Uzun Süreli Tiroid Hastalıkları

Genel Bakış

Tiroid, boynunuzun ön tarafında bulunan, vücudunuzun enerji kullanımını, kalp atışını ve vücut ısısını düzenleyen hormonlar üreten küçük bir bezdir. Uzun süreli (kronik) tiroid hastalıkları, bu bezin çok az veya çok fazla hormon üretmesi durumudur. En sık görülen uzun süreli tiroid hastalığı Hashimoto tiroiditidir; bu durumda bağışıklık sistemi kendi tiroid bezine saldırır ve bez zamanla yeterince çalışamaz.

Evet, tiroid hastalıkları dünyada ve Türkiye'de oldukça yaygındır. Kadınlarda her 8 kişiden yaklaşık 1'i hayatının bir döneminde tiroid sorunu yaşar.

Her yaşta görülebilir, ancak en sık 30-50 yaş arası kadınları etkiler. Ailesinde tiroid hastalığı olanlar, otoimmün hastalığı olanlar ve bazı genetik faktörlere sahip kişiler daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Sürekli yorgunluk ve halsizlik
• Kilo almakta zorluk veya istemsiz kilo kaybı
• Üşüme veya sıcak basması hissi
• Cilt kuruluğu, saç dökülmesi
• Kabızlık veya ishal
• Kalp çarpıntısı veya yavaş kalp atışı
• Sinirlilik, depresif hissetme veya huzursuzluk
• Kas ve eklem ağrıları

Çocuklarda belirtiler

• Büyümede yavaşlama
• Okul başarısında düşme
• Kilo alma veya kilo vermede zorluk
• Dikkat dağınıklığı
• Yorgunluk ve uyku hali

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Unutkanlık veya zihinsel bulanıklık
• Depresyon belirtileri
• Kalp çarpıntısı, ritim bozukluğu
• Düşme ve denge sorunları
• İştahta azalma ve hızlı kilo kaybı

Nedenler

Ana nedenler

• Bağışıklık sisteminin tiroid bezine saldırdığı otoimmün hastalıklar (örneğin Hashimoto tiroiditi, Graves hastalığı)
• Tiroid bezinde nodül veya guatr oluşumu
• İyot eksikliği veya aşırı iyot alımı
• Tiroid iltihapları (postpartum tiroidit gibi)
• Bazı ilaçların yan etkisi olarak gelişen tiroid disfonksiyonu
• Doğuştan gelen tiroid gelişim bozuklukları

Risk faktörleri

• Kadın olmak
• Ailede tiroid hastalığı öyküsü
• Başka bir otoimmün hastalığa sahip olmak (tip 1 diyabet, çölyak hastalığı gibi)
• Yaşın 30-50 arasında olması
• Daha önce boyun bölgesine radyasyon tedavisi almış olmak
• Yetersiz veya aşırı iyot alımı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ani ve şiddetli göğüs ağrısı, nefes darlığı veya kalp çarpıntısı
• Boyunda hızla büyüyen ve ağrıya neden olan şişlik
• Bilinç bulanıklığı veya aşırı uyku hali

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yorgunluk, üşüme veya sıcak basması, kilo değişimi, saç dökülmesi gibi belirtileriniz 2-3 hafta boyunca sürdüyse
• Ailenizde tiroid hastalığı varsa ve sizde de risk belirtileri oluşuyorsa
• Doktorunuzun önerdiği kontrol zamanı geldiğinde

Tanı

Doktorunuz önce tıbbi öykünüzü alır, belirtilerinizi değerlendirir ve boynunuzu elle muayene eder. Kesin tanı için genellikle kan testleri ve bazı durumlarda görüntüleme yöntemleri kullanılır.

Yapılabilecek testler

• Kanda TSH, serbest T3 ve T4 hormon düzeyleri
• Tiroid antikor testleri (Hashimoto veya Graves hastalığını belirlemek için)
• Tiroid ultrasonu (nodül veya yapısal bozuklukları değerlendirmek için)
• Gerekirse tiroid sintigrafisi (hücresel aktiviteyi ölçen görüntüleme testi)

Randevunuzda neler beklenir

Kan testi için aç karnına gitmeniz genellikle şart değildir, ancak kullandığınız ilaçlar varsa doktorunuz test öncesi doz ayarlaması isteyebilir. Sonuçlar birkaç gün içinde çıkar. Doktorunuz sonuçlara göre size en uygun tedavi planını anlatacaktır.

Tedavi

Tedavi, tiroid hormon eksikliğinin mi yoksa fazlalığının mı olduğuna ve altta yatan nedene göre belirlenir. Amaç tiroid hormonlarını normal düzeye getirmek ve belirtileri ortadan kaldırmaktır.

