Tiroid Sağlığınızı Korumak: Bilmeniz Gerekenler

Genel Bakış

Tiroid, boynunuzun ön tarafında kelebek şeklinde küçük bir bezdir. Vücudunuzun enerjiyi nasıl kullandığını, kalp atışını, sıcaklığını ve kilonuzu düzenleyen hormonlar üretir. Tiroid hastalıkları dediğimiz durumlar, bu bezin çok az veya çok fazla hormon üretmesi, büyümesi veya nodül (yumru) oluşturması gibi sorunları kapsar.

Evet, tiroid hastalıkları dünyada ve Türkiye'de oldukça sık görülür. Özellikle kadınlarda erkeklere oranla daha yaygındır ve yaş ilerledikçe görülme sıklığı artar.

Tiroid hastalıkları her yaşta görülebilir, ancak kadınlarda, 60 yaş üstü kişilerde, ailesinde tiroid hastalığı olanlarda ve daha önce boyun bölgesine radyasyon tedavisi almış kişilerde daha sık ortaya çıkar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Sürekli yorgunluk ve hâlsizlik
• Açıklanamayan kilo alımı veya kilo kaybı
• Kalp çarpıntısı veya atışlarının yavaşlaması
• Sıcağa veya soğuğa dayanamama
• Saç dökülmesi, ciltte kuruluk
• Boyunda şişlik, yumru veya yutma güçlüğü
• Sinirlilik, hüzün veya depresif his
• Kabızlık veya sık ishal

Çocuklarda belirtiler

• Büyümenin yaşıtlarından yavaş olması
• Okul başarısında düşme, dalgınlık
• Aşırı hareketlilik, sinirlilik veya huzursuzluk
• Ergenlikte gecikme
• Ani kilo alımı veya kaybı

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Unutkanlık ve zihin karışıklığı
• İştahsızlık ve belirgin olmayan kilo kaybı
• Halsizlik, denge sorunları veya düşme eğilimi
• Kalp ritminde değişiklikler, nefes darlığı
• Bu belirtiler yaşlanmaya bağlanabilir, bu yüzden doktor kontrolü önemlidir

Nedenler

Ana nedenler

• Bağışıklık sisteminin tiroid bezine saldırdığı otoimmün hastalıklar (Hashimoto ve Graves hastalığı gibi)
• İyot eksikliği veya aşırı iyot alımı
• Tiroid bezinde nodüller (yumrular) veya iltihaplanma
• Tiroid bezinin cerrahi olarak alınması veya radyasyon tedavisi görmüş olmak
• Bazı ilaçlar veya doğum sonrası durumlar
• Nadiren tiroid kanseri

Risk faktörleri

• Ailede tiroid hastalığı öyküsü
• Kadın olmak
• 60 yaş üstü olmak
• Daha önce boyun veya göğüs bölgesine radyasyon tedavisi almış olmak
• Hamilelik ve doğum sonrası dönem
• Sigara kullanmak
• Yetersiz veya dengesiz iyot alımı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Boyunda yeni bir şişlik veya yumru fark ederseniz
• Yutma güçlüğü, nefes darlığı veya ses kısıklığı gelişirse
• Çok hızlı veya çok yavaş kalp atışı, bayılma hissi yaşarsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Açıklanamayan kilo değişimi, yorgunluk, çarpıntı veya üşüme-sıcak basması gibi belirtiler birkaç haftadır devam ediyorsa
• Ailede tiroid hastalığı varsa ve korunma yolları hakkında bilgi almak istiyorsanız
• Hamile kalmayı planlıyorsanız veya hamile iseniz tiroid kontrolü yaptırmanız önerilir.

Tanı

Doktor öncelikle şikayetlerinizi dinler, boynunuzu muayene eder ve aile öykünüzü öğrenir. Kesin tanı için kan testleri ve gerekirse görüntüleme yöntemleri kullanılır.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri: TSH, serbest T4 ve gerekirse tiroid antikorları ölçülür.
• Tiroid ultrasonu: Bezin yapısı ve nodüller değerlendirilir.
• Tiroid sintigrafisi: Bezdeki aktiflik durumu incelenir.
• İnce iğne biyopsisi: Nodülden örnek alınarak kanser olup olmadığı araştırılır.

Randevunuzda neler beklenir

Kan testleri için aç karnına gitmeniz gerekebilir, ancak doktorunuz size önceden bilgi verecektir. Test sonuçları genellikle birkaç gün içinde çıkar; sonuçları doktorunuz sizinle paylaşır ve gerekirse sizi bir endokrinoloji (hormon) uzmanına yönlendirir.

