Diyabet (Şeker Hastalığı) ve Bulantı

Genel Bakış

Diyabet, yani şeker hastalığı olan kişilerde bulantı (mide bulantısı) görülebilir. Kan şekeri çok yükseldiğinde veya çok düştüğünde bulantı hissedilebilir. Ayrıca diyabet tedavisinde kullanılan bazı ilaçlar ve diyabetin uzun vadede sinirlere verdiği hasar da mide boşalmasını yavaşlatarak bulantıya yol açabilir. Bulantı bazen ciddi bir sorunun işareti olabilir, bu yüzden dikkatle değerlendirilmesi gerekir.

Evet, diyabetli kişilerde bulantı oldukça yaygındır. Kan şekeri dalgalandığında, tedavi değiştiğinde veya diyabete bağlı sindirim sorunları geliştiğinde bulantı ortaya çıkabilir.

Hem tip 1 hem tip 2 diyabetli kişileri etkileyebilir. Kan şekeri iyi kontrol edilmeyen kişilerde, diyabet ilacı kullananlarda ve diyabete bağlı sinir hasarı gelişenlerde daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Mide bulantısı
• Kusma
• Karın ağrısı
• İştahsızlık
• Baş dönmesi
• Halsizlik ve yorgunluk

Çocuklarda belirtiler

• Çok yüksek kan şekeri nedeniyle bulantı ve karın ağrısı
• Hızlı ve derin nefes alma
• Ağızda meyvemsi koku
• Aşırı susama ve sık idrara çıkma
• Huzursuzluk veya uyku hali

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Bulantıya eşlik eden kafa karışıklığı veya dalgınlık
• Şiddetli halsizlik ve bitkinlik
• Ayağa kalkınca baş dönmesi veya bayılma hissi
• İştahsızlık ve susuzluk hissinin azalması
• Durumun ciddi olmasına rağmen şikayetlerin daha hafif algılanması

Nedenler

Ana nedenler

• Yüksek kan şekeri (hiperglisemi): Kan şekeri çok yükseldiğinde vücut sıvı ve elektrolit dengesini kaybeder, bulantı oluşur.
• Düşük kan şekeri (hipoglisemi): Kan şekeri çok düştüğünde beyin ve vücut alarm verir, bulantı görülebilir.
• Diyabet ilaçları: Bazı diyabet ilaçları bulantı yan etkisine neden olabilir.
• Gastroparezi: Diyabete bağlı sinir hasarı, midenin boşalmasını yavaşlatır; yemeklerden sonra şişkinlik ve bulantı yapar.
• Diyabet ketoasidozu: İnsülin eksikliği sonucu kan asitlenir; bu ciddi durum bulantı, kusma ve karın ağrısıyla başlar.
• Enfeksiyonlar: Grip, idrar yolu enfeksiyonu gibi hastalıklar kan şekerini etkileyerek bulantıya yol açabilir.

Risk faktörleri

• Kan şekerini düzenli takip etmemek
• İnsülin veya diyabet ilaçlarını atlamak
• Alkol tüketimi
• Enfeksiyon veya başka bir hastalık geçirmek
• Böbrek veya mide sorunları
• Uzun süreli diyabet öyküsü

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Sürekli kusma ve sıvı alamama durumu varsa
• Kan şekeri çok yüksek ve keton testi pozitifse
• Göğüs ağrısı, nefes darlığı veya bilinç bulanıklığı eşlik ediyorsa
• Bu durumlarda derhal 112'yi aramalı veya acil servise gitmelisiniz.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Bulantı sık sık tekrarlıyor ve günlük yaşamı etkiliyorsa
• Kan şekeri değerleriniz hedef aralıkta olmasına rağmen bulantı varsa
• İlaçlarınızı kullanmanıza rağmen bulantı devam ediyorsa
• Kilo kaybınız varsa
• Randevu alarak doktorunuza başvurun.

Tanı

Doktorunuz önce tıbbi öykünüzü dinler, şikayetlerinizi sorar ve fizik muayene yapar. Ardından kan şekeri ölçümü ve gerekli tetkikleri isteyerek bulantının nedenini belirlemeye çalışır.

Yapılabilecek testler

• Parmak ucuyla kan şekeri ölçümü
• Açlık kan şekeri ve HbA1c testi (uzun dönem kan şekeri ortalaması)
• İdrarda keton testi
• Kan elektrolitleri ve böbrek fonksiyon testleri
• Gerekirse mide boşalma hızını ölçen testler

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz bulantının altında yatan nedeni belirledikten sonra size özel bir tedavi planı oluşturur. Tedavi planı, kan şekerinizi dengelemeye, bulantıyı azaltmaya ve varsa altta yatan diğer sorunları çözmeye yönelik olacaktır.

