Yüksek Kan Şekeri: Bilmeniz ve Sormanız Gerekenler

Genel Bakış

Yüksek kan şekeri (tıpta hiperglisemi), kanınızdaki glikoz adı verilen şekerin normalin üzerine çıkmasıdır. Glikoz vücudunuzun enerji kaynağıdır. Yemeklerden sonra kan şekeri kısa süreliğine yükselir; ancak vücut, insülin hormonu sayesinde bu seviyeyi dengeler. Bu denge bozulduğunda kan şekeri sürekli yüksek kalabilir.

Evet, dünyada yaklaşık her 11 kişiden 1'inde diyabet görülüyor. Türkiye'de de erişkinlerin yaklaşık %15'inde yüksek kan şekeri ile seyreden diyabet vardır. Ayrıca daha birçok kişide 'gizli şeker' adı verilen prediyabet durumu mevcuttur.

Yüksek kan şekeri her yaşta görülebilir. Özellikle ailesinde diyabet olan, fazla kilolu, hareketsiz yaşayan ve 45 yaş üzerindeki kişilerde Tip 2 diyabet daha sıktır. Çocukluk çağında ise daha çok Tip 1 diyabet görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Çok su içme isteği
• Sık idrara çıkma
• Aşırı yorgunluk
• Bulanık görme
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Yaraların geç iyileşmesi

Çocuklarda belirtiler

• Çok su içme ve çok idrara çıkma
• Geceleri yatağını ıslatma (daha önce kuru olan çocukta)
• Halsizlik, huzursuzluk ve sinirlilik
• Kilo kaybı veya beklenen kilo alımının olmaması

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Bilinç karışıklığı veya sersemlik hissi
• Baş dönmesi ve düşme
• Yorgunluk, halsizlik
• Sık idrar yolu enfeksiyonları
• Ağız kuruluğu

Nedenler

Ana nedenler

• Tip 1 diyabette bağışıklık sistemi, insülin üreten hücrelere saldırır ve vücut yeterince insülin üretemez.
• Tip 2 diyabette vücut insüline direnç gösterir veya zamanla yeterli insülin üretemez.
• Stres, bazı enfeksiyonlar ve bazı ilaçlar kan şekerini geçici olarak yükseltebilir.

Risk faktörleri

• Ailede diyabet öyküsü
• Fazla kilo veya obezite (özellikle karın çevresinde yağlanma)
• Hareketsiz yaşam
• Şekerli içecekler ve işlenmiş gıdalarla beslenme
• 45 yaşın üzerinde olmak
• Gebelikte diyabet (gestasyonel diyabet) geçirmiş olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Çok yüksek kan şekeri ölçüyorsanız ve kendinizi kötü hissediyorsanız
• Kusma, şiddetli karın ağrısı veya hızlı nefes alma varsa
• Bilinç bulanıklığı yaşıyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Belirtilerden birini fark ediyorsanız (örneğin fazla su içme, sık idrara çıkma)
• 50 yaşın üzerindeyseniz ve daha önce kan şekerinizi ölçtürmediyseniz
• Ailenizde diyabet varsa ve sağlık kontrolü yaptırmak istiyorsanız

Tanı

Yüksek kan şekeri çoğunlukla kan testiyle teşhis edilir. Doktorunuz açlık kan şekeri, tokluk kan şekeri veya HbA1c testi isteyebilir. HbA1c testi, son iki-üç ayın ortalama kan şekerini gösterir.

Yapılabilecek testler

• Açlık kan şekeri testi
• Şeker yükleme testi (OGTT)
• HbA1c testi

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz önce şikayetlerinizi dinler, fizik muayene yapar ve sonrasında kan testi ister. Test için genellikle 8-10 saat aç kalmanız gerekir. Tanı aldığınızda veya kan şekeriniz yüksek çıktığında doktorunuza şu soruları sorabilirsiniz: “Hedef kan şekeri değerim ne olmalı? Hangi sıklıkla ölçüm yapmalıyım? Hangi belirtilerde hemen size başvurmalıyım?”

Tedavi

Yüksek kan şekeri tedavisinin amacı, kan şekerini sağlıklı bir aralıkta tutmak, belirtileri azaltmak ve uzun vadeli hasarları önlemektir. Tedavi kişiye özeldir; çoğunlukla beslenme düzeni, egzersiz ve gerekiyorsa ilaçlarla birlikte yürütülür.

