Obezite Hakkında Doktorunuza Sormanız Gereken Sorular

Genel Bakış

Obezite, vücutta sağlığı bozacak kadar fazla yağ birikmesidir. Hormon ve metabolizma sistemiyle yakından ilişkilidir. "Obezite öncesi" olarak bilinen fazla kiloluluk evresinde önlem almak, obeziteye ilerlemeyi yavaşlatabilir. Bu yazıda, kilo sorununuzu anlamak için doktorunuza sorabileceğiniz soruları bulacaksınız.

Evet, obezite dünyada olduğu gibi Türkiye'de de sık görülür. Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği sağlıklı yaşam ve kilo yönetimi programları sayesinde toplumda farkındalık artmaktadır.

Obezite her yaşta, cinsiyette ve gelir düzeyinde görülebilir. Ancak genetik yatkınlık, hormonal bozukluklar ve hareketsiz yaşam bazı kişilerde riski artırır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Bel ve karın bölgesinde aşırı yağlanma
• Çabuk yorulma ve eforla nefes darlığı
• Eklemlerde, özellikle diz ve kalçada ağrı
• Aşırı terleme
• Horlama ve gündüz uyuklama (uyku apnesi belirtisi olabilir)
• Cilt kıvrımlarında koyulaşma (insülin direnci belirtisi olabilir)

Çocuklarda belirtiler

• Yaşıtlarına göre çok daha hızlı kilo alma
• Hareketli oyunlardan kaçınma
• Nefes darlığı veya hırıltı
• Boyun, koltuk altı ve cilt kıvrımlarında koyu, kadifemsi lekeler

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Mevcut eklem ve bel ağrılarında artış
• Günlük hareketlerde zorlanma
• Nefes darlığının artması
• Tansiyon ve kan şekeri değerlerinin kötüleşmesi

Nedenler

Ana nedenler

• Enerji dengesinin bozulması: harcanan enerjiden fazla kalori almak
• Genetik yatkınlık
• Hormonal bozukluklar (tiroid sorunları, insülin direnci gibi)
• Bazı ilaçlar ve sağlık sorunları
• Psikolojik etkenler (stres, duygusal yeme gibi)

Risk faktörleri

• Sürekli hazır ve işlenmiş gıda tüketimi
• Hareketsiz yaşam
• Yetersiz veya düzensiz uyku
• Uzun süreli stres
• Ailede obezite öyküsü
• Daha önceki diyetlerde hızlı kilo alıp verme döngüsü

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Kilonuz birkaç ay içinde belirgin şekilde arttıysa
• Kilo artışına çarpıntı, nefes darlığı veya aşırı yorgunluk eşlik ediyorsa
• Kan şekeri, tansiyon veya kolesterol ölçümlerinizde belirgin bozulma fark ettiyseniz

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yılda en az bir kez boy, kilo, bel çevresi, tansiyon ve açlık kan şekeri ölçümü yaptırın.
• Doktorunuza şu soruları sorun: "Kilo artışımın hormonal bir nedeni olabilir mi?" "Hangi tahlilleri yaptırmalıyım?" "Obeziteye ilerlememi engellemek için neye öncelik vermeliyim?"
• Daha önce denediğiniz kilo verme yöntemlerini ve sonuçlarını doktorunuzla paylaşın.

Tanı

Obezite tanısı tek bir ölçüme göre konmaz. Doktorunuz boy ve kilonuzu ölçer, vücut kitle indeksini hesaplar, bel çevrenize bakar ve kan tahlilleri ister.

Yapılabilecek testler

• Vücut kitle indeksi (VKİ) hesaplanması: kilonuzun boyunuzun karesine bölünmesiyle elde edilir
• Bel çevresi ölçümü
• Tansiyon ölçümü
• Açlık kan şekeri
• Kolesterol ve trigliserit testleri
• Tiroid fonksiyon testleri (hormon değerlendirmesi)
• Karaciğer enzimleri (karaciğer yağlanması açısından)

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz önce sizi dinler; yeme alışkanlıklarınız, hareket durumunuz, uyku düzeniniz, kullandığınız ilaçlar ve aile öykünüz hakkında sorular sorar. Ardından gerekli ölçümler ve tahsisler yapılır. Sonuçlara göre size özel bir plan hazırlanır.

