Böbreküstü Bezi Sorunları ve Mide Bulantısı

Genel Bakış

Böbreküstü bezleri, böbreklerin üzerinde bulunan küçük ama çok önemli organlardır. Vücudun strese tepki vermesini, tansiyonun dengelenmesini, kan şekerinin normal kalmasını ve tuz ile su dengesini sağlayan hormonlar üretirler. Bu bezlerin az çalışması ya da yeterince hormon üretememesi durumuna böbreküstü bezi yetmezliği denir. Bulantı ve kusma, bu durumun özellikle de ani ve ciddi hâli olan adrenal krizin önemli belirtilerindendir.

Böbreküstü bezi yetmezliği nadir görülür, ancak belirtileri sık rastlanan mide rahatsızlıkları ile karışabildiğinden tanısı gecikebilir. Bulantı şikâyetiyle başvuran herkeste bu durum yoktur; fakat belirtiler tipik olduğunda doktor tarafından değerlendirilmelidir.

Böbreküstü bezi yetmezliği her yaşta görülebilir, en sık 30-50 yaş arasındaki erişkinlerde ortaya çıkar. Otoimmün hastalığı olanlarda, uzun süre kortikosteroid ilaç kullananlarda ve stresli hastalıklar geçirenlerde risk daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Mide bulantısı ve bazen kusma
• İştah kaybı ve istemsiz kilo kaybı
• Aşırı yorgunluk ve güçsüzlük
• Düşük tansiyon, özellikle ayağa kalkınca baş dönmesi
• Tuzlu yiyeceklere karşı aşırı istek
• Karın ağrısı, ağrılı veya yaygın bir sızı
• Ciltte koyulaşma, özellikle dirsek ve diz gibi sürtünme bölgelerinde
• Kilo kaybına rağmen iştahsızlık

Çocuklarda belirtiler

• Büyümede yavaşlama veya kilo alamama
• Beslenme güçlüğü ve bulantı
• Kan şekeri düşüklüğü nedeniyle huzursuzluk, sürekli ağlama
• Tuzlu besinleri aşırı isteme
• Ciltte koyu lekeler

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Kafa karışıklığı veya unutkanlık
• Düşme ve denge kaybı
• İştahsızlık ve bulantı
• Düşük tansiyon ve bayılma hissi
• Yorgunluk ve hâlsizlik

Nedenler

Ana nedenler

• Bağışıklık sisteminin kendi böbreküstü bezlerine saldırması (otoimmün hastalık), en sık nedendir.
• Verem gibi ağır enfeksiyonlar
• Böbreküstü bezlerinde kanama veya doku hasarı
• Böbreküstü bezlerini tutan tümörler
• Uzun süre kortikosteroid ilaç kullanan kişilerde ilacın aniden kesilmesi

Risk faktörleri

• Tiroid hastalıkları veya şeker hastalığı gibi başka otoimmün hastalıklar
• Uzun süre kortikosteroid tedavisi görmek
• Ağır enfeksiyon veya cerrahi geçirmek
• Ailede böbreküstü bezi yetmezliği öyküsü
• Kan sulandırıcı ilaç kullanımı, bazı kanama riskleri

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Mide bulantısı ve şiddetli hâlsizlik bir arada ise
• Düşük tansiyon, baş dönmesi veya bayılma nöbetleri varsa
• İstemsiz kilo kaybı ve tuz isteği birlikte görülüyorsa
• Ciltte koyulaşma fark ettiyseniz

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Birkaç haftadır geçmeyen bulantı ve yorgunluk
• İştahta belirgin azalma
• Günlük yaşamı etkileyen güçsüzlük

Tanı

Doktorunuz ayrıntılı bir öykü alacak, fizik muayene yapacak, tansiyonunuzu belirli pozisyonlarda ölçecek ve kan ile idrar testleri isteyecektir. Bulgularınız böbreküstü bezi yetmezliğini düşündürüyorsa özel bir uyarıcı test yapılabilir.

Yapılabilecek testler

• Kanda kortizol düzeyi ölçümü
• Kan şekeri, sodyum ve potasyum düzeyleri
• Böbreküstü bezi uyarıcı testi (ACTH uyarı testi)
• Kanda ACTH hormonu ölçümü
• Gerekirse görüntüleme yöntemleri (ultrason, tomografi)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı genellikle bir endokrinoloji (hormon hastalıkları) uzmanı tarafından konur. Testler için hastaneye gitmeniz, bazen sabah erken saatte kan vermeniz gerekebilir. Kendinizi hazır hissetmeniz ve tüm şikâyetlerinizi doktorunuza eksiksiz anlatmanız önemlidir. Tanı süreci birkaç gün sürebilir, ancak sonuçlara göre tedavi planı netleşir.

