Diyabetle Sağlıklı Yaşam: Pratik Yaşam Tarzı Önerileri

Genel Bakış

Diyabet, kan şekerinin normalden yüksek olduğu uzun süreli bir sağlık durumudur. Vücudumuz yediğimiz besinlerdeki şekeri (glikoz) enerji olarak kullanamaz. Bu durum, pankreasın yeterince insülin üretememesi ya da ürettiği insülini gerektiği gibi kullanamaması nedeniyle oluşur.

Evet, dünyada ve Türkiye'de çok yaygındır. Türkiye'de her 7 yetişkinden yaklaşık 1'inde diyabet olduğu tahmin edilmektedir.

Diyabet herkesi etkileyebilir. Tip 1 diyabet genellikle çocukluk ve genç erişkinlikte ortaya çıkar. Tip 2 diyabet ise daha çok yetişkinlerde görülür; ancak hareketsiz yaşam ve sağlıksız beslenme nedeniyle gençlerde de artmaktadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Sık idrara çıkma
• Aşırı susama
• Çok yemek yemeye rağmen kilo kaybı
• Yorgunluk ve halsizlik
• Bulanık görme
• Yaraların geç iyileşmesi

Çocuklarda belirtiler

• Yatak ıslatma (daha önce kuru olan çocuklarda)
• İştahsızlık veya aşırı iştah
• Kilo kaybı
• Karın ağrısı ve kusma gibi belirtilerle ani başlangıç

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Belirtiler daha silik olabilir, bazen hiç fark edilmeyebilir
• Sık enfeksiyon geçirme
• Konsantrasyon güçlüğü
• Yorgunluk ve halsizlik

Nedenler

Ana nedenler

• Tip 1 diyabette bağışıklık sistemi, insülin üreten hücrelere saldırır; kesin nedeni bilinmemektedir.
• Tip 2 diyabette vücut insüline direnç gösterir veya yeterli insülin üretemez.
• Vücudun insülin üretimini veya kullanımını etkileyen hormonal hastalıklar (pankreas hastalıkları gibi) da diyabete yol açabilir.

Risk faktörleri

• Ailede diyabet öyküsü
• Fazla kilo veya obezite
• Hareketsiz yaşam
• İleri yaş
• Hipertansiyon ve yüksek kolesterol
• Gebelikte diyabet öyküsü (gestasyonel diyabet)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Kan şekeriniz çok yükselirse veya düşerse ve evde düzeltemezseniz
• Yukarıda acil belirtilerden herhangi biri varsa: hemen 112'yi arayın
• İshal, kusma veya yüksek ateş nedeniyle sıvı kaybı olursa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yılda en az bir kez göz muayenesi
• Düzenli böbrek fonksiyon testleri (kan ve idrar)
• Ayak kontrolü (doktor veya hemşire tarafından)
• Risk faktörleriniz varsa yılda bir kez açlık kan şekeri ve HbA1c testi

Tanı

Doktorunuz belirtilerinizi dinler ve kan şekeri ölçümleri yapar. Tanı için genellikle açlık kan şekeri, tokluk kan şekeri veya HbA1c testi kullanılır.

Yapılabilecek testler

• Açlık plazma glukozu: En az 8 saatlik açlık sonrası bakılır. 126 mg/dL ve üzeri diyabet tanısı düşündürür.
• Oral glukoz tolerans testi: 75 gram glukoz içirildikten 2 saat sonra ölçülür; 200 mg/dL ve üzeri diyabet tanısı koydurur.
• HbA1c testi: Son 2-3 aylık ortalama kan şekerini gösterir. %6,5 ve üzeri diyabet tanısı için anlamlıdır.

Randevunuzda neler beklenir

Teşhis için kan örneği vermeniz yeterlidir. Doktorunuz gerekli görürse testleri tekrarlayabilir. Sonuçlarınızı aldıktan sonra doktorunuz tedavi ve takip planı oluşturacaktır.

Tedavi

Diyabet tedavisinin amacı kan şekerini hedef aralıkta tutmak ve komplikasyonları önlemektir. Tedavide sağlıklı beslenme, düzenli fiziksel aktivite ve gerektiğinde ilaç kullanımı yer alır. Hasta olarak tedavinin merkezinde siz varsınız.