Tedavi

Obezite tedavisinin amacı yalnızca kilo verdirmek değil; sağlığı korumak, yaşam kalitesini artırmak ve obeziteye bağlı hastalıkları önlemektir. Tedavi kişiye özeldir ve genellikle beslenme, fiziksel aktivite, davranış değişikliği ve gerektiğinde tıbbi destek bir arada yürütülür.

Evde kişisel bakım

• Kendinize gerçekçi ve ulaşılabilir hedefler koyun
• Günde 10 dakikalık kısa yürüyüşlerle başlayın ve süreyi yavaşça artırın
• Şekerli içecekler yerine su için
• Yemekleri yavaş yiyin ve küçük tabak kullanın
• Uyku düzeninize dikkat edin
• Haftada bir kendinizi tartın ve sonuçları not edin

Tıbbi tedaviler

Tedavide diyetisyen eşliğinde beslenme programı, fizyoterapist veya egzersiz uzmanı eşliğinde hareket planı ve gerektiğinde davranış terapisi uygulanır. Bazı kişilerde doktor, kilo yönetimine yardımcı tıbbi tedavileri değerlendirebilir. Bu tedaviler mutlaka uzman hekim tarafından planlanır ve tek başına yeterli değildir; yaşam tarzı değişiklikleriyle birlikte uygulanır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Obezite cerrahisi (ameliyat), ileri derecede obezitesi olan ve diğer tedavi yöntemleriyle yeterli sonuç alınamayan kişiler için düşünülür. Bu karar; hormon hastalıkları uzmanı, genel cerrah, diyetisyen ve psikologdan oluşan bir ekip tarafından birlikte verilir.

Bu durumla yaşamak

Obezite ile yaşarken kilo kaybı bir yarış değil, bir yolculuktur. Haftada 0,5-1 kilo kaybı sağlıklı kabul edilir. Tartıdaki sayıdan çok, enerjinizin ve kan değerlerinizin nasıl değiştiğine odaklanın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli yemek saatleri oluşturun
• Televizyon veya telefonla uğraşırken yemek yemeyin
• Asansör yerine merdiven kullanmayı deneyin
• Haftada en az 150 dakika orta yoğunluklu fiziksel aktiviteyi hedefleyin
• Destek olacak bir arkadaş veya aile üyesi bulun

Diyet ve egzersiz

Dengeli bir tabak; sebze, protein ve tam tahıl içermelidir. Hazır paketli gıdaları azaltmak faydalıdır. Egzersiz için spor salonuna gitmek şart değildir; hızlı yürüyüş, bisiklet veya evde yapılan basit hareketler de etkilidir. En doğru plan için bir diyetisyenden destek alın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kilo problemi nedeniyle utanç, üzüntü veya stres yaşamak çok yaygındır. Bu duygular yeme davranışını etkileyebilir. Unutmayın, obezite bir karakter kusuru değil, tedavi edilebilir bir sağlık durumudur. Yoğun umutsuzluk veya kendine zarar verme düşünceleri olursa vakit kaybetmeden 112'yi arayın veya en yakın sağlık kuruluşuna başvurun.

Önleme

Obezite tamamen önlenemese de sağlıklı kilonun korunması ve fazla kilonun obeziteye ilerlemesi çoğu zaman engellenebilir. Dengeli beslenme, düzenli hareket, yeterli uyku ve stres yönetimi en önemli koruyucu adımlardır.

Aşılar

Obezite için doğrudan bir aşı yoktur. Ancak kronik hastalığı olan bireyler için önerilen grip ve zatürre aşılarını zamanında yaptırmanız konusunda doktorunuzdan bilgi alabilirsiniz.

Tarama programları

Yılda en az bir kez boy, kilo, bel çevresi, tansiyon ve açlık kan şekeri ölçümü yaptırmak, kilo artışını ve obezite riskini erken fark etmenize yardımcı olur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Tip 2 diyabet (kan şekerinin sürekli yükselmesi)
• Yüksek tansiyon
• Kalp ve damar hastalıkları
• Uyku apnesi (nefesin uykuda durması)
• Diz ve kalça eklemlerinde aşınma
• Karaciğer yağlanması
• Bazı kanser türleri için risk artışı

Uzun vadeli görünüm

Obezite tedavi edilebilir bir durumdur. Kilonuzdan yüzde 5-10 oranında sağlıklı bir kayıp bile kan şekeri, tansiyon, kolesterol ve eklem ağrıları üzerinde belirgin iyileşme sağlayabilir. Önemli olan doğru destek almak, sabırlı olmak ve kendinize karşı nazik davranmaktır.

Destek bul

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.