Tedavi

Böbreküstü bezi yetmezliğinde temel tedavi, vücudun eksik olan hormonlarının yerine konmasıdır. Bu tedaviye 'hormon replasman tedavisi' adı verilir. Amaç kişinin günlük yaşamında şikâyetlerinin olmadığı bir denge sağlamaktır.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği ilaçları her gün düzenli olarak almak
• Yanınızda her zaman tıbbi kimlik kartı veya bileklik taşımak
• Sıvı tüketimine dikkat etmek, özellikle sıcak havalarda ve egzersizde
• Tuz tüketimi konusunda doktorunuzun önerisine uymak
• Stresli durumlarda veya enfeksiyonda doz ayarlaması için doktorunuza danışmak

Tıbbi tedaviler

Tedavide vücudun eksikliğini duyduğu kortizol ve bazı durumlarda aldosteron hormonlarının yerine koyan ilaçlar kullanılır. Bu ilaçların dozu kişiye özel ayarlanır ve düzenli hekim takibi ile zaman zaman yeniden belirlenir. Adrenal kriz gibi acil durumlarda hastane koşullarında damardan sıvı ve hormon desteği yapılabilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Çok nadiren böbreküstü bezlerinde tümör veya kanama gibi yapısal bir sorun varsa cerrahi gerekebilir. Ancak klasik böbreküstü bezi yetmezliği ilaç tedavisiyle yönetilen bir durumdur; çoğu hasta ameliyat gerektirmez.

Bu durumla yaşamak

Düzenli tedavi ile böbreküstü bezi yetmezliği olan bireyler normal bir hayat sürebilir. Önemli olan ilaçların düzenli alınması, yanında tıbbi uyarı kartı taşınması ve vücudun strese verdiği tepkileri tanımaktır. Yorgunluk, bulantı veya tansiyon düşüklüğü hissettiğinizde dinlenmek ve tuzlu bir şeyler tüketmek yardımcı olabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku ve stresten mümkün olduğunca kaçınma
• Hafif ila orta yoğunlukta düzenli egzersiz
• Sıcak havalarda aşırı terlemeden kaçınma, sıvı kaybını yerine koyma
• Enfeksiyonlardan korunmak için kalabalık ortamlarda maske kullanma gibi önlemler

Diyet ve egzersiz

Dengeli ve yeterli beslenmek önemlidir. Doktorunuz tuz alımı konusunda öneri verebilir; bazı hastaların normale göre daha fazla tuza ihtiyacı olabilir. Egzersiz yapmak enerjiyi artırır ve kemik sağlığını destekler, ancak aşırı zorlayıcı antrenmanlardan kaçınılmalıdır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak, özellikle tanı öncesi belirtiler uzun sürmüşse, kaygı ve üzüntüye neden olabilir. Bu duyguları yalnız yaşamayın; doktorunuzdan, ailenizden ve bir ruh sağlığı uzmanından destek almaktan çekinmeyin.

Önleme

Böbreküstü bezi yetmezliği çoğunlukla otoimmün bir reaksiyon sonucu oluşur ve bu durum doğrudan önlenemez. Ancak uzun süre kortikosteroid tedavisi gören kişilerin ilaçlarını aniden bırakmamaları ve doz ayarlamalarını doktor kontrolünde yapmaları, krize gidişi önlemede çok önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Adrenal kriz: hayatı tehdit eden ciddi bir durum
• Çok düşük tansiyon ve şok
• Kanda tehlikeli derecede yüksek potasyum düzeyi
• Kalp ritim bozuklukları
• Bilinç kaybı
• Tedavi edilmezse ölüm riski

Uzun vadeli görünüm

Tanı konduğunda ve tedavi düzenli uygulandığında böbreküstü bezi yetmezliği olan kişiler uzun ve sağlıklı bir yaşam sürebilir. Zaman içinde kendi vücudunu tanımayı öğrenen hastalar, günlük yaşamlarına güvenle devam eder. Stresli durumlarda doktor kontrolünde ek doz almayı bilmek, komplikasyon riskini oldukça azaltır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.