Diyabet ve Tek Taraflı Belirtiler

Genel Bakış

Diyabet, yani şeker hastalığı, vücuttaki kan şekeri seviyesinin normalden yüksek olması durumudur. Bu, insülin hormonunun yeterince üretilmemesi veya vücudun insülini etkili şekilde kullanamaması nedeniyle oluşur. 'Diyabetin bir tarafı etkilediği' ifadesi aslında hastalığın kendisinin tek taraflı olduğu anlamına gelmez; ancak diyabete bağlı sinir hasarı veya damar tıkanıklığı gibi komplikasyonlar, vücudun yalnızca bir yanında belirtiler gösterebilir.

Evet, diyabet ülkemizde ve dünyada çok yaygındır. Ülkemizde yetişkinlerin yaklaşık yedide birinde diyabet vardır. Bu, milyonlarca insanın diyabetle yaşadığı anlamına gelir.

Diyabet her yaşta ve her cinsiyette görülebilir. Tip 1 diyabet sıklıkla çocukluk veya genç yaşlarda başlar. Tip 2 diyabet ise daha çok 40 yaş üstü, fazla kilolu, hareketsiz yaşam tarzı olan ve ailesinde diyabet bulunan kişilerde görülür. Gebelikte görülen diyabete 'gestasyonel diyabet' denir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Sık idrara çıkma, özellikle geceleri
• Aşırı susama ve kuru ağız
• Normalden fazla yeme isteği
• Yorgunluk ve halsizlik
• Bulanık görme
• Yaraların geç iyileşmesi
• Ellerde veya ayaklarda uyuşma, karıncalanma veya yanma hissi (bu his bazen yalnızca bir tarafta olabilir)

Çocuklarda belirtiler

• Altını ıslatma (daha önce kuru olan çocukta)
• Kilo kaybı veya beklenen kiloyu alamama
• Karın ağrısı, bulantı, kusma
• Huzursuzluk ve uyku hali
• Nefes kokusunda tatlımsı/aseton benzeri koku

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Şuur bulanıklığı ve unutkanlık
• Baş dönmesi ve düşme
• İdrar yolu veya cilt enfeksiyonları
• Denge sorunları
• Sessiz kalp krizi (atipik göğüs ağrısı olmaz)

Nedenler

Ana nedenler

• Tip 1 diyabet: Bağışıklık sistemi yanlışlıkla pankreasın insülin üreten hücrelerine saldırır ve insülin üretimi durur.
• Tip 2 diyabet: Hücreler insüline yeterince yanıt vermez (insülin direnci) ve pankreas zamanla yeterli insülin üretemez.
• Gestasyonel diyabet: Gebelikte bazı hormonların etkisiyle kan şekeri yükselir; genellikle doğum sonrası normale döner.
• Nadiren bazı ilaçlar, pankreas hastalıkları veya genetik bozukluklar da diyabete neden olabilir.

Risk faktörleri

• Ailede diyabet öyküsü (anne, baba, kardeş)
• Fazla kilolu veya obez olmak
• Fiziksel olarak hareketsiz yaşam
• Yüksek tansiyon veya kolesterol yüksekliği
• Polikistik over sendromu gibi durumlar
• 45 yaş üzerinde olmak
• Gebelikte diyabet öyküsü olan kadınlar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda sayılan diyabet belirtilerinden birkaçı birden sizde mevcutsa
• Diyabet tanınız varsa ve evde yaptığınız kan şekeri ölçümleri sürekli yüksek veya düşük çıkıyorsa
• Ayakta veya bacakta iyileşmeyen yara, morarma veya renk değişikliği fark ederseniz
• Vücudun bir tarafında geçici ancak tekrarlayan uyuşma veya güç kaybı yaşıyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• 40 yaşından sonra her yıl en az bir kez kan şekeri ölçümü yaptırmak
• Diyabetiniz varsa düzenli olarak 3-6 ayda bir doktor kontrolüne gitmek
• Göz dibi muayenesi, böbrek fonksiyon testleri ve ayak muayenesi yılda bir kez yapılmalıdır
• Kilo değişikliği, sık enfeksiyon veya görme değişikliği yaşarsanız

Tanı

Diyabet tanısı, kan şekerini ölçen bazı testlerle konur. Açlık kan şekeri, tokluk kan şekeri veya şekerli su içtikten sonraki kan şekeri ölçümü gibi testler kullanılır. Ayrıca HbA1c adı verilen 3 aylık ortalama kan şekerini gösteren bir test de yapılabilir.

