Böbreküstü Bezi (Adrenal) Sağlığıyla Seyahat: Yolculuk Öncesi ve Sırasında Bilmeniz Gerekenler

Genel Bakış

Böbreküstü bezleri, böbreklerin üzerinde bulunan küçük bezlerdir ve vücudun strese cevap vermesine yardımcı olan kortizol ve aldosteron gibi hormonları üretir. Adrenal yetmezlik, bu bezlerin yeterince hormon üretemediği bir durumdur. Seyahat, vücut için ekstra bir strestir; bu nedenle adrenal yetmezliği olan kişilerin yolculuğa iyi hazırlanması çok önemlidir.

Adrenal yetmezlik toplumda çok sık görülmez. Ancak tedavi edilmezse ciddiye alınması gereken bir durumdur. Seyahat eden her adrenal yetmezliği olan kişinin mutlaka bir planı olmalıdır.

Her yaştan insanı etkileyebilir. Addison hastalığı daha çok 30-50 yaş arasında görülür. Ayrıca uzun süre kortizon ilacı kullanmış kişilerde de risk vardır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Aşırı yorgunluk ve hâlsizlik
• İştahsızlık ve kilo kaybı
• Düşük tansiyon ve baş dönmesi
• Tuz isteği
• Mide bulantısı veya karın ağrısı
• Ciltte koyu lekeler (Addison hastalığında)

Çocuklarda belirtiler

• Büyümede yavaşlama
• Kilo alamama
• Uykuya eğilim ve hâlsizlik
• Karın ağrısı ve kusma
• Kan şekeri düşüklüğü belirtileri

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yorgunluk ve kafa karışıklığı
• İştahsızlık ve kilo kaybı
• Düşük tansiyon nedeniyle düşmeler
• Mide bulantısı ve kusma
• Bazen depresyon benzeri belirtiler

Nedenler

Ana nedenler

• Bağışıklık sisteminin böbreküstü bezlerine saldırması (otoimmün Addison hastalığı)
• Tüberküloz gibi enfeksiyonlar
• Uzun süre ve yüksek doz kortizon ilacı kullandıktan sonra ilacın aniden kesilmesi
• Beyindeki hipofiz bezinin yetersiz çalışması (sekonder adrenal yetmezlik)

Risk faktörleri

• Seyahat sırasında geçirilen enfeksiyonlar
• Kusma ve ishal nedeniyle sıvı ve tuz kaybı
• Çok sıcak veya çok soğuk iklimler
• Ağır fiziksel aktivite
• Yeni ilaçlar veya ilaç dozundaki değişiklikler

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Seyahatten önce mutlaka doktorunuzla görüşün ve seyahat planınızı anlatın.
• Yolculuk sırasında ateş, kusma veya ishal olursa hemen bir sağlık kuruluşuna başvurun.
• Acil enjeksiyon yapmanız gerekirse veya yaptıysanız en kısa sürede tıbbi yardım alın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Düzenli kontrol muayenelerinizi aksatmayın.
• Seyahat öncesinde ilaç listenizi ve mevcut sağlık durumunuzu gözden geçirin.
• Yanınızda doktorunuzun yazdığı bir mektup bulundurun; böylece güvenlik kontrolünde ilaçlarınızı açıklayabilirsiniz.

Tanı

Doktor önce belirtilerinizi ve tıbbi geçmişinizi dinler. Kanda kortizol ve ACTH düzeyleri ölçülebilir. Gerekirse böbreküstü bezlerinin görüntülenmesi için ultrason veya MR istenebilir.

Yapılabilecek testler

• Kan kortizol testi
• ACTH uyarı testi
• Elektrolit (sodyum, potasyum) ölçümü
• Böbreküstü bezlerinin görüntüleme testleri

Randevunuzda neler beklenir

Tanı konulduktan sonra doktorunuz hayat boyu düzenli ilaç kullanımınızı planlar. Seyahat öncesi bu planın güncellenmesi gerekebilir. Tanı süreci bazen birkaç gün sürebilir; bu normaldir.

