Adrenal Risk Azaltma

Genel Bakış

Böbreküstü (adrenal) bezleriniz, böbreklerinizin hemen üstünde yer alan ve vücudun stresle baş etmesini, tansiyonu ve şeker dengesini ayarlayan hormonlar üretir. Adrenal risk azaltma, bu bezlerin yeterince çalışamadığı durumlarda ortaya çıkabilen adrenal kriz adı verilen ciddi bir acil tabloyu önlemeye yönelik tedbirler bütünüdür.

Adrenal bezlerin yetersizliği toplumda nadir görülür; ancak uzun süreli steroid ilaç kullanan kişi sayısının fazla olması nedeniyle adrenal risk taşıyan kişilerin sayısı düşünüldüğünden yüksektir.

Adrenal yetersizlik riski; uzun süre steroid ilaç kullananlar, otoimmün hastalıkları olanlar, hipofiz bezi sorunları yaşayanlar ve bazı enfeksiyon geçirmiş kişilerde daha fazladır. Her yaş grubunda görülebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Aşırı yorgunluk ve güçsüzlük
• Mide bulantısı, kusma ve iştahsızlık
• Baş dönmesi ve özellikle ayağa kalkınca tansiyon düşüklüğü
• Tuzlu yiyeceklere aşırı istek
• Ciltte koyulaşma (dirsekler, avuç içi, ağız içi gibi bölgelerde)

Çocuklarda belirtiler

• Büyüme geriliği ve kilo alamama
• Huzursuzluk, kusma ve kan şekeri düşüklüğü
• Ciddi durumlarda havale veya bilinç değişikliği

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda adrenal yetersizlik daha çok bilinç bulanıklığı, düşme ve iştahsızlık ile kendini gösterebilir.
• Tansiyon çok düşük olabilir ve günlük aktiviteler sırasında bayılma hissi görülebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Böbreküstü bezlerinin kendisinin hasar görmesi (otoimmün hastalıklar, enfeksiyonlar, kanama gibi nedenlerle)
• Hipofiz bezinde bir sorun nedeniyle böbreküstü bezlerinin uyarılamaması
• Uzun süre steroid ilaç kullanımının vücudun kendi kortizol üretimini baskılaması
• Steroid ilaçların aniden kesilmesi

Risk faktörleri

• Uzun süreli veya yüksek dozda steroid ilaç kullanımı
• Ameliyat, ciddi enfeksiyon veya travma
• Yoğun fiziksel ve duygusal stres
• Adrenal yetmezliğe neden olan kronik hastalıklar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Kusma, ishal veya ateş gelişirse
• İlaçlarınızı kullanamıyorsanız
• Tansiyonunuz düşüyorsa veya bayılma hissiniz varsa
• Ciddi bir enfeksiyon geçirdiyseniz veya travma yaşadıysanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Adrenal yetersizlik ya da uzun süreli steroid kullanımı nedeniyle düzenli kontrollerinizi yaptırın
• Hastalık, kaza veya ağır egzersiz gibi durumlarda ilaç dozunun artırılıp artırılmayacağını doktorunuzla önceden konuşun
• Yanınızda her zaman acil durum kartı ve kimlik bilgisi taşıyın

Tanı

Doktorunuz öncelikle şikayetlerinizi dinler, aile öykünüzü alır ve fizik muayene yapar. Ardından hormon düzeylerini değerlendirmek için kan ve idrar testleri isteyebilir. Kesin tanı, endokrinoloji (hormon hastalıkları) uzmanı tarafından konur.

Yapılabilecek testler

• Kan kortizol düzeyi ölçümü
• ACTH (hipofiz bezinden salgılanan uyarıcı hormon) testi
• Elektrolit, kan şekeri ve böbrek fonksiyon testleri
• Gerekirse bilgisayarlı tomografi (BT) veya adrenal bez uyarı testi

Randevunuzda neler beklenir

Testler genellikle sabah aç karnına yapılır. Endokrinoloji uzmanı sonuçlara göre size özel bir tedavi planı oluşturur. Bu süreçte aklınıza takılan her soruyu doktorunuza sorabilirsiniz.