Yapılabilecek testler

• Açlık plazma glukozu (en az 8 saat açlık sonrası kan şekeri)
• Oral glukoz tolerans testi (şeker yükleme testi)
• HbA1c testi (üç aylık ortalama kan şekeri düzeyi)
• İdrar testi (keton veya protein kontrolü)

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz belirtilerinizi dinleyecek ve fizik muayene yapacaktır. Kan testleri için kolunuzdan bir kan örneği alınacaktır. Sonuçlar genellikle birkaç saat veya ertesi gün içinde belli olur. Tanı konulursa, doktorunuz size yaşam tarzı değişiklikleri, ilaçlar ve düzenli kontroller hakkında ayrıntılı bilgi verecektir.

Tedavi

Diyabet tedavisinin amacı kan şekerini güvenli ve hedeflenen aralıklarda tutmak ve uzun vadeli komplikasyonları önlemektir. Tedavi kişiye özeldir; sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz, ilaçlar ve bazen insülin tedavisini içerebilir. Düzenli doktor takibi ve kendi kendine izlem (evde kan şekeri ölçümü) tedavinin temelidir.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği sıklıkla evde kan şekerinizi ölçün ve sonuçları kaydedin.
• Sağlıklı bir beslenme planı uygulayın: sebze, tam tahıl, yağsız protein ve yeterli su.
• Haftada en az 150 dakika orta tempolu egzersiz yapın (yürüyüş, bisiklet, yüzme gibi).
• Sigara ve aşırı alkolden kaçının.
• Ayaklarınızı her gün kontrol edin; yara, kızarıklık veya şişliği önemseyin.
• Stresinizi yönetin ve uyku düzeninizi koruyun.

Tıbbi tedaviler

Diyabet tedavisinde kullanılan ilaçlar ve insülin, mutlaka bir uzman doktor tarafından kişiye özel olarak reçete edilir. Hekiminiz ilaç seçerken kan şekeri düzeyinizi, kilo, yaş ve eşlik eden hastalıklarınızı dikkate alır. Hangi ilaçların sizin için uygun olduğuna yalnızca doktor karar verir. Bu nedenle, hiçbir ilacı kendi başınıza almayın, bırakmayın veya doz değiştirmeyin. Düzenli aralıklarla yapılan kontrollerde doktorunuz tedavinizin etkinliğini değerlendirir ve gereken değişiklikleri yapar.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Diyabetin kendisi için genellikle cerrahi bir girişim gerekmez. Ancak diyabete bağlı ileri derecede obezitede metabolik cerrahi, böbrek yetmezliğinde diyaliz veya organ nakli, bacak damar tıkanıklığında ise damar açma ameliyatları gündeme gelebilir. Bu tür durumlar, ilgili uzmanların ortak kararı ve değerlendirmesiyle planlanır.

Bu durumla yaşamak

Diyabetle yaşam, günlük rutininizi planlamak anlamına gelir. Kan şekerinizi izlemek, sağlıklı yemek, düzenli egzersiz yapmak ve ilaçlarınızı zamanında almak günlük yaşamınızın doğal bir parçası hâline gelir. Seyahat ederken yanınıza atıştırmalık alın ve bilgilendirici bir diyabet kimlik kartı taşıyın. Ailenize ve yakın çevrenize acil durumda neler yapmaları gerektiğini öğretin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku ve stres yönetimi kan şekerini dengelemeye yardımcıdır.
• Haftalık egzersiz programı oluşturun ve hedef belirleyin.
• Öğün saatlerini atlamayın.
• Alkol kullanımını sınırlayın; alkol, kan şekeri düşmesine (hipoglisemi) yol açabilir.
• Diyabet diş eti hastalıkları riskini artırdığı için diş bakımınıza özen gösterin.

