Polikistik Over Sendromu (PKOS) ve Yaşam Tarzı Önerileri

Genel Bakış

Polikistik over sendromu (PKOS), kadınlarda görülen yaygın bir hormonal durumdur. Yumurtalıklar normalden daha fazla erkeklik hormonu (androjen) üretebilir, yumurtlama düzensiz olabilir ve yumurtalıklarda küçük kistler oluşabilir. Bu durum adet düzensizlikleri, tüylenme artışı, sivilce ve kısırlık gibi sorunlara yol açabilir.

Evet, PKOS oldukça yaygındır ve doğurganlık çağındaki her 10 kadından yaklaşık 1'inde görülür.

PKOS genellikle ergenlik döneminde başlamakla birlikte tanı çoğunlukla 20-30 yaşlarında konur. Üreme çağındaki tüm kadınları etkileyebilir ve menopozdan sonra da devam eden etkileri olabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Adet düzensizlikleri (az sık veya hiç adet görmeme)
• Yüz, göğüs ve karın bölgesinde koyu ve kalın tüylenme
• Sivilce ve yağlı cilt
• Saç dökülmesi veya saçta incelme
• Kilo alma ve kilo vermede zorluk
• Yumurtalıklarda çok sayıda küçük kist
• Gebe kalmakta zorluk

Çocuklarda belirtiler

• Ergen kızlarda adet görememe veya çok seyrek adet görme
• Aşırı sivilce
• Anormal tüylenme
• Aşırı kilo alma

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• PKOS menopozla birlikte tamamen geçmez
• Yaş ilerledikçe tip 2 diyabet, yüksek tansiyon ve kalp hastalığı riski artar
• Adet düzensizlikleri menopoz öncesinde devam edebilir

Nedenler

Ana nedenler

• Kesin nedeni bilinmemekle birlikte genetik ve çevresel faktörlerin bir araya gelmesiyle oluştuğu düşünülür
• Vücudun insüline karşı direnç göstermesi (insülin direnci)
• Kadınlık hormonları ile erkeklik hormonları arasındaki dengenin bozulması
• Düşük dereceli iltihaplanma (inflamasyon)

Risk faktörleri

• Ailede PKOS veya diyabet öyküsü olması
• Obezite veya aşırı kilo
• İnsülin direnci
• Sedanter (hareketsiz) yaşam tarzı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Adet kanaması çok yoğunsa veya 7 günden uzun sürüyorsa
• Şiddetli karın veya kasık ağrısı yaşıyorsanız
• PKOS tanınız varsa ve gebe kalmak istiyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Adetleriniz yılda 4-9 kereden az oluyorsa
• Tüylenme veya sivilce artışı fark ediyorsanız
• Saç dökülmesi yaşıyorsanız
• Kilo kontrolünde zorluk çekiyorsanız
• HSG (sağlık kurulu) için değil; kadın doğum uzmanına muayene olmak istiyorsanız

Tanı

Doktor, tıbbi öykünüzü dinler, fizik muayene yapar ve aşağıdaki testleri isteyebilir. Genellikle Rotterdam kriterleri adı verilen bir değerlendirme kullanılır; bu kriterlerden ikisinin bulunması tanı için yeterlidir.

Yapılabilecek testler

• Adet düzeni ve şikayetlerin ayrıntılı öyküsü
• Fizik muayene (vücut kitle indeksi, tüylenme ve akne kontrolü)
• Kanda androjen, FSH, LH ve diğer hormon seviyeleri ölçümü
• Kan şekeri ve insülin direnci testleri
• Pelvik ultrason ile yumurtalıkların görüntülenmesi

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci birkaç hafta sürebilir. Muayene sonrasında kesin tanı konulur ve size özel bir tedavi planı hazırlanır. Bu süreçte endişelerinizi doktorunuzla açıkça paylaşın.

Tedavi

PKOS'un kesin bir tedavisi yoktur. Tedavinin amacı belirtileri hafifletmek, gebelik şansını artırmak ve ileride oluşabilecek kalp-damar hastalıkları, diyabet gibi sağlık sorunlarına karşı korunmaktır. İlk adım çoğunlukla yaşam tarzı değişiklikleridir.