Tedavi

Bulantının tedavisi, buna neyin yol açtığına bağlıdır. Kan şekerinin çok yüksek ya da çok düşük olması düzeltilmeli, diyabet ilaçları gözden geçirilmeli ve varsa diyabete bağlı mide sorunları ele alınmalıdır. Tedavi mutlaka doktor kontrolünde planlanmalıdır.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği şekilde kan şekerinizi düzenli ölçün.
• Vücudunuzun su dengesini korumak için bol su için.
• Az ve sık yemeye çalışın; aşırı yağlı ve ağır yemeklerden kaçının.
• Bulantınızı artıran kokulardan uzak durun.
• Doktorunuza danışmadan diyabet ilaçlarınızı değiştirmeyin veya bırakmayın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, kan şekeri seviyenize göre insülin veya ağızdan kullanılan diyabet ilaçlarının dozunu ayarlayabilir. Bulantıyı kontrol altına almak için bazı ilaçlar da ekleyebilir. Bu ilaçlardan hangisinin ve ne dozda kullanılacağına yalnızca sağlık uzmanınız karar vermelidir. Ek olarak, vücuttaki sıvı ve elektrolit dengesi bozulduysa hastanede sıvı tedavisi uygulanabilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Diyabete bağlı bulantı için ameliyat genellikle gerekli değildir. Ancak gastroparezi (mide boşalmasının ciddi şekilde yavaşlaması) çok dirençliyse ve diğer tedaviler fayda etmiyorsa, bazı girişimsel işlemler veya cerrahi seçenekler değerlendirilebilir. Bu durumda mutlaka ilgili uzman doktor sizi bilgilendirecektir.

Bu durumla yaşamak

Diyabet ve bulantıyla yaşarken günlük rutininizi planlamak önemlidir. Kan şekerinizi düzenli takip edin, öğünlerinizi kaçırmamaya özen gösterin ve bulantı hissettiğinizde kendinizi zorlamayın. Şikayetlerinizi ve kan şekeri değerlerinizi bir günlüğe not ederek doktorunuzla paylaşabilirsiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Günde yeterli miktarda su için.
• Düzenli uyuyun ve dinlenmeye vakit ayırın.
• Stresi azaltmaya çalışın; derin nefes, yürüyüş veya hobiler yardımcı olabilir.
• Alkol ve sigaradan kaçının.
• Doktorunuzun ve diyabet eğitim ekibinizin önerilerine düzenli olarak uyun.

Diyet ve egzersiz

Kan şekerini dengeleyen ve bulantıyı hafifleten bir beslenme planı için bir diyetisyene danışın. Az az, sık sık yemek yemek mideyi yormaz. Lifli gıdalar, taze sebzeler ve tam tahıllar kan şekerini dengede tutmaya yardımcı olur. Egzersiz, kan şekerini düzenlemeye yardımcıdır ancak bulantı ve kusma sırasında ağır egzersiz yapmayın, önce rahatlamayı deneyin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Diyabetle yaşamak ve sürekli bulantı hissi zaman zaman kaygı, stres ve depresyona yol açabilir. Bu duyguların normal olduğunu bilin ve ihtiyaç duyduğunuzda bir psikolog veya psikiyatristten destek almaktan çekinmeyin. Ailenizin ve arkadaşlarınızın desteğini de yanınıza alın.

Önleme

Bulantının tamamen önlenmesi her zaman mümkün olmasa da, kan şekerini hedef aralıkta tutmak, düzenli beslenmek, ilaçları aksatmamak ve enfeksiyonlardan korunmak bulantı riskini büyük ölçüde azaltır.

Aşılar

Grip ve zatürre gibi enfeksiyonlar diyabetli kişilerde kan şekerini olumsuz etkileyebilir ve bulantıya yol açabilir. Bu nedenle doktorunuzun önerdiği aşıları yaptırmanız koruyucu olur. Aşı takvimi için doktorunuza danışın.

Tarama programları

Diyabetin düzenli kontrolü; en az üç ayda bir HbA1c, yılda bir böbrek ve göz muayeneleri gibi tarama testlerini içerir. Bu kontroller, bulantıya neden olabilecek komplikasyonların erken fark edilmesini sağlar.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Diyabet ketoasidozu: Kan şekerinin çok yükselmesiyle vücut asitlenir; bu hayati tehlike yaratabilir.
• Hipoglisemi: Kan şekerinin çok düşmesi bilinç kaybına ve nöbete yol açabilir.
• Gastroparezi: İlerleyen sinir hasarı midenin boşalmasını daha da zorlaştırabilir.
• Böbrek hasarı ve sinir hasarı (nöropati)
• İştahsızlık ve beslenme yetersizliğine bağlı genel sağlığın bozulması

Uzun vadeli görünüm

Bulantı, erken fark edilip doğru tedavi edildiğinde genellikle kontrol altına alınabilir. Kan şekerini hedef aralıkta tutmak, düzenli takip ve sağlık ekibinizle iş birliği içinde çalışmak sayesinde ciddi komplikasyonların önüne geçmek ve iyi bir yaşam sürmek mümkündür. Umutsuzluğa kapılmayın; diyabet yönetimi her gün yeniden öğrenilebilen bir süreçtir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.