Kan Şekeri Taraması: Yüksek Şekeri Erken Yakalayın

Genel Bakış

Yüksek kan şekeri, kanınızdaki şeker (glikoz) seviyesinin normalin üzerinde olmasıdır. Tarama, herhangi bir belirti hissetmeseniz bile kan şekerinizi ölçerek bu durumu erken fark etmenizi sağlar. Amaç, şeker hastalığı gelişmeden müdahale etmektir.

Evet, yüksek kan şekeri ve diyabet dünyada ve ülkemizde çok yaygındır. Pek çok kişi şekerinin yüksek olduğunun farkında değildir.

Yetişkinlerde, özellikle 45 yaş üzerinde, fazla kilosu olanlarda, ailesinde diyabet olanlarda ve hareketsiz bir yaşam sürenlerde daha sık görülür. Çocuklar ve gençler de yüksek şeker sorunu yaşayabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Çok su içme isteği
• Sık idrara çıkma
• Aşırı yorgunluk
• Bulanık görme
• Yaraların geç iyileşmesi
• El veya ayaklarda uyuşma, karıncalanma

Çocuklarda belirtiler

• Çok su içme ve sık tuvalete gitme
• Gece altını ıslatma
• Huzursuzluk ve çabuk yorulma
• Açıklanamayan kilo kaybı

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Halsizlik ve bitkinlik
• Kafası karışık hissetme
• Tekrarlayan idrar yolu veya cilt enfeksiyonları
• İştahsızlık ve yavaş iyileşen yaralar

Nedenler

Ana nedenler

• Vücudun insülin hormonunu yeterince üretememesi
• Hücrelerin insüline karşı direnç göstermesi, şekerin hücrelere girememesi ve kan dolaşımında birikmesi
• Gebelikte ortaya çıkan hormonal değişiklikler (gebelik şekeri)
• Bazı ilaçlar veya hormonal hastalıklar da şekeri yükseltebilir

Risk faktörleri

• Ailede diyabet öyküsü olması
• Fazla kilolu veya obez olmak
• Hareketsiz yaşam
• Sağlıksız beslenme, aşırı şekerli gıda tüketimi
• 45 yaş üzerinde olmak
• Yüksek tansiyon ve yüksek kolesterol
• Gebelikte şeker yüksekliği yaşamış olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Şeker yüksekliği belirtileri yaşıyorsanız ve günlük yaşamınızı etkiliyorsa aynı gün bir sağlık kuruluşuna başvurun
• İdrar yolu, cilt veya diş eti enfeksiyonu ile birlikte yüksek şeker belirtileriniz varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• 45 yaşından sonra her 3 yılda bir kan şekeri taraması yaptırın
• Fazla kilolu veya risk faktörleriniz varsa doktorunuz daha erken ve daha sık tarama önerebilir
• Herhangi bir belirtiniz olmasa bile düzenli sağlık kontrolünüzü ihmal etmeyin

Tanı

Doktorunuz, şeker yüksekliğini değerlendirmek için kan testi ister. Tarama genellikle açlık kan şekeri, şeker yükleme testi veya son üç aylık şeker ortalamasını gösteren HbA1c testi ile yapılır.

Yapılabilecek testler

• Açlık kan şekeri testi
• Şeker yükleme testi (OGTT)
• HbA1c testi (üç aylık ortalama kan şekeri)
• Rastgele kan şekeri ölçümü

Randevunuzda neler beklenir

Tarama için koldan veya parmak ucundan küçük bir kan örneği alınır. İşlem birkaç dakika sürer, acı hissi çok hafiftir. Sonuçları doktorunuz size açıklayacak ve gerek görürse ek testler isteyecektir.

Tedavi

Yüksek kan şekeri tedavisinin amacı kan şekerini sağlıklı aralıklarda tutmak ve uzun vadeli sorunları önlemektir. Tedavi herkese özeldir; yaşam tarzı değişiklikleri temeldir, gerekirse doktorunuz ilaç tedavisi önerir.