Evde kişisel bakım

• İlaçlarınızı her gün aynı saatte, doktorunuzun önerdiği şekilde alın.
• Düzenli doktor kontrolüne ve istenen kan testlerine mutlaka gidin.
• Stres yönetimi tekniklerini günlük yaşamınıza ekleyin.
• İyot alımı konusunda doktorunuza danışın; kendi başınıza iyot takviyesi almayın.
• Belirtilerinizde ani bir değişiklik olursa doktorunuza haber verin.

Tıbbi tedaviler

Tedavide genellikle tiroid hormon eksikliği için hormon yerine koyma tedavisi uygulanır; bu, eksik hormonu birebir yerine koyan ilaçlarla yapılır. Hormon fazlalığında ise tiroid bezinin aşırı çalışmasını engellemek amacıyla ilaçlar, radyoaktif iyot tedavisi veya cerrahi seçenekler değerlendirilebilir. Hangi tedavinin sizin için uygun olduğuna endokrinoloji uzmanınız birlikte karar verecektir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Tiroid bezinde kanser şüphesi, nodülün boyunda baskı yapması, kozmetik sorun oluşturan büyük guatr veya ilaçlarla kontrol edilemeyen aşırı çalışan tiroid durumlarında cerrahi önerilebilir. Ameliyat kararı mutlaka uzman bir ekip tarafından değerlendirilmelidir.

Bu durumla yaşamak

Uzun süreli tiroid hastalığıyla yaşamak, düzenli doktor takibi ve ilaç kullanımını gerektirir. İlaçlarınızı düzenli almak, kendinizi iyi hissetseniz bile doktor onayı olmadan bırakmamak çok önemlidir. Günlük enerji seviyenizde değişiklikler olabilir; bu nedenle dinlenmeye ihtiyaç verin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli ve yeterli uyuyun.
• Sigaradan ve aşırı alkolden kaçının.
• Düzenli fiziksel aktivite yapın (haftada en az 150 dakika orta tempolu yürüyüş).
• Stresi azaltmak için meditasyon, nefes egzersizleri veya hobiler edinin.
• Kilo değişimlerinizi takip edin ve doktorunuzla paylaşın.

Diyet ve egzersiz

Dengeli bir beslenme düzeni önemlidir. İyot içeren besinler (deniz ürünleri, iyotlu tuz) gerekli miktarlarda tüketilmeli, ancak aşırıya kaçılmamalıdır. Soya, lahana gibi bazı besinler tiroid ilaçlarının emilimini etkileyebilir; bu nedenle bu besinleri ilaç saatlerine yakın tüketmekten kaçının. Egzersiz, enerjinizi artırmaya ve duygusal denge sağlamaya yardımcı olabilir; ancak aşırı yorucu aktivitelerden kaçınıp yavaş tempoda başlayın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Tiroid hastalıkları sinirlilik, depresyon, kaygı ve odaklanma sorunlarına yol açabilir. Bu durumun sadece sizin elinizde olmadığını bilmek önemli. Duygusal değişimler yaşadığınızda doktorunuzla veya bir ruh sağlığı uzmanıyla konuşmaktan çekinmeyin; destek istemek iyileşme sürecinin bir parçasıdır.

Önleme

Otoimmün tiroid hastalıklarını tamamen önlemek şu an için mümkün değildir. Ancak yeterli ve dengeli iyot alımı, sağlıklı bir yaşam tarzı ve düzenli doktor kontrolü, bazı tiroid sorunlarının ilerlemesini yavaşlatabilir veya belirtilerinin daha erken fark edilmesini sağlayabilir.

Tarama programları

Ailenizde tiroid hastalığı öyküsü veya başka bir otoimmün hastalığınız varsa, herhangi bir belirti olmasa bile düzenli tiroid fonksiyon testi yaptırmanız önerilebilir. Bu konuda size en uygun tarama sıklığını doktorunuz belirleyecektir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp hastalıkları ve ritim bozuklukları
• Osteoporoz (kemik erimesi)
• Kısırlık ve hamilelik komplikasyonları
• Depresyon ve diğer ruh sağlığı sorunları
• Miksödem koması veya tiroid fırtınası gibi hayatı tehdit eden durumlar

Uzun vadeli görünüm

Uzun süreli tiroid hastalıkları günümüzde oldukça iyi yönetilebilmektedir. Erken tanı, doğru tedavi ve düzenli takip ile hastaların büyük çoğunluğu normal bir yaşam sürer. Kendinize düzenli bakmanız ve doktorunuzla işbirliği içinde olmanız, sağlıklı ve aktif bir yaşamı mümkün kılar.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.