Yüksek Kan Şekeri (Hiperglisemi) Nedir?

Genel Bakış

Yüksek kan şekeri, kanınızdaki şeker (glikoz) miktarının normalin üzerinde olmasıdır. Vücut hücrelerinin enerji için kullandığı glikoz, insülin adlı hormon yetersiz olduğunda veya vücut insüline gerektiği gibi yanıt vermediğinde kanda birikir. Bu durum, özellikle kontrol edilmezse tüm vücudu etkileyebilir. Bazı kişilerde belirtiler vücudun bir tarafında daha belirginmiş gibi hissedilebilir; ancak yüksek kan şekeri vücudun tamamıyla ilgili bir durumdur.

Evet, yüksek kan şekeri özellikle tip 2 diyabeti olan kişilerde çok yaygındır. Dünya genelinde her yaştan milyonlarca insanı etkiler.

Herkesi etkileyebilir; ancak aşırı kilolu olanlar, hareketsiz bir yaşam sürenler, ailede diyabet öyküsü bulunanlar ve ileri yaştaki erişkinlerde daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Aşırı susama hissi
• Sık idrara çıkma
• Yorgunluk ve halsizlik
• Bulanık görme
• Ağız kuruluğu
• Kilo kaybı (özellikle tip 1 diyabette)

Çocuklarda belirtiler

• Alt ıslatma (gece idrar kaçırma)
• Huzursuzluk ve ağlama
• Aşırı susama
• Yorgunluk
• Kilo alamama

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Halsizlik ve çabuk yorulma
• Dalgınlık veya kafa karışıklığı
• Sık geçirilen enfeksiyonlar
• Yaraların geç iyileşmesi
• Belirtilerin daha silik olması

Nedenler

Ana nedenler

• İnsülin yetersizliği (tip 1 diyabet)
• İnsülin direnci (tip 2 diyabet)
• Stres ve ağır hastalıklar
• Enfeksiyonlar
• Düzensiz ve aşırı şekerli beslenme
• Hareketsizlik

Risk faktörleri

• Ailede diyabet öyküsü
• Aşırı kilo veya obezite
• Sağlıksız beslenme alışkanlıkları
• Fiziksel aktivitenin az olması
• İleri yaş
• Yüksek tansiyon veya yüksek kolesterol

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Kan şekeriniz sürekli yüksek seyrediyorsa ve belirtileriniz günlük yaşamınızı etkiliyorsa
• Kusma, ishal veya yüksek ateş varsa
• Yaralarınız geç iyileşiyorsa veya kızarıklık, şişlik gibi enfeksiyon belirtileri varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Diyabet tanınız varsa, doktorunuzun önerdiği sıklıkta kontrol yaptırın
• Ailede diyabet öyküsü veya risk faktörleriniz varsa, yılda en az bir kez kan şekeri ölçümü yaptırın

Tanı

Yüksek kan şekeri tanısı, kan testleriyle konur. Hekiminiz açlık kan şekeri, tokluk kan şekeri veya üç aylık ortalamayı gösteren HbA1c testi isteyebilir. Bazen şekerli bir içecek içirilerek yapılan şeker yükleme testi de kullanılır.

Yapılabilecek testler

• Açlık kan şekeri testi (en az 8 saat açlık ister)
• HbA1c testi (son 2-3 ayın ortalama kan şekerini gösterir)
• Oral glikoz tolerans testi (şeker yükleme testi)

Randevunuzda neler beklenir

Kan şekeri testi için genellikle damardan kan örneği alınır. Açlık gerektiren testler için önceden aç kalmanız istenir. Sağlık çalışanı kolunuzdaki bir damardan kan alır; işlem birkaç dakika sürer. Sonuçlar genellikle aynı gün veya ertesi gün açıklanır.

Tedavi

Yüksek kan şekerinin tedavisi; sağlıklı beslenme, düzenli fiziksel aktivite, gerektiğinde kilo kontrolü ve doktorunuzun planladığı ilaç tedavisinden oluşur. Tedavinin amacı kan şekerini normal sınırlara yakın tutmak ve komplikasyonları önlemektir.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuz önerdiyse kan şekerinizi düzenli ölçün
• Dengeli ve porsiyon kontrollü beslenin
• Haftanın çoğu günü yürüyüş veya hafif egzersiz yapın
• Bol su için
• Sigara ve alkolden uzak durun

Tıbbi tedaviler

İlaç tedavisi kişiye özeldir; hekiminiz ağızdan alınan ilaçlar veya insülin iğneleri önerebilir. İlaçların türü, dozu ve kullanım zamanı doktor tarafından belirlenir. Doktorunuza danışmadan ilacınızı kesmeyin veya değişiklik yapmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Yüksek kan şekerinin kendisi cerrahi gerektirmez; ancak diyabetin neden olduğu damar tıkanıklığı, ciddi ayak yaraları veya enfeksiyonlar bazen cerrahi müdahale gerektirebilir. Bu durumlar için ilgili uzman hekim en uygun tedavi planını belirler.

Bu durumla yaşamak

Diyabet, günlük yaşamda birkaç önemli alışkanlığı gerektirir: düzenli kan şekeri takibi, ilaçların aksatılmadan kullanılması ve sağlıklı bir yaşam tarzı. Bu alışkanlıklar zamanla rutininizin doğal bir parçası haline gelir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli ve yeterli uyuyun
• Stresle başa çıkma yöntemleri geliştirin (nefes egzersizleri, yürüyüş, hobiler)
• Ayaklarınızı her gün kontrol edin, yaraları ihmal etmeyin
• Doktor kontrollerinizi aksatmayın

Diyet ve egzersiz

Her gün aynı saatlerde yemek yemeye çalışın. Tabağınızın yarısını sebzeler, çeyreğini tam tahıllar, çeyreğini protein kaynakları oluştursun. Şekerli içecekler ve hazır gıdalardan uzak durun. Haftada en az 150 dakika orta tempolu yürüyüş yapmayı hedefleyin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Diyabet gibi kronik bir hastalıkla yaşamak zaman zaman kaygı, üzüntü veya tükenmişlik hissettirebilir. Bu duygular normaldir. Ancak bu hisler uzun süre devam ediyorsa veya yaşamınızı zorlaştırıyorsa bir ruh sağlığı uzmanından destek almak sizin için doğru bir adım olabilir. Acil bir ruhsal kriz yaşıyorsanız, lütfen 112'yi aramaktan çekinmeyin.

Önleme

Özellikle tip 2 diyabet büyük ölçüde önlenebilir. Sağlıklı kiloda kalmak, dengeli beslenmek ve düzenli fiziksel aktivite yapmak kan şekerinin yükselmesini önlemeye yardımcı olur. Tip 1 diyabet ise şu anki bilgilerle önlenemez.

Aşılar

Yüksek kan şekerine bağlı bağışıklık zayıflaması enfeksiyon riskini artırabilir. Bu nedenle grip, zatürre ve hepatit gibi önerilen aşılarınızı olmanız önemlidir; hangi aşıların size uygun olduğunu doktorunuza danışın.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp krizi ve felç riskinde artış
• Böbrek hasarı
• Görme kaybı (diyabetik retinopati)
• Sinir hasarı ve uyuşmalar
• Ayak yaraları ve iyileşmeyen enfeksiyonlar

Uzun vadeli görünüm

Yüksek kan şekeri iyi yönetildiğinde, diyabetli birçok insan sağlıklı, uzun ve aktif bir yaşam sürdürür. Erken tanı, düzenli takip ve doğru yaşam alışkanlıkları komplikasyon riskini önemli ölçüde azaltır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.