Tedavi

Tiroid hastalığının tedavisi; hastalığın tipine, şiddetine ve size verdiği rahatsızlığa göre değişir. Amaç, tiroid hormonlarını normal seviyede tutmak ve belirtileri kontrol altına almaktır. Tedavi çoğunlukla ilaç kullanımıyla başlar; bazı durumlarda cerrahi veya radyoaktif iyot tedavisi gerekebilir. Tedavinin ayrıntılarını doktorunuz sizin için planlayacaktır.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun verdiği ilaçları her gün düzenli olarak, saatinde alın.
• İlaçlarınızı doktorunuza danışmadan bırakmayın.
• Belirtilerinizi bir günlükte takip edin ve kontrol randevularına gidin.
• Sigara ve aşırı alkolden kaçının, düzenli uyumaya özen gösterin.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, tiroidin az veya çok çalışması durumuna göre hormon düzeyini dengeleyen ilaçlar reçete edebilir. Örneğin, az çalışan tiroid için hormon yerine koyma tedavisi, çok çalışan tiroid için ise tiroid bezini yavaşlatan ilaçlar kullanılabilir. Bu ilaçların adını ve dozunu mutlaka doktorunuz belirler. Bazı durumlarda radyoaktif iyot tedavisi veya tiroid bezinin bir kısmının ya da tamamının ameliyatla alınması da önerilebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Tiroiddeki nodül kanser şüphesi taşıyorsa, nodül çok büyüyüp nefes veya yutma güçlüğüne yol açıyorsa ya da ilaçlarla kontrol edilemeyen bir guatr söz konusuysa cerrahi seçenekler değerlendirilir.

Bu durumla yaşamak

Tiroid hastalığıyla yaşamak, düzenli doktor kontrolü ve ilaç kullanımına bağlı kalmakla oldukça normal bir hayat sürmenizi sağlar. Kendinizi iyi hissetseniz bile kontrolleri aksatmamanız önemlidir; çünkü ilaç dozunun zamanla ayarlanması gerekebilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli egzersiz yapın, haftada en az 150 dakika hafif veya orta yoğunlukta aktivite hedefleyin.
• Stresi yönetmek için yürüyüş, meditasyon, nefes egzersizleri gibi yöntemler deneyin.
• Yeterli ve kaliteli uykuya özen gösterin.
• Sigara ve aşırı alkolden uzak durun.
• İlaçlarınızı düzenli almak için telefon hatırlatıcısı kullanabilirsiniz.

Diyet ve egzersiz

Genel olarak dengeli ve çeşitli beslenmek tiroid sağlığını destekler. İyot alımı önemlidir, ancak aşırı iyot takviyelerinden kaçının; iyotlu tuz kullanımı çoğu kişi için yeterlidir. Düzenli egzersiz, metabolizmayı destekler ve kilo kontrolüne yardımcı olur. Diyetinizle ilgili özel bir kısıtlama varsa doktorunuz veya diyetisyeniniz sizi bilgilendirecektir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Tiroid hastalıkları ruh hâlini etkileyebilir; depresyon, kaygı ve sinirlilik görülebilir. Bu belirtiler hastalığın bir parçası olabilir ve tedaviyle genellikle düzelir. Kendinizi kötü hissettiğinizde bunu doktorunuzla paylaşın; gerekirse psikolojik destek almak güçlenmenizi sağlar.

Önleme

Tiroid hastalıklarının çoğu tamamen önlenemez; çünkü genetik ve bağışıklık sistemiyle ilgilidir. Ancak düzenli sağlık kontrolü yaptırmak, dengeli beslenmek, sigaradan kaçınmak ve gereksiz radyasyon maruziyetini azaltmak, tiroid hastalıklarının erken tanınmasında ve bazı risklerin azaltılmasında yardımcı olur.

Aşılar

Tiroid hastalıklarını önleyen bir aşı yoktur. Bu nedenle en iyi korunma, düzenli kontroller ve sağlıklı yaşam alışkanlıklarıdır.

Tarama programları

Ailesinde tiroid hastalığı olanlar, 60 yaş üstü kadınlar ve hamilelik planlayanlar için tiroid fonksiyon testleri önerilebilir. Tarama yapılıp yapılmayacağına doktorunuz karar verir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp ritim bozuklukları, kalp yetmezliği ve yüksek kolesterol
• Kemik erimesi (osteoporoz) ve kırık riskinde artış
• Hamilelikte düşük, erken doğum ve bebekte gelişim sorunları
• Kısırlık sorunları
• Nadir görülen ancak hayati risk taşıyan tiroid fırtınası veya miksödem koması
• Tiroid nodülünün kansere dönüşme riski (nadir)

Uzun vadeli görünüm

İyi haber şu ki tiroid hastalıklarının büyük çoğunluğu tedavi edilebilir ve düzenli takip ile sağlıklı, uzun bir hayat sürmek mümkündür. Tedaviye ne kadar erken başlanırsa, o kadar az sorun yaşanır. Doktorunuzla iş birliği içinde olmanız, yaşam kalitenizi büyük ölçüde artıracaktır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.