Evde kişisel bakım

• Düzenli egzersiz yapmak
• Sağlıklı ve dengeli beslenmek
• Kilo fazlalığı varsa %5-10 oranında kilo vermek
• Sigara ve aşırı alkol kullanmamak
• Stresi azaltmak için yoga veya meditasyon gibi yöntemler denemek
• Düzenli uyku düzeni oluşturmak

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, adet döngüsünü düzenlemek, tüylenme ve sivilceyi azaltmak veya gebe kalmanıza yardımcı olmak için doğum kontrol hapları, insülin duyarlılığını artıran ilaçlar veya yumurtlamayı uyaran tedaviler önerebilir. Kullanılacak ilaçlar ve dozlar kişiye özeldir; mutlaka doktorunuzun önerisiyle hareket edin.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İlaç tedavilerinin yeterli olmadığı bazı durumlarda, yumurtlama fonksiyonunu desteklemek amacıyla laparoskopik yumurtalık delme (ovarian drilling) adı verilen küçük bir cerrahi işlem uygulanabilir. Bu yöntem herkes için uygun değildir.

Bu durumla yaşamak

PKOS ömür boyu yönetilmesi gereken bir durumdur. Ancak doğru tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleriyle belirtilerin büyük çoğunluğu kontrol altına alınabilir. Kendinize karşı sabırlı olun ve küçük iyileşmeleri takdir edin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Haftanın en az 5 günü 30-45 dakika orta yoğunlukta egzersiz yapın
• Öğün atlamayın; kan şekerini dengeleyen besinleri tercih edin
• Şekerli içecekler, işlenmiş gıdalar ve beyaz undan yapılmış yiyecekleri azaltın
• Yeterli su için ve günde 7-9 saat uyumaya çalışın
• Kendinize zaman ayırın; hobiler ve sosyal destek, stresle başa çıkmada çok önemlidir

Diyet ve egzersiz

Akdeniz tipi beslenme önerilir: bol sebze, meyve, tam tahıllar, baklagiller, zeytinyağı ve yağlı balıklar. İşlenmiş gıdalar ve ilave şekerden uzak durmak insülin direncini azaltır. Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta aktivite (yürüyüş, bisiklet, yüzme) hem kilo kontrolü hem de hormonal denge için faydalıdır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

PKOS, özellikle tüylenme, kilo alma ve gebe kalamama gibi durumlar nedeniyle kaygı ve depresyon riskini artırabilir. Duygusal yükünüzü hafifletmek için psikolojik destek almayı düşünebilirsiniz. Kendi kendinize 'yeterince iyi değilim' gibi hissetmek yerine, bu durumun yönetilebilir olduğunu hatırlayın.

Önleme

PKOS tamamen önlenebilen bir hastalık değildir. Ancak sağlıklı kiloda kalmak, düzenli egzersiz yapmak ve dengeli beslenmek, hastalığa yatkınlığı olan kişilerde belirtilerin ortaya çıkışını veya şiddetini azaltabilir.

Tarama programları

Doktorunuz, tip 2 diyabet ve kardiyovasküler hastalık riskini değerlendirmek için kan şekeri, insülin ve lipit (kolesterol) testlerini düzenli aralıklarla önerebilir. Kan basıncınızı düzenli ölçtürmeyi ihmal etmeyin.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Tip 2 diyabet
• Yüksek tansiyon ve kalp-damar hastalıkları
• Rahim iç zarının kalınlaşması ve nadiren rahim iç zarı kanseri riskinde artış
• Gebelik şansının azalması
• Uyku apnesi gibi uyku bozuklukları

Uzun vadeli görünüm

PKOS tedavi edilemez ancak çok iyi yönetilebilir. Birçok kadın yaşam tarzı değişiklikleri ve uygun tıbbi destekle belirtilerini kontrol altına alır, sağlıklı gebelikler yaşar ve uzun vadeli komplikasyon riskini önemli ölçüde azaltır. Umut verici bir tablodur; yalnız değilsiniz.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.