Penyakit Jantung pada Kanak-Kanak

Gambaran keseluruhan

Penyakit jantung pada kanak-kanak merujuk kepada masalah pada struktur atau fungsi jantung yang sudah wujud sejak lahir (dikenali sebagai penyakit jantung kongenital) atau yang timbul kemudian. Ini termasuk lubang pada jantung, saluran darah yang sempit, atau masalah pada injap jantung. Keadaan ini boleh mengganggu aliran darah dan oksigen ke seluruh badan.

Penyakit jantung kongenital adalah agak biasa, menjejaskan kira-kira 1% daripada semua bayi yang dilahirkan. Di Malaysia, Kementerian Kesihatan (KKM) menyediakan perkhidmatan saringan dan rawatan untuk kanak-kanak dengan penyakit jantung.

Ia boleh menjejaskan sesiapa sahaja, tanpa mengira bangsa atau jantina. Bayi yang lahir pramatang atau yang mempunyai sejarah keluarga penyakit jantung mungkin berisiko lebih tinggi.

Gejala

Gejala biasa

• Sukar bernafas atau bernafas laju, terutamanya semasa menyusu atau bermain
• Mudah letih dan cepat penat
• Pertumbuhan yang perlahan (berat badan atau ketinggian kurang daripada kanak-kanak sebaya)

Gejala pada kanak-kanak

• Sianosis – kulit, bibir, atau kuku kelihatan kebiruan, terutama semasa menangis atau makan
• Bunyi jantung yang tidak normal (murmur) semasa pemeriksaan doktor
• Bengkak di kaki, perut, atau di sekitar mata

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Penyakit jantung pada orang dewasa biasanya disebabkan oleh plak di arteri (penyakit arteri koronari), dengan gejala seperti sakit dada dan sesak nafas semasa aktiviti.

Punca

Punca utama

• Kebanyakan penyakit jantung kongenital disebabkan oleh masalah semasa perkembangan jantung dalam kandungan, yang mungkin berkaitan dengan genetik atau faktor persekitaran.
• Jangkitan ibu semasa hamil (seperti rubella atau sifilis)
• Pengambilan ubat tertentu atau alkohol semasa hamil

Faktor risiko

• Sejarah keluarga dengan penyakit jantung kongenital
• Ibu menghidap diabetes atau obesiti semasa hamil
• Kehamilan pada usia lanjut (lebih 35 tahun)

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Jika kanak-kanak menunjukkan tanda sianosis (kebiruan) yang berterusan atau bertambah teruk
• Jika kanak-kanak sukar bernafas atau menunjukkan tanda kegagalan jantung (bengkak, cepat letih)

Buat temujanji rutin jika:

• Pemeriksaan rutin dengan doktor untuk memantau pertumbuhan dan perkembangan
• Jika terdapat murmur jantung yang dikesan semasa lawatan kesihatan biasa
• Jika kanak-kanak tidak mencapai pencapaian perkembangan seperti yang diharapkan

Diagnosis

Penyakit jantung pada kanak-kanak biasanya dikesan melalui pemeriksaan fizikal, ujian pengimejan, dan ujian jantung khas. Doktor akan mendengar bunyi jantung, memeriksa denyutan, dan melihat warna kulit dan kuku.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ekokardiogram (ultrasound jantung) – ujian utama untuk melihat struktur dan fungsi jantung
• Elektrokardiogram (ECG) – merekodkan aktiviti elektrik jantung
• X-ray dada – melihat saiz dan bentuk jantung serta paru-paru
• Oksimetri nadi – mengukur paras oksigen dalam darah

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Proses diagnosis biasanya melibatkan lawatan ke pakar jantung kanak-kanak di hospital. Ujian tidak menyakitkan dan kanak-kanak mungkin perlu diberi ubat penenang ringan untuk sesetengah ujian seperti ekokardiogram.

Rawatan

Rawatan untuk penyakit jantung kanak-kanak bergantung kepada jenis dan keterukan masalah. Matlamatnya adalah untuk memperbaiki aliran darah, mengurangkan gejala, dan mencegah komplikasi. Ramai kanak-kanak memerlukan gabungan rawatan perubatan dan pembedahan.

