Memahami Serangan Buah Pinggang (Flare-Up Buah Pinggang)

Gambaran keseluruhan

Serangan buah pinggang, atau 'flare-up' buah pinggang, merujuk kepada episod di mana fungsi buah pinggang tiba-tiba bertambah buruk. Ini boleh berlaku jika seseorang mempunyai penyakit buah pinggang yang sedia ada (seperti penyakit buah pinggang kronik) dan mengalami pencetus seperti jangkitan, dehidrasi (kekurangan air dalam badan), atau pendedahan kepada bahan yang membahayakan buah pinggang. Istilah ini juga sering digunakan untuk menggambarkan jangkitan buah pinggang yang berulang (pyelonephritis) atau serangan sakit akibat batu karang. Ringkasnya, ia adalah keadaan akut di mana buah pinggang 'meradang' atau tidak berfungsi dengan baik secara tiba-tiba.

Serangan buah pinggang adalah perkara biasa dalam kalangan individu yang mempunyai batu karang, jangkitan saluran kencing berulang, atau penyakit buah pinggang kronik. Di Malaysia, ramai pesakit buah pinggang kronik mungkin mengalami episod flare-up sekurang-kurangnya sekali dalam perjalanan penyakit mereka.

Keadaan ini boleh menjejaskan sesiapa sahaja, tetapi risikonya lebih tinggi pada mereka yang mempunyai sejarah batu karang, jangkitan saluran kencing yang kerap, kencing manis, tekanan darah tinggi, penyakit autoimun (seperti lupus), atau mereka yang telah didiagnosis dengan penyakit buah pinggang kronik. Warga emas dan individu dengan sistem imun yang lemah juga lebih mudah terkesan.

Gejala

Gejala biasa

• Sakit di bahagian belakang atau sisi badan (di bawah tulang rusuk) yang tiba-tiba dan kadangkala teruk
• Demam dan menggigil, terutamanya jika disebabkan oleh jangkitan
• Rasa mual atau muntah
• Air kencing keruh, berbau busuk, atau mengandungi darah (warna merah jambu/merah)
• Rasa kerap hendak buang air kecil atau sakit semasa membuang air kecil
• Bengkak di kaki, pergelangan kaki, atau muka secara tiba-tiba
• Rasa cepat letih dan lemah yang tidak dapat dijelaskan

Gejala pada kanak-kanak

• Demam tinggi tanpa sebab jelas
• Hilang selera makan atau muntah
• Sakit perut yang samar-samar, bukannya sakit belakang yang khusus
• Kencing yang lebih kerap atau kencing malam
• Mudah meragam atau kelihatan sangat tidak sihat

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Kekeliruan atau perubahan tingkah laku secara tiba-tiba (ini boleh menjadi tanda utama jangkitan atau kegagalan buah pinggang)
• Kelemahan umum yang ketara, kadangkala jatuh
• Suhu badan rendah bukannya demam (pada sesetengah warga emas)
• Air kencing berkurangan dengan mendadak

Punca

Punca utama

• Jangkitan saluran kencing yang merebak ke buah pinggang (disebut pyelonephritis) – ini adalah punca biasa flare-up buah pinggang yang berjangkit.
• Batu karang yang bergerak atau menyekat saluran air kencing – menyebabkan sakit teruk dan boleh mencederakan buah pinggang jika tidak dirawat.
• Dehidrasi teruk (kekurangan air dalam badan) – mengurangkan aliran darah ke buah pinggang dan mencetuskan kecederaan akut.
• Pengambilan ubat-ubatan yang boleh merosakkan buah pinggang secara tiba-tiba (contohnya ubat tahan sakit tertentu yang dipanggil NSAID) – terutamanya jika diambil dalam dos tinggi tanpa panduan doktor. Sentiasa rujuk doktor sebelum mengambil sebarang ubat.
• Penyakit autoimun yang menyerang buah pinggang (seperti lupus) – boleh menyebabkan keradangan yang datang dan pergi secara tiba-tiba.
• Jangkitan serius di bahagian lain badan (sepsis) yang menjejaskan fungsi buah pinggang.

