Ani Gelişen Diyabet: Belirtileri ve Bilmeniz Gerekenler

Genel Bakış

Diyabet, kanınızdaki şeker (glukoz) seviyesinin normalden yüksek olması durumudur. 'Ani diyabet' olarak bilinen tablo, bu yüksek kan şekerinin belirtilerinin günler veya haftalar içinde hızla ortaya çıkması demektir. Bu durum çoğunlukla tip 1 diyabette görülür, ancak bazen tip 2 diyabet de yavaş ilerleyip birdenbire belirti verebilir.

Ani diyabet, özellikle çocuklarda ve genç erişkinlerde görülen tip 1 diyabetin ilk ortaya çıkış şekli olarak sık karşılaşılan bir durumdur. Ülkemizde ve dünyada tip 1 diyabet görülme sıklığı artmaktadır.

Ani başlayan diyabet her yaşta görülebilir. Ancak tip 1 diyabet en sık çocukluk, ergenlik ve genç yetişkinlik döneminde başlar. Yetişkinlerde de görülebilir; bazen tip 2 diyabet de yoğun belirtilerle ortaya çıkabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Aşırı susama ve ağız kuruluğu
• Sık sık idrara çıkma, özellikle geceleri uyanma
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Sürekli yorgunluk ve halsizlik
• Bulanık görme
• Yaraların geç iyileşmesi

Çocuklarda belirtiler

• Yatak ıslatma veya tuvalet eğitimini tamamlamış çocuklarda yeniden gece işemesi
• Huzursuzluk, ağlama veya davranış değişiklikleri
• İştah artışına rağmen kilo kaybı
• Kusma ve karın ağrısı

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Bilinç karışıklığı, sersemlik veya unutkanlık
• Aşırı susama hissi (ancak bazı yaşlılarda susama hissi zayıflamış olabilir)
• Ağız ve cilt kuruluğu
• Bulanık görme ve halsizlik

Nedenler

Ana nedenler

• Tip 1 diyabet: Bağışıklık sistemi yanlışlıkla pankreasın insülin üreten hücrelerine saldırır. Bu süreç aniden belirti verebilir.
• Tip 2 diyabet: Vücut insüline karşı direnç geliştirir ve zamanla insülin üretimi azalır; bazı durumlarda belirtiler hızla ortaya çıkabilir.
• Pankreas hastalıkları: Pankreasın insülin üretimini etkileyen hastalıklar diyabet belirtilerine yol açabilir.

Risk faktörleri

• Ailede diyabet öyküsü
• Obezite veya fazla kilo (tip 2 için)
• Hareketsiz yaşam tarzı
• İleri yaş (özellikle tip 2 için)
• Bazı viral enfeksiyonlar (tip 1 diyabet tetikleyicisi olabilir)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda sayılan ani diyabet belirtilerinden bir veya birkaçını hızla yaşıyorsanız, aynı gün bir sağlık kuruluşuna başvurun.
• Belirtileriniz birkaç saat içinde kötüleşiyorsa veya kusma, aşırı halsizlik, sersemlik varsa vakit kaybetmeden 112'yi arayın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Ailenizde diyabet öyküsü varsa veya risk faktörleriniz yüksekse, yılda bir kez kan şekeri kontrolü yaptırın.
• Kendinizi sürekli yorgun hissediyorsanız ve günlük yaşamınız etkileniyorsa, rutin kontrol için doktorunuzla konuşun.

Tanı

Doktorunuz belirtilerinizi dinledikten sonra kan testi ister. Açlık kan şekeri, rastgele kan şekeri veya şeker yükleme testi ile tanı konabilir. Ayrıca son üç aylık kan şekeri ortalamasını gösteren HbA1c testi de yapılabilir.

Yapılabilecek testler

• Açlık kan şekeri ölçümü
• Rastgele kan şekeri ölçümü
• HbA1c testi
• Şekerli su içerek yapılan oral glukoz tolerans testi
• İdrarda keton adı verilen asitli madde kontrolü

Randevunuzda neler beklenir

Tanı genellikle kısa sürede konur. Doktorunuz diyabetin türünü belirlemek için ek testler isteyebilir. Tanı sonrasında sizi endokrinoloji (hormon hastalıkları) uzmanına yönlendirebilir.

Tedavi

Ani başlayan diyabetin tedavisi, diyabet türüne göre belirlenir. Çoğu durumda insülin tedavisi gerekir ve amaç kan şekerini sağlıklı aralıkta tutarak belirtileri ortadan kaldırmaktır. Tedavi planı kişiye özeldir ve mutlaka doktor tarafından düzenlenir.