Penjagaan diri di rumah

• Pastikan kanak-kanak mendapat rehat yang mencukupi dan elakkan aktiviti yang terlalu memenatkan
• Ikuti jadual pemantauan dan temujanji dengan doktor dengan tekun
• Pantau tanda-tanda jangkitan seperti demam, batuk, dan selsema, kerana ia boleh memburukkan keadaan jantung

Rawatan perubatan

Ubat-ubatan mungkin digunakan untuk membantu jantung mengepam dengan lebih baik, mengawal irama jantung, mengurangkan cecair berlebihan, atau mencegah pembekuan darah. Doktor akan menentukan jenis ubat yang sesuai mengikut keadaan kanak-kanak.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan mungkin diperlukan untuk membaiki lubang pada jantung, membuka saluran darah yang sempit, atau menggantikan injap jantung yang rosak. Pembedahan jantung kanak-kanak biasanya dilakukan oleh pakar bedah jantung pediatrik di hospital khusus.

Hidup dengan keadaan ini

Kanak-kanak dengan penyakit jantung boleh menjalani kehidupan yang aktif dan bermakna. Mereka mungkin perlu mengelakkan aktiviti fizikal yang terlalu berat, tetapi kebanyakan boleh bersekolah, bermain, dan bersosial seperti biasa. Sokongan keluarga dan pendidikan tentang keadaan mereka adalah penting.

Tip gaya hidup

• Pantau pengambilan makanan dan pastikan pemakanan seimbang untuk menyokong pertumbuhan
• Elakkan pendedahan kepada asap rokok dan pencemaran udara
• Pastikan vaksinasi terkini, terutamanya vaksin influenza dan pneumokokus

Diet dan senaman

Diet yang sihat rendah garam dan lemak tepu adalah digalakkan. Senaman ringan seperti berjalan kaki dan berbasikal adalah baik, tetapi aktiviti kompetitif yang berat mungkin perlu dihadkan. Rujuk doktor untuk nasihat khusus.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Kanak-kanak dengan penyakit jantung mungkin mengalami kebimbangan tentang kesihatan mereka atau berasa berbeza daripada rakan sebaya. Ibu bapa perlu memberi sokongan emosi dan berbincang dengan anak secara terbuka. Kaunseling boleh membantu jika perlu.

Pencegahan

Penyakit jantung kongenital sukar dicegah sepenuhnya, tetapi risiko boleh dikurangkan dengan penjagaan kesihatan yang baik semasa hamil, termasuk mengambil asid folik, mengelakkan alkohol dan merokok, serta mengawal penyakit kronik seperti diabetes.

Vaksin

Vaksinasi penting untuk mencegah jangkitan yang boleh memburukkan keadaan jantung, seperti vaksin influenza dan pneumokokus. Ikuti jadual vaksinasi kebangsaan yang disyorkan oleh KKM.

Program saringan

Saringan pranatal melalui ultrasound boleh mengesan beberapa kecacatan jantung sebelum lahir. Selepas lahir, saringan oksimetri nadi rutin boleh mengenal pasti bayi yang mungkin mempunyai penyakit jantung.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Kegagalan jantung – jantung tidak dapat mengepam darah dengan cukup untuk memenuhi keperluan badan
• Masalah pertumbuhan dan perkembangan
• Jangkitan pada lapisan jantung (endokarditis)
• Tekanan darah tinggi dalam paru-paru (hipertensi pulmonari)

Pandangan jangka panjang

Dengan rawatan dan penjagaan yang sesuai, kebanyakan kanak-kanak dengan penyakit jantung dapat menjalani kehidupan yang panjang dan sihat. Ramai yang boleh bersekolah, bekerja, dan menjadi dewasa yang aktif. Perkembangan perubatan moden telah meningkatkan prognosis dengan ketara.

Cari sokongan

Organisasi antarabangsa

• World Heart Federation
• American Heart Association

Organisasi tempatan

• Persatuan Jantung Malaysia · Malaysia
• Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM) · Malaysia

Talian bantuan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.