Tedavi

Adrenal yetmezlik, eksik olan hormonların dışarıdan ilaç olarak verilmesiyle tedavi edilir. Tedavinin amacı, vücudun günlük ihtiyacını karşılamak ve stres durumlarında dozu artırmaktır.

Evde kişisel bakım

• Seyahat ederken tüm ilaçlarınızı el bagajınızda ve yedek kopyasıyla taşıyın.
• İlaçlarınızı güvende tutmak için doktorunuzdan imzalı bir mektup alın.
• Seyahat süresince düzenli uyuyun, bol sıvı ve tuz içeren yiyecekler tüketin.
• Tıbbi kimlik kartı (medikal uyarı bilekliği) taşıyın.
• Seyahat sigortanızın adrenal yetmezlik durumunu kapsadığını teyit edin.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, eksik olan hormonları yerine koymak için ilaçlar reçete eder. Bu ilaçlar günde birkaç kez ağızdan alınır. Ateş, kusma veya kaza gibi stresli durumlarda, doktorunuzun önerdiği şekilde ilaç dozu geçici olarak artırılabilir. Acil durumlar için bazı kişilere kas içine yapılan bir acil enjeksiyon reçete edilir ve kullanımı aile üyelerine de öğretilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Adrenal yetmezlikte genellikle cerrahi bir tedavi yoktur. Ancak altta yatan bir tümör veya bezin hasarı varsa, o duruma yönelik cerrahi düşünülebilir. Bu kararı endokrinoloji uzmanı verir.

Bu durumla yaşamak

İlaçlarınızı her gün saatinde ve asla atlamadan kullanın. Sabah ve gün içindeki dozları doktorunuzun önerdiği gibi alın. Kendinizi iyi hissetseniz bile ilacı bırakmayın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Stresli durumlarda dinlenmeye özen gösterin.
• Kronik hastalığınızı çevrenizdekilerle paylaşın ve yakınlarınıza acil durum planını anlatın.
• Düzenli uyku ve ruhsal sağlığınıza özen gösterin.

Diyet ve egzersiz

Doktorunuz önermedikçe tuz kısıtlaması yapmayın. Aşırı tuz kaybına yol açan aktivitelerden kaçının. Yürüyüş gibi hafif egzersizler faydalıdır; ancak yoğun egzersiz öncesinde doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak zaman zaman kaygı ve üzüntü yaratabilir. Seyahat planlamak stresli olabilir. Bu duyguları doktorunuzla veya bir ruh sağlığı uzmanıyla konuşmaktan çekinmeyin.

Önleme

Adrenal yetmezliğin kendisi tamamen önlenemez. Ancak adrenal kriz adı verilen ciddi ataklar, iyi bir tedavi planı ve doğru seyahat hazırlığıyla önlenebilir.

Aşılar

Normal aşı takviminizin ve grip aşınızın güncel olduğundan emin olun. Aşıları yaptırmadan önce doktorunuza danışın.

Tarama programları

Uzun süre kortizon ilacı kullanan kişilerde adrenal yetmezlik riski olduğu için, bu ilaçlar bırakılırken doktor kontrolünde yavaşça azaltılması gerekir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Adrenal kriz (şiddetli tansiyon düşüklüğü ve şoka yol açabilen acil durum)
• Elektrolit dengesizliği (özellikle sodyum düşüklüğü)
• Bayılma ve ciddi hâlsizlik
• Tedavi edilmezse hayati tehlike

Uzun vadeli görünüm

Doğru tedavi ve planlamayla adrenal yetmezliği olan kişiler normal bir yaşam sürebilir ve seyahat edebilir. Önemli olan ilaçları düzenli kullanmak ve ekstra stres durumlarında doktorunuzun talimatlarına uymaktır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.