Uzun Süreli Böbreküstü Bez Yetmezliği (Adrenal Yetmezlik)

Genel Bakış

Böbreküstü bezleriniz, böbreklerinizin üzerinde bulunan küçük bezlerdir. Vücudun strese yanıtını, tansiyonu, şeker dengesini ve tuz-su dengesini düzenleyen hayati hormonlar üretirler. Uzun süreli adrenal yetmezlikte, bu bezler yeterince hormon üretemez. Bu durum Addison hastalığı olarak da bilinir. Hormon eksikliği vücudun normal işleyişini etkiler.

Nadir bir hastalıktır. Her 100.000 kişiden yaklaşık 10-20 kişide görülür.

Her yaşta görülebilir, ancak tanı çoğunlukla 30-50 yaş arasında konur. Kadınlarda ve erkeklerde eşit düzeyde görülebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Uzun süren halsizlik ve yorgunluk
• Kilo kaybı ve iştahsızlık
• Tansiyon düşüklüğü, baş dönmesi, bayılma hissi
• Tuz isteği
• Ciltte koyulaşma (özellikle yüz, el çizgileri ve yara yerlerinde)
• Mide bulantısı, karın ağrısı
• Kas ve eklem ağrıları
• Çökkün ruh hali, sinirlilik

Çocuklarda belirtiler

• Büyümenin yavaşlaması
• Kilo alamama
• Sık karın ağrısı ve bulantı
• Tuzlu yiyeceklere aşırı istek
• Yorgunluk ve halsizlik

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Kafa karışıklığı
• Düşme ve bayılma
• Halsizlik ve güçsüzlük
• Düşük tansiyon
• İştahsızlık ve kilo kaybı

Nedenler

Ana nedenler

• Bağışıklık sisteminin böbreküstü bezlerine zarar vermesi (otoimmün hastalık)
• Tüberküloz gibi enfeksiyonlar
• Kanser hücrelerinin böbreküstü bezlerine yayılması
• Beze kanama veya pıhtı atması
• Uzun süreli kortikosteroid ilaç kullanımının ani kesilmesi

Risk faktörleri

• Tip 1 diyabet, tiroid hastalığı gibi başka bir otoimmün hastalığa sahip olmak
• Uzun süre steroid ilaç kullanmayı gerektiren hastalıklar (doktor kontrolü şarttır)
• Tüberküloz enfeksiyonu
• Böbreküstü bezlerinde cerrahi müdahale veya kanama öyküsü

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bayılma, kusma, ishal veya şiddetli halsizlik varsa
• Tansiyonunuz belirgin şekilde düşükse
• Bilinç bulanıklığı veya davranış değişikliği yaşıyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Birkaç haftadır süren açıklanamayan yorgunluk
• İstemsiz kilo kaybı
• Ciltte koyulaşma veya tuz isteği
• Sürekli baş dönmesi

Tanı

Doktorunuz önce belirtilerinizi dinler, fizik muayene yapar ve ardından kan ve idrar testleri ister. Tanı için genellikle endokrinoloji (hormon hastalıkları) uzmanına yönlendirilirsiniz.

Yapılabilecek testler

• Sabah aç karnına kan kortizol düzeyi
• ACTH uyarı testi (kortizolün strese yanıtını ölçen özel bir test)
• Kan elektrolit testleri (sodyum, potasyum)
• İdrarda kortizol ölçümü
• Bilgisayarlı tomografi veya manyetik rezonans görüntüleme

Randevunuzda neler beklenir

Testler bazen birkaç saat sürebilir ve bazı durumlarda hastanede yatış gerekebilir. Tanı kesinleştikten sonra doktorunuz size özel bir tedavi planı hazırlar.

Tedavi

Tedavinin amacı vücudun üretemediği hormonları yerine koymaktır. Bu, ömür boyu düzenli ilaç kullanmayı gerektirir. İlaçlar genellikle ağızdan alınır ve vücudun ihtiyacına göre ayarlanır. Stres, enfeksiyon veya ameliyat gibi durumlarda doktorunuz ek doz önerebilir.

Evde kişisel bakım

• İlaçlarınızı her gün aynı saatte, aksatmadan alın.
• Yanınızda 'steroid kullanıyorum' bilgisini içeren bir kart veya kimlik bilekliği taşıyın.
• Ateş, ishal, kusma veya ciddi stres yaşadığınızda doktorunuzun verdiği plana uyun.
• Düzenli doktor kontrollerine gidin ve kan tahlillerinizi ihmal etmeyin.

Tıbbi tedaviler

Uzman hekim tarafından kortikosteroid ve mineralokortikoid ilaçlar verilir. Bu ilaçlar eksik hormonları yerine koyar. Doz, kişinin yaşına, kilosuna ve yaşam tarzına göre ayarlanır. İlaçlarınızı asla doktorunuza danışmadan kesmeyin veya doz değiştirmeyin.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Böbreküstü bezinde tümör veya anormal büyüme varsa cerrahi tedavi düşünülebilir. Ancak uzun süreli adrenal yetmezlikte çoğu hasta için cerrahi gerekmez.

Bu durumla yaşamak

Uzun süreli adrenal yetmezlik ömür boyu tedavi gerektirir. Doğru tedavi ve düzenli takip ile normal bir iş, okul ve sosyal hayat sürdürmek mümkündür. Önemli olan ilaçları doğru kullanmak ve stresli durumlarda ek doz planını bilmektir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku ve dinlenmeye özen gösterin.
• Stresi yönetmeyi öğrenin; gevşeme egzersizleri yardımcı olabilir.
• Seyahat ederken yanınıza yeterli ilaç ve doktor yazısını alın.
• Kimlik kartınızda veya bilekliğinizde hastalığınızı belirtin.

Diyet ve egzersiz

Tuzdan tamamen kaçınmayın; özellikle sıcak havalarda ve egzersiz sonrası tuz ihtiyacı artar. Sağlıklı ve dengeli beslenin. Düzenli hafif egzersiz, halsizliği azaltmaya ve genel sağlığı korumaya yardımcı olur. Egzersiz sonrası yorgunluk hissederseniz dinlenin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak zaman zaman zorlayıcı olabilir. Kaygı, üzüntü ve çökkünlük hissedebilirsiniz. Hormon dengesizlikleri ruh halini doğrudan etkileyebilir. Bu duyguları doktorunuzla paylaşın; gerekirse psikolojik destek almanız önerilebilir.

Önleme

Uzun süreli adrenal yetmezlik çoğunlukla bağışıklık sisteminin kendi bezlerine saldırması sonucu geliştiği için şu anki bilgilerle önlenemez. Ancak erken tanı ve uygun tedavi ile krizler önlenebilir ve yaşam kalitesi korunabilir.

Aşılar

Grip ve zatürre aşıları, enfeksiyon kaynaklı kriz riskini azaltabilir. Aşı olmadan önce doktorunuza danışmanız önemlidir.

Tarama programları

Başka bir otoimmün hastalığı olan kişilerde adrenal yetmezlik açısından düzenli kontrol önerilebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Addison krizi adı verilen hayatı tehdit eden bir durum
• Aşırı halsizlik ve bilinç kaybı
• Düşük tansiyona bağlı şok
• Sodyum ve potasyum dengesizlikleri nedeniyle kalp ritmi sorunları

Uzun vadeli görünüm

Erken tanı ve doğru tedavi ile görünüm çok iyidir. Çoğu insan normal ve üretken bir yaşam sürer. Tedaviye düzenli bağlılık ve doktor kontrolü sayesinde ciddi komplikasyonlar büyük ölçüde önlenebilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.