Evde kişisel bakım

• Kan şekerinizi doktorunuzun önerdiği sıklıkta ölçün ve not edin.
• Öğünlerinizi atlamayın, karbonhidratları porsiyonlara bölün.
• Her gün en az 30 dakika orta tempolu yürüyüş veya egzersiz yapın.
• Şekerli içecekler yerine su tercih edin.
• Stresi yönetmek için nefes egzersizleri veya yürüyüş gibi yöntemler deneyin.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz gerekli görürse kan şekerini dengelemek için ilaç veya insülin tedavisi başlayabilir. İlaç adları ve dozları kişiye göre değişir; bu nedenle bir sağlık uzmanına danışmadan ilaç kullanmayın. Tedaviye başlamadan önce doktorunuza şunları sorun: “Bu ilaç nasıl etki eder? Yan etkileri nelerdir? Hangi saatlerde kullanmalıyım? Kan şekerim çok düşerse ne yapmalıyım?”

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Yüksek kan şekeri için genellikle cerrahi bir işlem gerekmez. Ancak Tip 2 diyabeti olan bazı kişilerde kilo verme ameliyatı (bariatrik cerrahi) kan şekeri kontrolünü iyileştirebilir. Bu seçenek, mutlaka deneyimli bir sağlık ekibiyle değerlendirilmelidir.

Bu durumla yaşamak

Yüksek kan şekeriyle yaşarken düzenli takip çok önemlidir. İlaçlarınızı zamanında alın, kontrollerinizi ihmal etmeyin ve kan şekeri ölçümlerinizi günlük olarak takip edin. Bu alışkanlıklar zamanla hayatınızın doğal bir parçası olur.

Yaşam tarzı ipuçları

• Günde en az 30 dakika fiziksel aktivite yapın.
• Sigara içmeyin ve alkolü sınırlandırın.
• Her gece 7-8 saat uyumaya özen gösterin.
• Ayaklarınızı her gün kontrol edin, kesik ve yaralara karşı dikkatli olun.
• Diş sağlığınıza özen gösterin; diş eti enfeksiyonları kan şekerini etkileyebilir.

Diyet ve egzersiz

Beslenmeniz kan şekeri yönetiminde en önemli adımlardan biridir. Tam tahıllı ekmekler, sebzeler, baklagiller ve yoğurt gibi lifli besinleri tercih edin. Basit şekerlerden (şekerli içecekler, tatlılar) kaçının. Egzersiz yapmak, kan şekerinin hücrelere taşınmasına yardımcı olur; böylece kan şekeri daha dengeli seyreder.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak zaman zaman üzüntü, kaygı veya tükenmişlik yaratabilir. Bu duygularla başa çıkmak için kendinize zaman tanıyın, sevdiklerinizle konuşun. Gerekirse bir psikolog veya psikiyatr desteği almak da bir seçenektir.

Önleme

Tip 1 diyabet günümüzde önlenemez. Ancak Tip 2 diyabet ve yüksek kan şekerinin büyük bir kısmı sağlıklı yaşam tarzıyla önlenebilir veya geciktirilebilir. Sağlıklı kiloda kalmak, düzenli egzersiz yapmak ve şekerli gıdalardan uzak durmak en önemli koruyucu adımlardır.

Aşılar

Yüksek kan şekerini doğrudan önleyen bir aşı yoktur. Ancak grip ve zatürre gibi enfeksiyonlara karşı aşılanmak, kan şekeri kontrolünü zorlaştıran hastalıklardan korunmada önemlidir.

Tarama programları

Risk faktörleriniz varsa veya 45 yaşın üzerindeyseniz, düzenli aralıklarla açlık kan şekeri veya HbA1c testi yaptırmanız erken teşhis açısından değerlidir. Sağlık Bakanlığı’nın aile hekimliği sisteminde riskli kişilere tarama önerilmektedir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp ve damar hastalıkları (kalp krizi, inme)
• Böbrek hasarı ve yetmezliği
• Göz hasarı ve görme kaybı
• Sinir hasarı (ayaklarda uyuşma, karıncalanma, ağrı)
• Ayak yaraları ve enfeksiyonlar (ciddi durumlarda ampütasyon)

Uzun vadeli görünüm

Olumlu bir haber: Yüksek kan şekeri büyük ölçüde kontrol altına alınabilir. Erken teşhis, düzenli takip, sağlıklı beslenme ve doktorunuzla iş birliği içinde olmak sayesinde çoğu kişi uzun ve kaliteli bir yaşam sürebilir. Önemli olan bu durumu bir kader değil, yönetilebilir bir sağlık durumu olarak görmektir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.