Diyabet Riskini Azaltmak İçin Neler Yapmalısınız?

Genel Bakış

Diyabet riski, özellikle tip 2 diyabetin (şeker hastalığının) gelecekte gelişme olasılığını ifade eder. Bu bir hastalık değil, vücudun kan şekerini normal düzeylerde tutma yeteneğinin bozulmaya başladığı durumdur. İyi haber şu ki, tip 2 diyabet riski çoğu zaman önlenebilir veya geciktirilebilir.

Diyabet dünyada ve Türkiye'de oldukça yaygındır. Türkiye'de her 10-11 kişiden yaklaşık 1'inde diyabet vardır. Ayrıca toplumun önemli bir bölümünde "gizli şeker" denilen diyabet öncesi durum bulunur.

Diyabet riski her yaşta görülebilir. Aşırı kilolu olmak, ailede diyabet öyküsü bulunmak, 45 yaşın üzerinde olmak, hareketsiz yaşam ve sağlıksız beslenme alışkanlıkları riski artıran başlıca etkenlerdir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Normalde diyabet riski belirti vermez, ancak kan şekeri yükselmeye başlarsa aşağıdakiler görülebilir:
• Aşırı su içme ve ağız kuruluğu
• Sık idrara çıkma
• Aşırı açlık hissi
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Yorgunluk ve halsizlik
• Bulanık görme
• Yaraların veya enfeksiyonların geç iyileşmesi

Çocuklarda belirtiler

• Aşırı susama ve sık tuvalete gitme
• Kilo kaybı veya beklenen kilo alımının gerçekleşmemesi
• Halsizlik ve okul başarısında düşüş
• Boyun, koltuk altı ve dirseklerde koyu, kadifemsi cilt lekeleri

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Susama ve görme değişiklikleri daha hafif veya geç fark edilebilir
• Sık idrar yolu enfeksiyonları veya cilt kuruluğu
• Bulanık görme, yorgunluk ve halsizlik
• Karışıklık hissi veya unutkanlık gibi belirtiler ön planda olabilir

Nedenler

Ana nedenler

• Vücudun insülin hormonunu yeterince üretememesi veya kullanamaması (insülin direnci) temel nedendir.
• Genetik yatkınlık yani aile öyküsü riski artırır.
• Aşırı kilolu olmak, özellikle karın bölgesinde yağlanma en güçlü tetikleyicilerdendir.

Risk faktörleri

• Fazla kilolu veya obez olmak (özellikle bel çevresi genişliği)
• Haftada en az 150 dakika fiziksel aktivite yapmamak
• Birinci derece akrabalarda (anne, baba, kardeş) diyabet olması
• Daha önce gebelikte diyabet (gestasyonel diyabet) geçirmiş olmak
• Hipertansiyon veya yüksek kolesterol gibi metabolik sorunlara sahip olmak
• 45 yaşından büyük olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda sıralanan şiddetli belirtilerden herhangi biri varsa
• Kan şekeri ölçümü belirgin şekilde yüksekse ve kendinizi iyi hissetmiyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Fazla kiloluysanız ve ailenizde diyabet varsa düzenli kan şekeri kontrolü yaptırın
• 45 yaşından sonra en az yılda bir kez açlık kan şekeri veya HB A1c testi yaptırın
• Sağlıklı beslenme ve egzersiz planları için doktorunuza veya bir diyetisyene danışın

Tanı

Doktorunuz kan şekeri seviyenizi ölçerek ve genel sağlık değerlendirmesi yaparak riski belirler. Açlık kan şekeri, tok kan şekeri veya uzun dönem kan şekerini gösteren HbA1c testi kullanılabilir.

Yapılabilecek testler

• Açlık kan şekeri testi
• Oral glukoz tolerans testi (şeker yüklemesi)
• HbA1c testi (son 2-3 ayın ortalama kan şekerini gösterir)

Randevunuzda neler beklenir

Kan şekeri testleri basit ve hızlıdır. Sonuçlar diyabet riskinizi gösterir. Doktorunuz sonuçlara göre size özel bir önleme veya takip planı hazırlayacaktır.

Tedavi

Diyabet riskini azaltmanın en etkili yolu yaşam tarzı değişikliğidir. Kilo vermek, dengeli beslenmek ve fiziksel aktiviteyi artırmak kan şekerini düzenlemeye yardımcı olur. Gerekli görülen bazı durumlarda doktorunuz kan şekeri seviyesini düşüren ilaçlar önerebilir.

