Gelip Geçici Diyabet: Kan Şekeri Neden Yükselip Düşer?

Genel Bakış

Bazı durumlarda kan şekeriniz normalden yüksek olabilir ve altta yatan neden ortadan kalktığında tekrar normale dönebilir. Buna halk arasında 'gelip geçici diyabet', tıpta ise 'geçici hiperglisemi' (yani geçici yüksek kan şekeri) denir. Bu, kronik (sürekli) olan tip 1 veya tip 2 diyabetten farklıdır. Yine de bu durum bir uyarı işaretidir; ihmal edilirse ileride kalıcı diyabet gelişme riski artabilir.

Evet. Özellikle hastanede yatan hastaların yaklaşık üçte birinde geçici kan şekeri yüksekliği görülebilir. Ayrıca her 100 gebelikten ortalama 7 ila 10'unda hamilelik diyabeti ortaya çıkar.

Her yaşta görülebilir; ancak gebe kadınlarda, ağır enfeksiyon veya ameliyat geçirenlerde, ağır stres altında olanlarda ve bazı ilaçları kullananlarda daha sıktır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Genellikle hiç belirti vermez; çoğu zaman rutin testlerde tesadüfen fark edilir.
• Aşırı susama ve ağız kuruluğu
• Normalden sık idrara çıkma
• Yorgunluk ve hâlsizlik
• Bulanık görme

Çocuklarda belirtiler

• Normalden fazla su içme
• Sık tuvalete gitme
• Huzursuzluk ve sinirlilik
• Enerji düşüklüğü ve isteksizlik

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Kafa karışıklığı veya sersemlik hissi
• Yorgunluk
• Aşırı susama
• Gece sık idrara kalkma
• Kurumuş ve kaşıntılı cilt

Nedenler

Ana nedenler

• Hamilelik (gebelik diyabeti)
• Ağır enfeksiyon veya hastalık (stres hiperglisemisi)
• Büyük cerrahi operasyonlar
• Bazı ilaçlar (örneğin vücutta ödem çözmek veya iltihabı azaltmak için kullanılan güçlü ilaçlar)
• Kalp krizi veya inme gibi ağır bedensel stres yaratan olaylar

Risk faktörleri

• Ailede tip 2 diyabet öyküsü
• Aşırı kilo veya obezite
• İleri yaş
• Önceki gebelikte gebelik diyabeti öyküsü
• Hareketsiz yaşam tarzı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Kan şekeri ölçümü 250 mg/dL üzerinde çıkıyorsa (veya doktorunuzun belirttiği sınırı aştıysa)
• Kusma ve ishal gibi sıvı kaybı belirtileri varsa
• Bilinç bulanıklığı, aşırı hâlsizlik veya nefes almada zorluk yaşıyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Kan şekeriniz birkaç gün üst üste yüksek çıkıyorsa
• Hamilelik planlıyorsanız veya hamileyseniz ve şeker yükleme testinde yükseklik saptandıysa
• Aşırı susama, sık idrara çıkma gibi diyabet belirtileriniz varsa

Tanı

Doktorunuz size tıbbi öykünüzü sorar, fizik muayene yapar ve kan şekeri düzeylerinizi ölçmek için testler ister.

Yapılabilecek testler

• Açlık kan şekeri testi
• Şeker yükleme testi (OGTT)
• HbA1c testi (son 2-3 ayın ortalama kan şekeri düzeyi)
• İdrar testi (şeker veya keton maddesi için)

Randevunuzda neler beklenir

Testler genellikle kısa sürer. Açlık gerektiren testler öncesinde 8-12 saat hiçbir şey yememeniz veya içmemeniz (su hariç) gerekebilir. Sonuçlara göre doktorunuz size durumunuzu ve gerekli adımları ayrıntılı şekilde anlatacaktır.

Tedavi

Tedavinin hedefi, kan şekerini normale döndürmek ve tekrar yükselmesini önlemektir. Çoğu zaman sağlıklı beslenme ve düzenli fiziksel aktivite gibi yaşam tarzı değişiklikleri yeterli olur. Bazı durumlarda doktorunuz kısa süreli ilaç veya insülin önerebilir. Tedavi mutlaka hekim tarafından planlanmalıdır.

