Diyabet: Doktorunuza Sormanız Gereken Sorular

Genel Bakış

Diyabet (şeker hastalığı), kan şekerinin normalden yüksek olduğu uzun süreli bir sağlık durumudur. Bu yazı, diyabet tanısı konan veya diyabet riski taşıyan kişilerin doktorlarına sormaları gereken soruları ve diyabet hakkında bilinmesi gerekenleri açıklar.

Evet. Diyabet dünyada ve Türkiye’de sık görülen yaygın bir hastalıktır. Sağlık Bakanlığı toplum taramaları ve bilinçlendirme çalışmaları yürütmektedir.

Diyabet her yaştan insanı etkileyebilir. Tip 1 diyabet genellikle çocukluk veya genç erişkinlik döneminde ortaya çıkar. Tip 2 diyabet daha çok orta yaş ve üzerindeki kişilerde görülür, ancak çocuklarda da artmaktadır. Gebelikte de diyabet gelişebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Aşırı susama ve ağız kuruluğu
• Sık idrara çıkma
• Aşırı yorgunluk ve halsizlik
• Bulanık görme
• Yaraların veya enfeksiyonların geç iyileşmesi
• Ellerde ve ayaklarda karıncalanma veya uyuşma

Çocuklarda belirtiler

• Gece yatağını ıslatma (daha önce kuru kalan çocukta)
• Normal yemesine rağmen kilo kaybı
• Aşırı açlık hissi
• Huysuzluk, huzursuzluk ve sinirlilik
• Nefeste aseton benzeri meyve kokusu

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Kafa karışıklığı veya unutkanlık
• Sık idrar yolu enfeksiyonu
• Baş dönmesi ve düşme
• Yorgunluk ve güçsüzlük
• Ayaklarda iyileşmeyen yaralar

Nedenler

Ana nedenler

• Tip 1 diyabette bağışıklık sistemi, pankreastaki insülin üreten hücrelere saldırır ve insülin üretimi durur.
• Tip 2 diyabette vücut insülini yeterince kullanamaz (insülin direnci) ve zamanla insülin üretimi azalır.
• Gebelik diyabeti, hamilelikteki hormonal değişiklikler nedeniyle insülinin etkisinin azalmasıyla gelişir.

Risk faktörleri

• Ailede diyabet öyküsü
• Fazla kilolu veya obez olmak
• Hareketsiz yaşam tarzı
• 45 yaş ve üzeri olmak
• Yüksek tansiyon veya yüksek kolesterol
• Gebelikte diyabet öyküsü

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bilinç bulanıklığı, bayılma veya şeker koması belirtileri varsa hemen 112'yi arayın.
• Sürekli kusma ve nefes darlığı varsa en yakın acile başvurun.
• Kan şekeri çok düşük veya çok yüksek olduğu halde kendinize gelemiyorsanız acil yardım isteyin.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Susama, sık idrara çıkma, yorgunluk gibi belirtiler birkaç haftadır sürüyorsa
• Ailesinde diyabet olanlar 45 yaşından itibaren düzenli kontrol yaptırmalıdır
• Kilosunda beklenmedik değişiklik fark edenler
• Gebelik planlayan veya gebe olanlar

Tanı

Diyabet basit kan testleriyle konulur. Çoğunlukla 8 saatlik açlık sonrası kan şekeri ölçülür. Ayrıca şekerli su içirilerek yapılan tolerans testi ve son 2-3 ayın ortalamasını gösteren HbA1c testi kullanılır.

Yapılabilecek testler

• Açlık kan şekeri ölçümü
• Oral glukoz tolerans testi (OGTT): şekerli su içtikten belirli süreler sonra kan şekeri ölçülür
• HbA1c testi: son 2-3 aylık ortalama kan şekeri düzeyini gösterir

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz tıbbi geçmişinizi dinler, fizik muayene yapar ve uygun testleri ister. Testler birkaç dakika sürer ve sadece kolunuzdan kan alınır. Sonuçlara göre diyabet, prediyabet veya normal durum olduğu söylenir ve size özel bir plan yapılır.

Tedavi

Diyabet tedavisinin amacı kan şekerini sağlıklı bir aralıkta tutmak ve ileride oluşabilecek hasarları önlemektir. Tedavi kişiye özeldir; yaşam tarzı değişiklikleri en temel basamaktır ve gerekirse ilaçlarla desteklenir.