Evde kişisel bakım

• Haftanın çoğu günü en az 30 dakika tempolu yürüyüş veya sevdiğiniz bir egzersizi yapın
• Şekerli içecekler, paketli gıdalar ve aşırı rafine karbonhidratlardan uzak durun
• Doktorunuzun önerdiği şekilde kan şekerinizi düzenli ölçün ve kaydedin
• Uyku düzeninize dikkat edin, stresle başa çıkmak için nefes egzersizleri deneyin

Tıbbi tedaviler

Bazı kişiler yalnızca yaşam tarzı değişiklikleriyle kan şekerini kontrol altına alır. Yeterli olmazsa doktorunuz kan şekerini düzenleyen tabletler veya insülin tedavisi reçete edebilir. Hangi ilacın sizin için uygun olduğuna yalnızca doktorunuz karar verir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Yüksek kan şekeri için doğrudan yapılan bir cerrahi işlem yoktur. Ancak çok fazla kilosu olan ve diyabet kontrolü zor olan bazı kişilere, uygun durumlarda kilo verme ameliyatı önerilebilir. Bu ameliyatın yararlarını ve risklerini doktorunuzla ayrıntılı olarak konuşabilirsiniz.

Bu durumla yaşamak

Yüksek kan şekeri öğrenilebilir ve yönetilebilir bir durumdur. Günlük yaşamınızda küçük ve kalıcı değişiklikler yaparak kan şekerinizi dengeleyebilirsiniz. Düzenli kontroller ve doktorunuzun önerilerine uymak, sağlıklı bir yaşam sürmenin anahtarıdır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Ana öğünlerinizi atlamayın, öğünlerde sebzelere ve proteine yer verin
• Beyaz ekmek yerine tam tahıllı ekmek ve kepekli ürünleri tercih edin
• Sigara ve aşırı alkol kullanımından kaçının
• Doktorunuzun önerdiği takip ve kontrol randevularını aksatmayın

Diyet ve egzersiz

Tabak yöntemini uygulamak faydalıdır: tabağınızın yarısını sebzeler, dörtte birini protein (balık, tavuk, kuru baklagil) ve dörtte birini tam tahıllar oluştursun. Tatlı ve şekerli içecekleri hayatınızdan çıkarın. Düzenli yürüyüş ve egzersiz, kasların şekeri kullanmasına yardımcı olur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Yüksek şeker veya diyabet tanısı kaygı ve üzüntü yaratabilir. Bu duygular normaldir. Endişelerinizi sevdiklerinizle paylaşın, gerekiyorsa bir danışmana başvurun. Kendinize zarar verme düşüncesi yaşarsanız hemen 112'yi arayın veya en yakın sağlık kuruluşuna gidin.

Önleme

Tip 2 diyabet dediğimiz yüksek şeker türü, sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz ve kilo kontrolü ile büyük ölçüde önlenebilir veya geciktirilebilir. Tip 1 diyabet ise şu an için önlenemez.

Aşılar

Yüksek kan şekeri enfeksiyonlara direnci azaltabilir. Bu nedenle grip, zatürre ve hepatit B aşılarını yaptırmanız önemlidir. Hangi aşıların size uygun olduğunu doktorunuza danışın.

Tarama programları

Sağlık Bakanlığı, 45 yaşından sonra her 3 yılda bir kan şekeri taramasını önermektedir. Aşırı kilo, aile öyküsü, hareketsizlik gibi risk faktörleriniz varsa taramaya daha erken yaşta başlamanız gerekebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp hastalığı ve inme riski artar
• Böbrek hasarı ve ileri dönemde böbrek yetmezliği
• Göz damarlarında hasar, görme kaybı
• Sinir hasarı nedeniyle ayaklarda uyuşma ve iyileşmeyen yaralar
• Diş eti ve ağız enfeksiyonlarının sıklaşması

Uzun vadeli görünüm

Yüksek kan şekerini kontrol altına almak çoğu zaman mümkündür. Erken tanı ve uygun tedaviyle sağlıklı, kaliteli ve uzun bir yaşam sürebilirsiniz. Unutmayın, attığınız her doğru adım size iyi gelecektir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.