Evde kişisel bakım

• Kan şekerinizi düzenli olarak ölçün ve sonuçları kaydedin.
• Doktorunuzun önerdiği aralıklarla HbA1c testinizi yaptırın.
• Sağlıklı beslenme planına uyun: lifli gıdalar, tam tahıllar, sebzeler ve yağsız proteinler tercih edin.
• Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta fiziksel aktivite yapın (örn. tempolu yürüyüş).
• Ayaklarınızı her gün kontrol edin, yaralanmalardan korunun.
• Florürlü diş macunu ile dişlerinizi fırçalayın ve düzenli diş hekimi kontrolüne gidin.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz tipine göre insülin veya kan şekerini düşürmeye yardımcı ilaçlar önerebilir. İlaçlar mutlaka doktor reçetesiyle kullanılmalıdır. Bazı hastalar için insülin kalemi veya pompası gibi cihazlar da kullanılabilir. Tedavi kişiye özeldir; lütfen doktorunuzun önerilerini uygulayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Bazı tip 2 diyabet hastalarında obezite tedavisi için cerrahi yöntemler (metabolik cerrahi) düşünülebilir. Bu, doktor ekibinin değerlendirmesi sonrasında kararlaştırılır.

Bu durumla yaşamak

Diyabetle yaşam, öğrenme ve uyum sürecidir. Günlük düzeninizi kurmak, öğünlerinizi planlamak, ilaçlarınızı zamanında almak ve kan şekerinizi takip etmek alışkanlık kazandıkça kolaylaşır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Stresi yönetmek için derin nefes egzersizleri, meditasyon veya sevdiğiniz hobilerle uğraşın.
• Sigara içmeyin; sigara, damar sağlığını bozar ve komplikasyon riskini artırır.
• Alkol tüketiyorsanız miktarını sınırlayın ve boş kalori almayın.
• Uyku düzeninize dikkat edin; yetersiz uyku kan şekerini olumsuz etkiler.
• İlaç saatlerinizi ve atıştırmalıklarınızı planlayın.

Diyet ve egzersiz

Diyet: Yemek tabağınızın yarısını sebzeler, dörtte birini protein (tavuk, balık, baklagiller), dörtte birini tam tahıllar veya nişastalı sebzeler oluştursun. Şekerli içeceklerden ve işlenmiş gıdalardan uzak durun. Porsiyonlarınızı küçültün. Egzersiz: Yürüyüş, yüzme, bisiklet gibi aktiviteleri haftanın çoğu günü 30 dakika yapın. Egzersiz öncesi ve sonrası kan şekerinizi ölçmeyi unutmayın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Diyabet yönetimi bazen zorlayıcı olabilir ve kaygı, üzüntü veya tükenmişlik hissi yaratabilir. Bu duygular normaldir. Kendinize karşı nazik olun ve gerektiğinde profesyonel destek alın. Unutmayın: yalnız değilsiniz.

Önleme

Tip 2 diyabet büyük ölçüde önlenebilir veya geciktirilebilir. Sağlıklı kiloyu korumak, dengeli beslenmek ve düzenli egzersiz yapmak riski önemli ölçüde azaltır. Tip 1 diyabet için bilinen bir önleme yöntemi yoktur.

Aşılar

Diyabet hastalarında enfeksiyonlar daha ağır seyredebileceği için grip, zatürre (pnömokok) ve COVID-19 aşıları gibi önerilen aşıların zamanında yapılması önemlidir. Aşı takvimi için doktorunuza danışın.

Tarama programları

Risk faktörleri taşıyan kişilerde diyabet taraması yılda bir kez yapılmalıdır. Ayrıca diyabetli kişilerde göz, böbrek ve ayak muayeneleri gibi komplikasyon taramaları düzenli olarak tekrarlanmalıdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp ve damar hastalıkları (kalp krizi, felç)
• Böbrek hasarı (nefropati)
• Göz hasarı (retinopati) ve görme kaybı
• Sinir hasarı (nöropati), özellikle ayaklarda uyuşma ve yaralar
• Ayak yaraları, enfeksiyon ve uzuv kaybı riski

Uzun vadeli görünüm

Diyabet ciddiye alınması gereken bir hastalık olsa da, doğru tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleri ile komplikasyonlar büyük ölçüde önlenebilir. Birçok kişi diyabetle sağlıklı ve aktif bir yaşam sürmektedir. Umut verici bilimsel gelişmeler ve tedaviler sayesinde yaşam kalitesi her geçen gün artmaktadır.

Destek bul

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.