Tedavi

Adrenal risk azaltmanın temel amacı, vücudun ihtiyaç duyduğu kortizolü doğru zamanda ve doğru miktarda sağlamaktır. Tedavi kişinin yaşına, yaşam tarzına ve altta yatan nedene göre kişiselleştirilir. Düzenli takip ile günlük yaşamınızı güvenle sürdürebilirsiniz.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği şekilde ilaçlarınızı düzenli kullanın; asla aniden bırakmayın.
• Yoğun stres, hastalık veya yaralanma durumunda doktorunuzun önceden verdiği talimatlara göre hareket edin.
• Acil durum kartınızı kimliğinizle birlikte her zaman üzerinizde taşıyın.
• Düzenli uyku ve yeterli sıvı tüketimine özen gösterin.

Tıbbi tedaviler

Eksik hormonlarınız, doktorunuz tarafından reçete edilen steroid türü ilaçlarla yerine konur. Bu ilaçların dozu; enfeksiyon, ameliyat, kaza gibi stresli durumlarda geçici olarak artırılabilir. Ayrıca vücuttaki tuz dengesini düzenlemek için ek bir hormon desteği de gerekebilir. İlaçlarınızı ve dozlarını yalnızca doktorunuzun önerdiği şekilde kullanın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat planlanıyorsa, adrenal yetmezliğiniz veya uzun süreli steroid kullanımınız mutlaka cerrah ve anestezi ekibine bildirilmelidir. Doktorunuz, ameliyat öncesinde ve sonrasında kortizol ihtiyacını karşılamak için özel bir plan oluşturacaktır.

Bu durumla yaşamak

Adrenal yetersizlik ile yaşarken en önemli şey hastalığınızı ve belirtilerinizi iyi tanımaktır. Günlük rutininizi düzenli ve öngörülebilir hale getirirseniz, adrenal kriz endişesi olmadan yaşamınızı sürdürebilirsiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Hafif ve düzenli egzersiz yapın; ancak vücudu aşırı zorlayan antrenmanlardan kaçının.
• Stres yönetimi için nefes egzersizleri, meditasyon veya doğa yürüyüşü gibi rahatlatıcı etkinlikler edinin.
• Seyahat ederken ilaçlarınızı ve acil bilgi kartınızı yanınızda bulundurun.
• Düzenli doktor kontrollerinizi aksatmayın.

Diyet ve egzersiz

Dengeli bir beslenme düzeni kan şekerinizi ve tansiyonunuzu sabit tutmanıza yardımcı olur. Tuz ihtiyacı kişiden kişiye değişir; doktorunuz önerdiğinde diyetinize yeterli tuzu ekleyin. Egzersiz planınızı doktorunuzla birlikte belirleyin ve vücudunuzu dinleyerek aşırı yorulmaktan kaçının.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir sağlık sorunuyla yaşamak zaman zaman kaygı, üzüntü veya tükenmişlik hissi yaratabilir. Bu duygular tamamen normaldir. Kendinize karşı nazik olun ve duygusal yüklerinizi paylaşmak için bir ruh sağlığı uzmanından veya destek grubundan yardım almaktan çekinmeyin.

Önleme

Adrenal kriz büyük ölçüde önlenebilir. Steroid ilaç kullanan kişilerin ilacı aniden kesmemesi, enfeksiyon ve stres dönemlerinde doktorlarına danışması, kimlik kartı taşıması ve acil durum planı oluşturması adrenal kriz riskini çok düşürür.

Aşılar

Grip ve zatürre gibi enfeksiyonlardan korunmak, adrenal krizi tetikleyebilecek hastalık yükünü azaltır. Aşı takvimi için Sağlık Bakanlığı önerilerini ve doktorunuzun tavsiyesini takip edin.

Tarama programları

Uzun süreli steroid kullanan kişilerde düzenli aralıklarla tansiyon, kan şekeri ve elektrolit ölçümleri yapılabilir. Riskli grupta olan kişilerin kortizol düzeyleri de doktor tarafından belirli aralıklarla izlenmelidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Adrenal kriz (vücudun yeterli kortizol üretememesi nedeniyle hayatı tehdit eden acil tablo)
• Şok ve ciddi tansiyon düşüklüğü
• Elektrolit dengesizlikleri (özellikle düşük sodyum ve yüksek potasyum)
• Bilinç kaybı ve komaya kadar ilerleyen durumlar

Uzun vadeli görünüm

Doğru tedavi ve düzenli takip ile adrenal yetersizliği olan bireyler hemen her türlü günlük aktiviteyi güvenle yapabilir. Biraz ön hazırlık, düzenli ilaç kullanımı ve doktorunuzla iyi bir iletişim sayesinde yaşam kaliteniz korunur. En önemlisi, adrenal kriz önlenebilir bir durumdur ve umut her zaman vardır.

Destek bul

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.