Obezite Yaşam Tarzı Önerileri

Genel Bakış

Obezite, vücutta aşırı miktarda yağ birikmesi sonucu sağlığı olumsuz etkileyen kronik bir hastalıktır. Vücut kitle indeksi (BMI) dediğimiz, boy ve kiloya göre hesaplanan bir değerle değerlendirilir.

Evet, yaygın. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre obezite dünyada ve Türkiye'de giderek artıyor.

Her yaştan, her cinsiyetten insanı etkileyebilir. Ancak ailede obezite öyküsü, düşük gelir düzeyi, bazı hormonal hastalıklar ve bazı ilaçlar riski artırabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Bel çevresinde aşırı yağlanma
• Normal aktivitelerde bile nefes darlığı
• Bacaklarda veya dizlerde ağrı
• Yorgunluk ve uyku hali
• Sık sık acıkma ve yemek sonrası tokluk hissetmeme
• Vücut ağırlığının sürekli artması

Çocuklarda belirtiler

• Çocuğun yaşına göre aşırı kilolu görünmesi
• Erken dönemde göğüslerde veya kaslarda anormal görünüm
• Spor öncesi nefes darlığı
• Erken derecede ergenlik belirtileri

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Kas ve eklem ağrıları
• Basit ev işlerinde yetişilmemelen
• İştah azalmasına rağmen kilo artışı
• Şeker hastalığı veya hipertansiyon gibi eşlik eden hastalıkların daha zor kontrol edilmesi

Nedenler

Ana nedenler

• Alınan ve harcanan kalori arasındaki dengesizlik (fazla yemek ve az hareket)
• Tiroid veya insülin gibi hormonların düzensizliği
• Yeterli ve kaliteli uyuyamıyoruz
• Genetik yatkınlık
• Psikolojik nedenler (stres, depresyon, yeme bozuklukları)

Risk faktörleri

• Ailede obezite veya diyabet öyküsü
• Düzensiz ve işlenmiş gıda tüketimi
• Günde az hareket etme (masa başı iş)
• Bazı hormonal hastalıklar (örneğin hipotiroidi)
• Bazı ilaçların kullanımı (örneğin steroid, antidepresanlar)
• Kontrolsüz diyetler ve kilo yayı-püf noktaları

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Göğüs ağrısı, nefes darlığı, tek taraflı güçsüzlük gibi ciddi belirtiler
• Kan şekeri aşırı yükselmesi belirtileri

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Kronik olarak kilo alımı varsa
• BMI'nin 30'un üzerinde olması
• Yüksek tansiyon veya şeker hastalığı tanısı aldıysanız
• Aile hekimine veya dahiliye uzmanına yıllık kontrol

Tanı

Hezimet? Doktorunuz boy ve kilo ölçümüyle BMI hesaplar, bel çevresi ölçer, genel sağlık durumunuzu ve aile öykünüzü değerlendirir.

Yapılabilecek testler

• Kan şekeri (açlık glukozu)
• Tiroid ve karaciğer fonksiyon testleri
• Kolesterol ve trigliserit seviyeleri
• Kan basıncı ölçümü
• Mümkün ise vücut yağ analizi

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuzla görüşmede kilo ile ilgili tıbbi geçmişiniz, yeme alışkanlıklarınız ve günlük hareket düzeyiniz konuşulur. Bu süreçte size özel bir plan hazırlanır.

Tedavi

Obezitenin tedavisi hızlı bir diyet değildir. Amaç, sürdürülebilir sağlık davranışları geliştirmektir. Tedavi planı; beslenme, egzersiz, davranışsal destek, gerektiğinde ilaç veya cerrahi içerebilir.

Evde kişisel bakım

• Haftada 3-5 kez, 30-45 dakika orta tempolu yürüyüş yapın
• Öğünleri atlamadan, sebze ve protein ağırlıklı beslenin
• Şekerli içeceklerden kaçının ve su tüketimini artırın
• Porsiyonları küçültmeyi deneyin
• Günde 7-9 saat uyumaya özen gösterin
• Kilo hedeflerinizi küçük adımlarla belirleyin (örneğin haftada 0,5-1 kg)

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, size özel bir tedavi planının parçası olarak bazı ilaçları önerebilir. Bu ilaçlar yalnızca reçete ile alınır ve kesinlikle doktor kontrolünde kullanılır. Kilo verme ameliyatları ise ciddi obezitede, diyet ve egzersiz yetersiz kalırsa cerrahi ekip tarafından değerlendirilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Bariatrik cerrahi (mide küçültme) genellikle BMI 40 üzeri veya ek hastalıklarla birlikte BMI 35 üzeri kişilerde, uzman ekip değerlendirmesi sonrasında önerilebilir. Bu karar mutlaka deneyimli cerrahi ekip ve diyetisyenle birlikte verilmelidir.

Bu durumla yaşamak

Obezite ile yaşamak, her gün küçük seçimler yapmayı gerektirir. Bugün yarım saat yürümek, market alışverişinde daha sağlıklı ürünleri seçmek gibi adımlar büyük fark yaratır. Kendinize kızmak yerine, bir adımı başardığınızda kendinizi tebrik edin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Gününüzü sağlıklı rutinlerle yapılandırın
• Arkadaşlarınızla egzersiz planları yapın
• Televizyon karşısında yemek yemeyin
• Yemek yerken farkındalıkla yiyin
• Stres yönetimi için nefes egzersizleri uygulayın

Diyet ve egzersiz

Akdeniz tipi beslenme; zeytinyağı, sebze, meyve, tam tahıl ve balık tüketimi üzerine kurulu bir öykünmedir. Egzersiz için en erişilebilir seçenek düzenli yürüyüştür. Önemli olan haftada en az toplam 150 dakika orta düzeyde aktivite yapmaktır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Obezite ruh sağlığını etkileyebilir; sıklıkla sosyal damgalama, düşük öz saygı ve depresyon görülebilir. Bu duygularla başa çıkmak için psikolojik destek almak tedavinin bir parçası olmalıdır.

Önleme

Birçok obezite vakası, sağlıklı beslenme ve düzenli egzersiz alışkanlıkları ile önlenebilir. Özellikle çocukluk döneminde edinilen alışkanlık kalıcı koruma sağlar.

Aşılar

Obezite için aşı bulunmamaktadır. Ancak obezite hastalarının grip, zatürre gibi enfeksiyonlara karşı aşılarını ihmal etmemesi önerilir.

Tarama programları

Düzenli sağlık kontrolünüzde BMI ve bel çevresi ölçümü yapılır; kan şekeri ve tansiyon kontrolü ile riskler erken yakalanabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Tip 2 diyabet gelişme riski artar
• Yüksek tansiyon ve kalp damar hastalıkları görülebilir
• Uyku apnesi ve solunum problemleri ortaya çıkabilir
• Eklemlerde kireçlenme (osteoartrit) hızlanır
• Karaciğer yağlanması ve safra kesesi hastalıkları oluşabilir
• Bazı kanser türleri (bağırsak, meme, rahim) riski artar

Uzun vadeli görünüm

İyi haber şu ki, küçük ve sürdürülebilir adımlar bile sağlığı ciddi şekilde iyileştirir. Vücut ağırlığının %5-10'u kadar kilo kaybı, kan şekeri ve tansiyon değerlerinde belirgin düzelme sağlar. Bu bir yolculuktur ve siz yalnız değilsiniz.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.