenler

Ana nedenler

• Bağışıklık sisteminin tiroid bezine saldırarak hasar vermesi (otoimmün hastalıklar)
• Vücudun tiroid hormonu üretebilmesi için gereken iyot eksikliği veya nadiren fazlalığı
• Tiroid bezinde nodül (yumru), iltihap (tiroidit) veya büyüme (guatr) olması
• Bazı ilaçlar ve boyun bölgesine uygulanan radyasyon tedavileri
• Beyindeki hipofiz bezinin tiroidi uyaran hormonu yeterli miktarda salgılayamaması

Risk faktörleri

• Kadın olmak
• Ailede tiroid hastalığı öyküsü
• 60 yaş üzerinde olmak
• Günlük diyette iyot yetersizliği
• Boyuna yönelik radyasyon tedavisi veya radyolojik incelemeler
• Sigara içmek (özellikle Graves hastalığı riskini artırır)

Ne zaman doktora görünmeli

Tanı

Doktorunuz önce şikayetlerinizi dinler, boynunuzu elle muayene eder ve ailenizde tiroid hastalığı olup olmadığını sorgular. Ardından tiroid hormon düzeylerini gösteren kan testleri isteyerek tanıya giden ilk adımı atar.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri: TSH, serbest T3, serbest T4 ve tiroid antikorları
• Tiroid ultrasonu: Tiroid bezinin büyüklüğünü, nodül varlığını ve yapısını değerlendirir
• Tiroid sintigrafisi: Nodüllerin aktif mi pasif mi olduğunu gösterir
• İnce iğne aspirasyon biyopsisi: Gerekli görülen nodülden örnek alınarak kanser ihtimali değerlendirilir

Randevunuzda neler beklenir

Kan testleri için genellikle özel bir hazırlık gerekmez; ancak bazı ilaçlar sonucu etkileyebilir. Ultrason ve sintigrafi ağrısız ya da çok az rahatsızlık vericidir. Sonuçlar birkaç gün içinde çıkar; doktorunuz sonuçları sizinle ayrıntılı olarak paylaşır ve gerekiyorsa ileri tetkik planlar.

Tedavi

Tedavi, tiroidin az mı çok mu çalıştığına ve altta yatan hastalığa göre kişiye özel düzenlenir. Temel amaç, tiroid hormon seviyelerini normal aralığa getirmek ve bu dengeyi uzun süre korumaktır.

Evde kişisel bakım

• Hekiminizin önerdiği kontrol randevularını aksatmayın.
• Reçete edilen ilaçları her gün aynı saatte düzenli olarak kullanın.
• Boynunuzda herhangi bir değişiklik veya yeni bir şişlik fark ederseniz doktorunuza bildirin.
• Sigara içmekten kaçının, alkolü sınırlayın.
• Düzenli ve yeterli uyku almaya özen gösterin.

Tıbbi tedaviler

Tıbbi tedavi; eksik tiroid hormonunu dışarıdan vermek, aşırı çalışan tiroidi baskılamak, radyoaktif iyot ile aşırı aktif hücreleri küçültmek ve cerrahi olarak tiroidin bir kısmının veya tamamının alınması gibi yöntemleri içerir. Hangi tedavinin uygun olacağına doktorunuz; hastalığın tipi, yaşınız, genel sağlığınız ve diğer hastalıklarınızı göz önüne alarak karar verir. İlaç adları ve dozları kesinlikle hekim tarafından belirlenmeli ve yakın takiple ayarlanmalıdır; kendi başınıza ilaç kullanmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Büyük ve rahatsızlık veren nodüller, tiroid kanseri şüphesi, yutma ve nefes almayı engelleyecek boyutta bezler veya ilaçlarla kontrol edilemeyen aşırı çalışan tiroid durumlarında cerrahi önerilebilir. Bu karar, endokrinoloji ve genel cerrahi uzmanlarının birlikte değerlendirmesiyle verilir.

Bu durumla yaşamak

Düzenli ilaç kullanımı ve hekim kontrolü, tiroid hastalıklarıyla yaşamanın temelidir. Tedavi altında çoğu kişi günlük yaşamına kesintisiz devam edebilir; belirtiler büyük ölçüde kontrol altında tutulabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Haftada en az 5 gün, 30 dakika tempolu yürüyüş hedefleyin.
• Yüksek stres dönemlerinde nefes egzersizleri ve meditasyon gibi gevşeme teknikleri deneyin.
• Uyku saatlerinizi düzenli tutun.
• Kendinize zaman ayırın; hobiler ve sosyal etkinlikler ruh hâlinize iyi gelir.

Diyet ve egzersiz

Dengeli ve çeşitli beslenmeye özen gösterin. Ülkemizde yaygın kullanılan iyotlu sofra tuzu, iyot ihtiyacını karşılamaya yardımcıdır; ancak doktorunuz önermedikçe ek iyot takviyesi kullanmayın. Kilo kontrolü tiroid sağlığını destekler; bu nedenle tempolu yürüyüş, yüzme veya bisiklete binme gibi düzenli egzersizi günlük rutininize ekleyin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Tiroid hormonları ruh hâlini doğrudan etkiler; az çalışan tiroid çökkünlük, çok çalışan tiroid ise kaygı ve sinirlilik yapabilir. Bu belirtilerin tedaviyle düzelebileceğini unutmayın. Zorlandığınızı hissettiğinizde aile hekiminizden veya bir ruh sağlığı uzmanından destek alın. Aşırı karamsarlık, kendine zarar verme veya yaşamı sonlandırma düşünceleri olursa vakit kaybetmeden 112’yi arayın.

Önleme

Tiroid hastalıklarının çoğu tamamen önlenemez; ancak iyot yetersizliğine bağlı guatr ve bazı tiroid sorunları, iyotlu tuz kullanımı ve dengeli beslenmeyle büyük ölçüde önlenebilir. Aşırı iyot alımının da tiroid fonksiyonlarını bozabileceği unutulmamalıdır.

Aşılar

Tiroid hastalıklarına karşı koruyan spesifik bir aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

Sağlık Bakanlığı’nın önerileri doğrultusunda, riskli gruplarda (örneğin ailesinde tiroid hastalığı olanlar, gebeler ve radyasyona maruz kalanlar) hekim tarafından gerekli görülürse tarama yapılabilir. Herkes için rutin tarama önerilmemekle birlikte, belirti varlığında başvurulması gerekir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Az çalışan tiroid (hipotiroidi): Uzun süre tedavi edilmezse kalp hastalıkları, kısırlık, hamilelik sorunları ve ileri evrede miksödem koması adı verilen ciddi durum gelişebilir.
• Çok çalışan tiroid (hipertiroidi): Kalpte ritim bozuklukları, kalp yetmezliği, kemik erimesi ve göz problemleri gibi komplikasyonlara yol açabilir.
• Tiroid nodülleri: Büyük nodüller yutma veya nefes alma güçlüğü yaratabilir; nadir de olsa kanser riski taşıyabileceğinden düzenli takip şarttır.

Uzun vadeli görünüm

İyi haber şu ki; tiroid hastalıklarının büyük çoğunluğu erken tanı konduğunda başarıyla tedavi edilir. Doğru tedavi ve düzenli kontroller sayesinde enerjiniz geri gelir, belirtileriniz kontrol altına alınır ve sağlıklı, üretken bir yaşam sürebilirsiniz.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.