Evde kişisel bakım

• Kan şekerinizi doktorunuzun önerdiği sıklıkta evde takip edin
• Sağlıklı ve dengeli beslenin; rafine şeker ve işlenmiş gıdalardan kaçının
• Haftanın çoğu günü 30 dakika orta tempolu yürüyüş gibi egzersiz yapın
• Sağlıklı kilonuzu koruyun
• Stresinizi yönetmeye çalışın; yeterince uyuyun

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz kan şekeri düzeyinize, genel sağlık durumunuza ve altta yatan nedene göre bir plan hazırlar. Bu plan bazen sadece beslenme ve hareket önerilerini içerir, bazen de kan şekerini düşürmek için geçici süreyle kullanılan ilaçlar veya insülin tedavisini kapsar. İlaçlar mutlaka doktor reçetesiyle ve hekimin belirttiği dozda kullanılmalıdır. Hamilelik diyabetinde doğum sonrası kontroller ayrıca önemlidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Genellikle bu durum için cerrahi bir tedavi gerekmez. Ancak planlı (elektif) bir ameliyat öncesinde kan şekeri yüksekliği kontrol altına alınmazsa, ameliyat sırasında ve sonrasında sorunlar ortaya çıkabilir. Bu nedenle doktorunuz ameliyat öncesinde kan şekerinizin dengelenmesini isteyebilir.

Bu durumla yaşamak

Günlük yaşamınızda kan şekerinizi düzenli izlemek, doktorunuzun önerdiği aralıklarla takip testlerini yaptırmak ve sağlıklı alışkanlıklarınızı sürdürmek durumu yönetmenin temelidir. Belirtilerinizi not almak da doktorunuzla paylaşmak için faydalıdır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku düzenine sahip olun
• Sigarayı bırakın, alkolden kaçının
• Düzenli fiziksel aktiviteyi alışkanlık edinin
• Sağlıklı ve dengeli beslenme planını benimseyin

Diyet ve egzersiz

Lifli gıdalar (sebze, meyve, tam tahıllar), sağlıklı yağlar ve yeterli protein içeren bir beslenme düzeni önerilir. Rafine şeker, beyaz ekmek ve işlenmiş atıştırmalıklardan kaçınmak kan şekerini dengelemeye yardımcı olur. Günde en az 30 dakika orta tempolu yürüyüş gibi bir aktivite, hücrelerin insüline duyarlılığını artırır ve kan şekerini düşürür.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Gelip geçici bir durum olsa bile kan şekerinizin yüksek olduğunu öğrenmek kaygı verebilir. Özellikle hamileler bebekleri için endişelenebilir. Bu duygular tamamen normaldir. Gerekirse bir psikolog veya bu konuda deneyimli bir sağlık çalışanından destek almaktan çekinmeyin.

Önleme

Gelip geçici diyabeti tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da, sağlıklı bir kiloda kalmak, düzenli egzersiz yapmak ve dengeli beslenmek riski önemli ölçüde azaltır. Ayrıca gebelikte erken tarama yaptırmak, hamilelik diyabetinin erken fark edilmesini sağlar.

Tarama programları

Hamilelikte 24-28. haftalar arasında şeker yükleme testi yaptırılması önerilir. Riskli gruplarda (fazla kilolu, aile öyküsü olan, hareketsiz yaşam sürenler) düzenli kan şekeri taramaları yapılmalıdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Gelecekte kalıcı tip 2 diyabet gelişme riski artar
• Hamilelikte bebeğin aşırı iri doğması
• Sezaryen doğum riskinin artması
• Yeni doğanda ilk günlerde kan şekeri düşüklüğü görülebilir

Uzun vadeli görünüm

Erken fark edilip uygun şekilde yönetildiğinde, gelip geçici yüksek kan şekeri çoğu zaman ciddi bir soruna yol açmaz. Gebelik diyabeti doğumdan sonra genellikle normale döner. Ancak ileride tip 2 diyabet riskini azaltmak için sağlıklı yaşam alışkanlıklarınıza devam etmeniz çok önemlidir. Düzenli kontrol ve bilinçli adımlarla sağlıklı bir gelecek mümkündür.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.