Diyet ve egzersiz

Diyabetli bireyler için beslenmede temel ilke, kan şekerini hızla yükseltmeyen, yani glisemik indeksi düşük yiyecekleri tercih etmektir. Tam tahıllar, sebzeler, kuru baklagiller, az yağlı süt ürünleri ve yağsız proteinler iyi seçimlerdir. Şekerli içecekler, beyaz ekmek, işlenmiş gıdalar ve aşırı tatlılardan uzak durmak gerekir. Egzersiz, kas hücrelerinin insüline duyarlılığını artırır. Yürüyüş, yüzme, bisiklet gibi aerobik aktivitelerin yanı sıra hafif direnç egzersizleri de önerilir. Beslenme ve egzersiz planınızı mutlaka doktorunuz ve diyetisyeninizle birlikte oluşturun.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Diyabet gibi kronik bir hastalıkla yaşamak zaman zaman kaygı, üzüntü veya tükenmişlik hissi yaratabilir. Kan şekerinin sık dalgalanması duygu durumunuzu etkileyebilir ve depresyon riskini artırabilir. Bu duyguları tanımak ve destek istemek önemlidir. Psikolojik danışmanlık almak, diyabet yönetimini kolaylaştırır ve yaşam kalitenizi artırır. Unutmayın, diyabet sizin suçunuz değildir ve bu konuda yalnız değilsiniz.

Önleme

Tip 1 diyabet bugünkü bilgilerle ne yazık ki önlenemez. Ancak Tip 2 diyabet ve gebelikte görülen gestasyonel diyabet büyük ölçüde önlenebilir veya geciktirilebilir. Sağlıklı beslenme, düzenli fiziksel aktivite, ideal kiloyu korumak ve sigara içmemek en etkili önlemlerdir.

Aşılar

Diyabetli kişiler enfeksiyonlara daha yatkın oldukları için grip (influenza), zatürre (pnömokok) ve hepatit B aşıları önerilebilir. Bu aşıların hangilerinin sizin için uygun olduğuna hekiminiz karar verir.

Tarama programları

Sağlıklı yetişkinlerin 40 yaşından itibaren yılda bir kez kan şekeri ölçümü yaptırması önerilir. Ailede diyabet, fazla kilo, hipertansiyon gibi risk faktörleri olanlar daha erken yaşta taramaya alınabilir. Gebelerde 24-28. haftalar arasında gestasyonel diyabet taraması yapılır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp ve damar hastalıkları (kalp krizi, inme)
• Böbrek hasarı ve böbrek yetmezliği
• Göz hasarı ve görme kaybı
• Sinir hasarı nedeniyle ayaklarda uyuşma, yanma hissi ve tekrarlayan ayak yaraları
• Yüksek tansiyon ve kolesterol bozuklukları
• Diş eti hastalıkları ve diş kaybı
• Cilt ve idrar yolu enfeksiyonlarında artış

Uzun vadeli görünüm

Diyabet, iyi yönetildiğinde sağlıklı, uzun ve üretken bir yaşamın önünde engel değildir. Kan şekerinizi düzenli takip etmek, sağlıklı yaşam alışkanlıkları edinmek ve doktor kontrolünü ihmal etmemek uzun vadeli komplikasyon riskini çok azaltır. Günümüzde kullanılan modern ilaçlar, insülin analogları ve yaşam tarzı destekleri sayesinde diyabetli bireyler hedeflerine ulaşabilir. Umutlu olun: diyabet hayatınızın bir parçası olabilir, ama sonu değil.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• International Diabetes Federation (IDF)
• American Diabetes Association

Yerel kuruluşlar

• Türkiye Diyabet Vakfı
• Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.