Evde kişisel bakım

• Sağlık ekibinizin önerdiği şekilde kan şekerinizi düzenli olarak ölçün.
• İlaçlarınızı veya insülininizi doktorunuzun söylediği şekilde kullanın; doz ve zamanları kendiniz değiştirmeyin.
• Diyabet eğitimleri alın; sağlık ekibiniz size size özel doğru kullanımı öğretecektir.
• Doktorunuza sormadan ilaçları kesmeyin veya dozunu değiştirmeyin.

Tıbbi tedaviler

Tedavide genel olarak insülin enjeksiyonları veya bazı kan şekeri düşürücü ilaçlar kullanılabilir. İnsülinin türü, dozu ve kullanım sıklığı kişiden kişiye değişir. Ayrıca kan şekeri takibi için parmak ucundan ölçüm veya sürekli glukoz izleme sistemleri önerilebilir. Hangi tedavinin sizin için uygun olduğuna doktorunuz karar verir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Diyabetin kendisi için cerrahi tedavi genellikle gerekmez. Ancak aşırı kiloya bağlı tip 2 diyabette, uygun hastalarda metabolik (obezite) cerrahisi bir seçenek olarak değerlendirilebilir; bu karar mutlaka uzman bir ekip tarafından verilmelidir.

Bu durumla yaşamak

Diyabet artık yaşam boyu yönetilebilen bir durumdur. Kan şekerinizi düzenli kontrol etmek, önerilen tedaviyi uygulamak ve sağlıklı alışkanlıklar edinmek, sağlıklı bir yaşam sürmenizi sağlar.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku ve stresten uzak durmaya çalışın.
• Sigara ve alkol kullanımından kaçının.
• Haftanın çoğu günü yürüyüş veya egzersiz yapın.
• Ayaklarınızı ve ağzınızı her gün kontrol edin; diyabet bu bölgeleri etkileyebilir.

Diyet ve egzersiz

Beslenme diyabet yönetiminin temelidir. Karbonhidratları dengeli tüketmek, tam tahıllar, sebze ve meyvelere ağırlık vermek önemlidir. Bir diyetisyen size size özel bir beslenme planı hazırlayabilir. Haftada en az 150 dakika orta şiddette egzersiz, örneğin tempolu yürüyüş önerilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Ani bir diyabet tanısı almak kaygı, korku veya üzüntü yaratabilir. Bu duygular normaldir. Psikolojik destek almak, aile ve arkadaşlarla hislerinizi paylaşmak bu süreçte çok faydalıdır.

Önleme

Tip 1 diyabetin günümüzde bilinen bir yöntemle önlenmesi mümkün değildir. Ancak belirtileri tanıyarak ve hızla tıbbi yardım alarak ciddi komplikasyonların önüne geçilebilir. Tip 2 diyabet ise sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz ve sağlıklı kilo korunarak önlenebilir veya geciktirilebilir.

Aşılar

Bazı viral enfeksiyonlar diyabetin tetiklenmesinde rol oynayabileceği için önerilen aşıların yapılması genel sağlık açısından önemlidir. Diyabet hastalığında grip ve zatürre aşıları da önerilebilir; aşı kararı için doktorunuza danışınız.

Tarama programları

Ailede diyabet öyküsü veya başka risk faktörleri varsa, doktorunuzun önerisiyle düzenli kan şekeri testleri yaptırın. Bu, diyabetin erken dönemde yakalanmasına yardımcı olur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Diyabet ketoasidozu: Kanda biriken asitli maddeler nedeniyle gelişen, müdahale edilmezse komaya ilerleyebilen acil bir tablodur.
• Hipoglisemi: Kan şekerinin aşırı düşmesi; titreme, terleme, bilinç bulanıklığı ve bayılmaya yol açabilir.
• Uzun vadede kalp hastalığı, böbrek hasarı, sinir hasarı, ayak problemleri ve görme kaybı riski artar.

Uzun vadeli görünüm

Ani başlayan diyabet, doğru tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleriyle iyi bir şekilde kontrol altına alınabilir. Tanı konduktan sonra uygun bakım ve düzenli takip ile pek çok kişi sağlıklı, aktif ve üretken bir yaşam sürdürebilir. Önemli olan doktorunuzla iş birliği yapmak ve tedavi planınıza bağlı kalmaktır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.