Evde kişisel bakım

• Haftada en az 150 dakika orta tempoda yürüyüş veya buna denk fiziksel aktivite yapın
• Sebze, meyve, tam tahıl, baklagil ve yağlı tohumlardan zengin beslenin
• Şekerli içecekler, paketli atıştırmalıklar ve işlenmiş gıdalardan kaçının
• Porsiyon kontrolüne dikkat edin, tabağınızın yarısını sebzeler oluştursun
• Düzenli uyku ve stres yönetimine özen gösterin
• Sigara ve aşırı alkol tüketiminden kaçının

Tıbbi tedaviler

Bazı durumlarda doktorunuz kan şekerini dengelemek amacıyla ilaç tedavisi önerebilir. Bu ilaçlar insülin duyarlılığını artırabilir veya karaciğerden şeker salınımını azaltabilir. İlaçlar mutlaka doktor reçetesiyle ve önerilen dozda kullanılmalıdır. Kendi başınıza ilaç başlamayın veya kullanmakta olduğunuz ilacı kesmeyin.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İleri derecede obezitesi olan ve yaşam tarzı değişikliklerine rağmen risk kontrol altına alınamayan bazı kişilerde obezite cerrahisi değerlendirilebilir. Bu yöntem uzman bir ekip tarafından, kişiye özel olarak kararlaştırılır.

Bu durumla yaşamak

Diyabet riskiyle yaşamak, küçük ama sürekli alışkanlık değişiklikleriyle normal bir hayat sürmek demektir. Kan şekerinizi düzenli ölçtürerek ve kontrollerinizi aksatmayarak riskinizin takibini sürdürebilirsiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün aynı saatlerde öğünlerinizi planlayın
• Yemeklerden sonra 10-15 dakika yürüyüş yapın
• Haftada en az iki gün kas güçlendirme egzersizleri ekleyin
• Günde en az 2-2,5 litre su içmeye çalışın
• Yeterli ve düzenli uykuya özen gösterin

Diyet ve egzersiz

Doymuş yağ ve şeker oranı düşük, lifli besinleri tercih edin. Tam buğday ekmeği, yulaf, bulgur gibi tam tahıllara yönelin. Haftada en az 150 dakika tempolu yürüyüş, yüzme, bisiklet gibi aktiviteler hedefleyin. Aynı anda kas güçlendirme hareketleri de eklemek faydalıdır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Diyabet riski taşıdığını öğrenmek kaygı ve strese neden olabilir. Bu duygular normaldir; ancak bunaltıcı hale gelirse bir psikolog veya doktordan destek almaktan çekinmeyin. Kontrolün elinizde olduğunu bilmek önemlidir.

Önleme

Tip 2 diyabet, sağlıklı yaşam alışkanlıklarıyla büyük ölçüde önlenebilir veya geciktirilebilir. Özellikle erken dönemde alınacak önlemler kan şekerinin normale dönmesine bile yardımcı olabilir.

Aşılar

Herhangi bir aşı diyabeti önlemek için kullanılmaz. Ancak diyabet geliştiğinde enfeksiyonlara yakalanma riski arttığından, grip ve zatürre aşıları gibi koruyucu aşıları Sağlık Bakanlığı'nın önerileri doğrultusunda yaptırmanız önerilir.

Tarama programları

Risk taşıyan kişilerde erken teşhis için düzenli kan şekeri taraması yapılmalıdır. Türkiye'de Sağlık Bakanlığı 40 yaş ve üzeri bireylerde, risk faktörü varlığında düzenli taramayı önermektedir. Aile hekiminize başvurarak tarama yaptırabilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Tip 2 diyabet gelişme riski yüksek olur
• Kalp ve damar hastalıklarına yakalanma ihtimali artar
• Böbrek hasarı, göz hasarı ve sinir hasarı oluşabilir
• Vücut enfeksiyonlara karşı daha dirençsiz hale gelir

Uzun vadeli görünüm

Erken müdahale ve düzenli takip ile diyabet riski önemli ölçüde azaltılabilir. Sağlıklı alışkanlıklar edinerek kan şekeri seviyelerinizi normal aralıkta tutmanız mümkündür. Geleceğiniz için atacağınız her olumlu adım, sizi diyabetten uzaklaştırır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.