Egzersizi Bıraktıktan Sonra Obezite

Genel Bakış

Egzersiz yapmayı bıraktıktan sonra kilo alımı olabilir. Vücut, düzenli hareket etmeye alıştığı için enerji harcaması azalır ve kaslar güçsüzleşir. Aynı miktarda yemeye devam ederseniz, harcanamayan enerji yağ olarak depolanır. Bu durum kontrol edilmezse, vücudun hormonlarını ve metabolizmasını olumsuz etkileyen obezite hastalığı gelişebilir.

Evet, oldukça yaygındır. Sporcular ve düzenli egzersiz yapan kişiler, sakatlık, iş değişikliği veya yaşam koşulları nedeniyle egzersizi bıraktıklarında kilo alabilirler. Egzersizin bırakılmasından sonraki ilk aylar, kilo alımının en sık görüldüğü dönemdir.

Egzersizi bırakan herkes etkilenebilir. Özellikle uzun süre ağır spor yapan, genç yaşta yoğun antrenmanı olan veya yaşı ilerleyen kişilerde risk daha yüksektir. Hareketsiz bir işe geçenler ve stresli dönemlerden geçenler de bu durumla karşı karşıya kalabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Kilo artışı, özellikle bel çevresinde yağlanma
• Günlük aktivitelerde çabuk yorulma
• Hafif eforla bile nefes darlığı
• Diz, kalça ve bel ağrıları
• Horlama ve uyku sorunları
• Aşırı terleme
• Sürekli açlık hissi veya yemek yeme isteği

Çocuklarda belirtiler

• Okul başarısında düşme ve isteksizlik
• Arkadaşlarından uzaklaşma ve içe kapanma
• Hareket etmekten kaçınma, televizyon veya bilgisayar karşısında çok vakit geçirme
• Uykuya eğilim ve enerji düşüklüğü

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Kas gücünde azalma ve denge kaybı
• Düşme riskinde artış
• Eklem ağrılarının şiddetlenmesi
• Yürüme mesafesinde belirgin kısalma

Nedenler

Ana nedenler

• Egzersizin bırakılmasıyla enerji harcamasının azalması
• Kas kütlesinin azalması ve metabolizma hızının düşmesi
• İştah artışına neden olan hormon değişiklikleri (ghrelin artışı ve leptin direnci)
• Egzersiz alışkanlığına göre aynı miktarda yemeye devam etmek
• Stres ve duygusal yeme

Risk faktörleri

• Uzun süre düzenli spor yapıp aniden bırakmak
• Hareketsiz iş yaşamı
• Ailede obezite öyküsü
• Tiroid hastalığı veya insülin direnci
• Yaşın ilerlemesi
• Daha önce tekrarlayan kilo alıp verme (yo-yo diyetleri)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Göğüs ağrısı, ani nefes darlığı veya bayılma gibi belirtilerde vakit kaybetmeden 112'yi arayın.
• Tek bacakta şişlik ve ağrı varsa acil başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Kilonuz sürekli artıyorsa ve hareket etmekte zorlanıyorsanız aile hekiminize başvurun.
• Diyabet, yüksek tansiyon veya kolesterol kontrolü için yılda en az bir kez sağlık kontrolü yaptırın.
• Egzersizi bırakmadan önce veya bıraktıktan kısa süre sonra doktorunuza danışın.

Tanı

Doktorunuz boy, kilo ve bel çevresi ölçümü yaparak vücut kitle indeksinizi (VKİ) hesaplar. Ayrıca kilo alım hızınızı, egzersiz geçmişinizi ve aile öykünüzü sorar. Kesin tanı için kan testleri isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Vücut kitle indeksi (VKİ) hesabı
• Bel çevresi ölçümü
• Açlık kan şekeri ve insülin düzeyi
• Kolesterol ve trigliserit düzeyleri
• Tiroid fonksiyon testleri (TSH ve serbest T4)
• Karaciğer enzimleri

Randevunuzda neler beklenir

Doktor muayenesi ağrısızdır ve yaklaşık 15-20 dakika sürer. Kan testi için sabah aç gelmeniz istenebilir. Muayene sonrasında size yaşam tarzı önerileri, gerekirse diyetisyen desteği ve takip planı verilecektir.

Tedavi

Tedavinin temeli, sağlıklı ve sürdürülebilir yaşam tarzı değişiklikleridir. Egzersize yeniden başlamak, beslenmeyi düzenlemek ve uyku düzenini iyileştirmek ilk adımdır. Yaşam tarzı değişiklikleri yeterli gelmediğinde doktor gözetiminde ilaç tedavileri veya cerrahi seçenekler konuşulabilir.