Evde kişisel bakım

• Sağlıklı ve dengeli beslenmek
• Haftanın çoğu günü en az 30 dakika orta tempoda yürüyüş yapmak
• Doktorunuzun önerdiği sıklıkta kan şekerini ölçmek
• Ayaklarınızı her gün kontrol etmek, yaralara dikkat etmek
• Sigara kullanmamak
• İlaçlarınızı düzenli ve doktorunuzun belirttiği şekilde almak

Tıbbi tedaviler

Diyabet ilaçları kan şekerini düşürmeye yardımcı olur. Bazı ilaçlar ağızdan tablet olarak alınır, bazıları iğne ile uygulanır. Tip 1 diyabet hastaları dışarıdan insülin kullanmak zorundadır; insülin hayat kurtarıcı bir tedavidir. Hangi ilacın veya insülinin size uygun olduğuna doktorunuz karar verir. Bu nedenle hiçbir marka veya dozu kendiliğinizden denemeyin.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Diyabetin gözler, kalp veya ayaklar gibi organlarda yarattığı ileri komplikasyonlar için bazen cerrahi gerekebilir. Ayrıca Tip 2 diyabeti ve obezitesi olan bazı hastalarda metabolik cerrahi (bariatrik cerrahi) kan şekerinin düzelmesine yardımcı olabilir. Bu seçenekler mutlaka uzman bir ekip tarafından değerlendirilmelidir.

Bu durumla yaşamak

Diyabetle yaşamak, günlük rutininize kan şekeri kontrolünü, sağlıklı öğünleri, düzenli yürüyüşü ve ilaç kullanımını eklemek demektir. Başlangıçta karmaşık gibi görünse de zamanında alışkanlık haline gelir ve yaşam kaliteniz korunur.

Yaşam tarzı ipuçları

• Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta fiziksel aktivite
• Stresi yönetmek için derin nefes, yürüyüş veya meditasyon
• Düzenli ve yeterli uyku
• Alkol tüketimini sınırlandırmak
• Kan şekeri ölçüm kayıtlarını tutmak

Diyet ve egzersiz

Diyabet için sağlıklı beslenme; sebze, tam tahıl ürünleri, baklagiller, az yağlı süt ürünleri ve protein kaynaklarını dengeli bir şekilde içerir. Porsiyon kontrolü ve öğün atlamamak önemlidir. Şekerli içecekler yerine su veya şekersiz içecekler tercih edilmelidir. Düzenli egzersiz kan şekerini düşürmeye yardımcı olur; ancak ilaç kullanıyorsanız egzersiz öncesi ve sonrası kan şekerinizi ölçmeniz gerekebilir. Diyet ve egzersiz planınızı mutlaka doktorunuz veya diyetisyeniniz ile birlikte yapın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Diyabet gibi kronik bir hastalıkla yaşamak zaman zaman kaygı, üzüntü veya motivasyon kaybına neden olabilir. Bu normaldir. Duygularınızı doktorunuzla, ailenizle veya bir destek grubuyla paylaşmaktan çekinmeyin. Gerekirse psikolojik destek almak diyabet yönetimini kolaylaştırır ve iyi hissettirir.

Önleme

Tip 1 diyabet şu an için önlenemez. Tip 2 diyabet ise sağlıklı beslenme, düzenli fiziksel aktivite ve ideal kiloda kalma ile büyük ölçüde önlenebilir veya geciktirilebilir.

Aşılar

Diyabet hastaları enfeksiyonlara daha yatkın olabilir. Bu nedenle grip, zatürre (pnömokok) ve hepatit B aşılarının zamanında yapılması önerilir. Aşı takviminizi aile hekiminizle görüşün.

Tarama programları

Erken teşhis için kan şekeri taraması yaptırmak önemlidir. Özellikle 45 yaş üzerindeki, fazla kilolu veya ailesinde diyabet öyküsü olan kişiler düzenli olarak kan şekeri ölçümü yaptırmalıdır. Tarama testleri aile sağlığı merkezlerinde ve hastanelerde yapılmaktadır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp krizi ve felç riskinde artış
• Böbrek yetmezliği gelişebilir
• Sinir hasarı nedeniyle ayaklarda uyuşma, yanma ve yaralar
• Gözde hasar ve görme kaybı (retinopati)
• Ayak enfeksiyonları ve iyileşmeyen yaralar

Uzun vadeli görünüm

Diyabet ciddi bir hastalıktır; ancak iyi yönetildiğinde uzun ve sağlıklı bir yaşam mümkündür. Kan şekeri hedeflerine ulaşmak, düzenli kontrol ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları komplikasyon riskini önemli ölçüde azaltır. Pek çok kişi diyabetiyle aktif, üretken ve mutlu bir hayat sürdürmektedir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• International Diabetes Federation ↗

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.