Uzun Süreli Yüksek Kan Şekeri

Genel Bakış

Uzun süreli yüksek kan şekeri, kanınızdaki şeker (glikoz) seviyesinin aylar veya yıllar boyunca normalin üzerinde seyretmesidir. Bu durum çoğunlukla diyabet (şeker hastalığı) olarak bilinir. Vücudunuz insülin hormonunu yeterince üretemez veya ürettiği insülini etkili şekilde kullanamazsa, kan şekeriniz yükselir.

Çok yaygındır. Özellikle tip 2 diyabet, hem dünyada hem Türkiye'de giderek artan sıklıkta görülmektedir. Pek çok insan, düzenli sağlık kontrolü sırasında tesadüfen yüksek kan şekeri olduğunu öğrenir.

Her yaş grubunda görülebilir, ancak erişkinlerde ve ileri yaştaki bireylerde daha sıktır. Ailede diyabet hikayesi olanlar, fazla kilolu veya hareketsiz yaşayan kişilerde risk daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Sık idrara çıkma
• Çok su içme isteği
• Sürekli yorgunluk ve halsizlik
• Bulanık görme
• Yaraların geç iyileşmesi
• Ağız kuruluğu

Çocuklarda belirtiler

• Yatak ıslatma
• Kilo kaybı veya beklenen kiloya ulaşamama
• Huzursuzluk ve dikkat dağınıklığı
• Sık enfeksiyon geçirme

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Kafa karışıklığı veya unutkanlık
• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları
• Dengesizlik ve düşme riski
• Aşırı yorgunluk ve halsizlik

Nedenler

Ana nedenler

• Tip 1 diyabette vücut hiç veya çok az insülin üretebilir.
• Tip 2 diyabette vücut insüline karşı dirençlidir veya yeterli insülin üretemez.
• Stres, enfeksiyonlar, bazı ilaçlar ve diğer hastalıklar kan şekerini geçici olarak yükseltebilir.

Risk faktörleri

• Ailede diyabet öyküsü
• Fazla kilolu veya obez olmak
• Hareketsiz bir yaşam tarzı
• Sağlıksız beslenme alışkanlıkları
• İleri yaş

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıdaki acil belirtilerden herhangi birinde hemen 112'yi arayın.
• Kan şekeri çok yüksekse ve kusma, şiddetli halsizlik veya nefes darlığı varsa acil servise başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Sürekli susama, sık idrara çıkma veya açıklanamayan kilo kaybı fark ederseniz
• Ailede diyabet varsa ve risk faktörleriniz bulunuyorsa düzenli sağlık kontrolü yaptırın
• Diyabet tanısı aldıysanız doktorunuzun önerdiği muayene ve testleri aksatmayın

Tanı

Kan şekeri yüksekliği kan testleriyle teşhis edilir. Doktorunuz açlık kan şekeri, tokluk kan şekeri veya son 2-3 ayın ortalamasını gösteren HbA1c testini isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Açlık kan şekeri testi
• Tokluk kan şekeri testi
• HbA1c testi
• Oral glikoz tolerans testi

Randevunuzda neler beklenir

İlk olarak aile hekiminize veya bir iç hastalıkları (dahiliye) uzmanına başvurabilirsiniz. Gerekirse sizi bir endokrinoloji uzmanına yönlendirebilir. Testler genellikle hızlıdır ve özel bir hazırlık gerektirmez; çoğu zaman sadece aç karnına kan verilmesi yeterlidir.

Tedavi

Tedavinin amacı kan şekerini sağlıklı bir aralıkta tutmak ve uzun vadeli komplikasyonları önlemektir. Tedavi kişiye özeldir; beslenme düzeni, fiziksel aktivite ve gerekiyorsa ilaç tedavisini birlikte içerir.

Evde kişisel bakım

• Düzenli ve dengeli beslenin
• Doktorunuzun önerdiği sıklıkta fiziksel aktivite yapın
• Kan şekerinizi belirtilen sıklıkta ölçün
• Ayak bakımınıza özen gösterin
• Düzenli uykuya dikkat edin

Tıbbi tedaviler

İlaç tedavisi, kan şekerini düşüren hap veya enjeksiyon şeklindeki ilaçları içerebilir. İnsülin tedavisi de bazı hastalar için gerekli olabilir. Hangi seçeneğin sizin için uygun olduğuna doktorunuz karar verir. İlaçların düzenli kullanılması ve doktor kontrolünün atlanmaması çok önemlidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Bazı tip 2 diyabet hastalarında, uygun adaylara obezite (kilo verme) ameliyatı önerilebilir. Bu cerrahi kan şekeri kontrolünü iyileştirebilir, ancak uygun olup olmadığını yalnızca doktorunuz belirleyebilir.

Bu durumla yaşamak

Günlük kan şekeri takibi, sağlıklı beslenme ve ilaçların düzenli kullanımı diyabet yönetiminin temelidir. Stresin yönetilmesi, yeterli uyku ve düzenli kontrol ise tedavinin başarısını artırır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara kullanmayın
• Alkolü sınırlandırın
• Haftanın en az 150 dakikasını orta yoğunlukta yürüyüşe ayırın
• Düzenli olarak ayaklarınızı kontrol edin

Diyet ve egzersiz

Karbonhidratları gün içine dengeli dağıtın, öğün atlamamaya özen gösterin. Tam tahıllı gıdalar, sebzeler, sağlıklı yağlar ve proteinler kan şekerinin daha dengeli kalmasına yardımcı olur. Yürüyüş, yüzme veya bisiklet gibi düzenli egzersiz kan şekerinin hücrelere girmesine destek olur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sürekli bir hastalıkla yaşamak bazen stres, kaygı ve tükenmişlik yaratabilir. Bu duygular kan şekerini de olumsuz etkileyebilir. Kendinize karşı nazik olun ve gerektiğinde psikolojik destek almaktan çekinmeyin. Aileniz ve arkadaşlarınızla duygularınızı paylaşmak da rahatlatıcı olabilir.

Önleme

Tip 1 diyabet şu an için önlenemez. Ancak tip 2 diyabetin büyük bir kısmı sağlıklı yaşam tarzı değişiklikleriyle önlenebilir veya geciktirilebilir. Sağlıklı kiloda kalmak, dengeli beslenmek ve düzenli hareket etmek en etkili önlemlerdir.

Aşılar

Diyabet tanısı olan kişilerin grip ve zatürre gibi enfeksiyonlara karşı önerilen aşılarını yaptırması önemlidir. Sağlık Bakanlığı'nın güncel aşı takvimini aile hekiminizden öğrenebilirsiniz.

Tarama programları

Risk faktörleriniz varsa (aile öyküsü, fazla kilo, ileri yaş, hareketsiz yaşam) yılda en az bir kez kan şekeri ölçümü yaptırmanız önerilir. Erken saptanan yükseklik, komplikasyon riskini önemli ölçüde azaltır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp ve damar hastalıkları
• Böbrek hasarı
• Sinir hasarı (nöropati)
• Görme kaybı ve diyabetik göz hastalığı
• Ayak yaraları ve tekrarlayan enfeksiyonlar

Uzun vadeli görünüm

Uzun süreli yüksek kan şekeri ciddiye alınması gereken bir durumdur, ancak umutsuzluğa gerek yoktur. Erken tanı, düzenli takip, sağlıklı yaşam tarzı ve doktor önerilerine uyum ile komplikasyon riski büyük ölçüde azaltılabilir. Pek çok kişi aktif ve sağlıklı bir yaşam sürdürmeye devam etmektedir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ↗
• Uluslararası Diyabet Federasyonu (IDF) ↗

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.