Evde kişisel bakım

• Egzersize yavaş yavaş yeniden başlayın; yürüyüş, yüzme veya bisiklet gibi keyif aldığınız bir aktivite seçin.
• Porsiyonlarınızı küçültün, tabağınızın yarısını sebzelerle doldurun.
• Şekerli içeceklerden ve işlenmiş gıdalardan uzak durun.
• Her gece 7-8 saat uyumaya çalışın.
• Stresi yönetmek için derin nefes egzersizleri veya kısa meditasyon deneyin.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, vücut kitle indeksinize ve eşlik eden hastalıklara göre ilaç tedavisi önerebilir. Bu ilaçlar iştahı azaltarak veya yağ emilimini engelleyerek etki eder. Kullanım sırasında mutlaka hekiminizin verdigi doza uyun ve kendi başınıza ilaç almayın. Ayrıca insülin direnci, diyabet veya tiroid hastalığı gibi durumlar varsa, bu hastalıkların tedavisi de kilo yönetiminin parçasıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ciddi obezitede (VKİ 40 ve üzeri, veya ek hastalıklarla birlikte VKİ 35 ve üzeri) ve diğer tedavilerin başarısız olduğu durumlarda, obezite cerrahisi düşünülebilir. Ameliyat son çare olarak değerlendirilir ve mutlaka bir ekip tarafından ayrıntılı şekilde incelendikten sonra karar verilir.

Bu durumla yaşamak

Egzersizi bıraktığınız dönemde kilonuzu kontrol altında tutmak için günlük rutininize ufak aktiviteler ekleyin. Asansör yerine merdiven kullanın, kısa mesafelere yürüyerek gidin. Kilo vermeyi değil, önce kilo almayı durdurmayı hedefleyin. Haftada 0,5-1 kilogram kayıp sağlıklı ve kalıcıdır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Haftada en az 150 dakika orta şiddette fiziksel aktivite yapın.
• Haftada iki gün kas güçlendirici egzersizler yapın.
• Yemekleri yavaş yiyin, doygunluk hissini bekleyin.
• Ceviz, badem, meyve gibi sağlıklı atıştırmalıkları hazır bulundurun.
• Düzenli uyku ve stres yönetimini ihmal etmeyin.

Diyet ve egzersiz

Diyet ve egzersiz birlikte uygulandığında obeziteyle mücadelede en etkili yoldur. Egzersiz kalori harcamanızı artırırken, dengeli beslenme bu harcanan enerjiden fazlasını almamanızı sağlar. Yeterli protein tüketmek kaslarınızı korur; karbonhidrat ve yağ dengesini iyi kurmak kan şekerinizi dengede tutar.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kilo alımı kendinize olan saygınızı azaltabilir ve moralinizi bozabilir. Bu yüzden kendinize karşı nazik olun. Kaygı, depresyon veya yoğun yeme isteği hissediyorsanız bir ruh sağlığı uzmanından destek almak, kilo kontrolü sürecinin bir parçasıdır. Duygusal iyi oluş, fiziksel sağlıkla yakından bağlantılıdır.

Önleme

Evet, egzersiz sonrası obezite çoğunlukla önlenebilir. Egzersizi bırakmak zorunda kaldığınızda bile günlük hareketinizi tamamen kesmeyin. Kısa yürüyüşler, ev içi egzersizler ve esneme hareketleri kilo alımını yavaşlatır. Egzersizi bıraktıktan sonraki ilk 6 ay, beslenmeye ekstra dikkat etmek en kritik dönemdir.

Aşılar

Bu durum için bir aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

Düzenli sağlık kontrolleri, kilo alımını erken fark etmenize yardımcı olur. Açlık kan şekeri, kolesterol ve tansiyon ölçümleri, olası metabolik sorunları erken yakalamak için önerilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Tip 2 diyabet
• Yüksek tansiyon ve kalp hastalıkları
• Karaciğer yağlanması
• Uyku apnesi
• Diz ve kalça eklemlerinde kireçlenme
• Bazı kanser türlerinde artış

Uzun vadeli görünüm

Erken önlem alındığında, egzersiz sonrası kilo alımı durdurulabilir ve hatta geri verilebilir. Mevcut kilonuzun yüzde 5-10'unu vermek bile kan şekeri, tansiyon ve kolesterol değerlerini iyileştirir. Önemli olan kalıcı alışkanlıklar kazanmak ve bir uzmandan destek almaktır. Bu süreç her adımda umut vericidir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.