Faktor risiko

• Penyakit buah pinggang kronik sedia ada
• Sejarah batu karang atau jangkitan saluran kencing berulang
• Kencing manis atau tekanan darah tinggi yang tidak terkawal
• Penggunaan kateter kencing (tiub yang dimasukkan ke dalam pundi kencing) dalam jangka masa panjang
• Sistem imun yang lemah (contohnya akibat rawatan kanser, HIV, atau pemindahan organ)
• Saluran kencing yang tidak normal sejak lahir (anatomi abnormal)
• Kehamilan – perubahan fisiologi boleh meningkatkan risiko jangkitan buah pinggang

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Anda mengalami sebarang simptom kecemasan yang disenaraikan di atas – dapatkan bantuan segera.
• Simptom jangkitan buah pinggang (demam, sakit belakang, air kencing keruh) walaupun baru bermula, terutamanya jika anda hamil, menghidap kencing manis, atau mempunyai satu buah pinggang sahaja.
• Tiba-tiba tidak boleh buang air kecil atau jumlah air kencing sangat sedikit.

Buat temujanji rutin jika:

• Anda kerap mengalami episod sakit belakang dan kencing tidak selesa tetapi tiada demam – buat temu janji dengan doktor biasa anda.
• Anda mendapati perubahan pada air kencing yang berlarutan (warna, bau, atau kekerapan) selama lebih daripada 2–3 hari tanpa simptom akut lain.
• Anda baru sahaja pulih daripada serangan buah pinggang dan ingin merancang penjagaan susulan.

Diagnosis

Doktor akan bertanya tentang gejala yang anda alami, memeriksa bahagian perut dan belakang, serta mengambil sampel air kencing dan darah untuk mengesahkan sama ada terdapat jangkitan, kerosakan buah pinggang, atau penurunan fungsi.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian air kencing (untuk mengesan jangkitan, darah, protein, atau sel-sel abnormal).
• Ujian darah (untuk mengukur tahap kreatinin dan urea – bahan buangan yang terkumpul jika buah pinggang tidak berfungsi dengan baik).
• Pengimejan ultrabunyi (ultrasound) buah pinggang dan pundi kencing – untuk melihat batu karang, sumbatan, atau saiz buah pinggang.
• Kadangkala, imbasan CT (komputer) jika disyaki batu karang atau komplikasi lain.

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Proses diagnosis agak cepat untuk kes akut. Anda mungkin diminta memberikan sampel air kencing segera. Ujian darah diambil dan keputusan biasanya diterima dalam masa beberapa jam. Jika perlu, imbasan ultrabunyi boleh dijalankan pada hari yang sama atau keesokan harinya. Jangan malu untuk bertanya kepada doktor tentang setiap ujian – mereka akan menerangkan tujuannya.

Rawatan

Rawatan bergantung pada punca serangan. Secara amnya, ia melibatkan merehatkan buah pinggang, merawat jangkitan jika ada, dan membuang sebarang sumbatan. Matlamat utama adalah memulihkan fungsi buah pinggang secepat mungkin dan mengelakkan kerosakan kekal.

Penjagaan diri di rumah

• Minum air dengan secukupnya mengikut nasihat doktor – biasanya sekurang-kurangnya 1.5 hingga 2 liter sehari bagi orang dewasa yang sihat, tetapi ini mungkin berbeza jika anda mempunyai masalah buah pinggang kronik atau batasan cecair. Jangan minum air berlebihan tanpa panduan.
• Dapatkan rehat yang cukup. Elakkan aktiviti fizikal yang berat semasa serangan.
• Gunakan tuaman hangat pada bahagian yang sakit untuk melegakan ketidakselesaan, melainkan doktor menasihatkan sebaliknya.
• Ambil ubat penahan sakit yang disyorkan oleh doktor sahaja. Elakkan ubat anti-radang bukan steroid (NSAIDs) seperti ibuprofen atau naproxen kecuali diarahkan, kerana ia boleh memburukkan keadaan buah pinggang.

Rawatan perubatan

Jika disebabkan oleh jangkitan, doktor akan memberikan antibiotik yang sesuai melalui mulut atau intravena (terus ke dalam saluran darah) bergantung pada tahap keterukan. Untuk batu karang kecil yang tidak menyebabkan sumbatan teruk, anda mungkin dinasihatkan minum banyak air dan diberi ubat untuk membantu batu keluar secara semula jadi. Batu yang besar mungkin memerlukan prosedur untuk memecahkannya (gelombang kejutan) atau pembedahan kecil. Sekiranya terdapat sumbatan, tiub khas (stent) mungkin dimasukkan untuk melancarkan aliran air kencing. Bagi flare-up penyakit autoimun, doktor mungkin menggunakan ubat yang mengawal sistem imun. Semua rawatan ini akan dipilih oleh doktor berdasarkan keadaan individu anda.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan jarang diperlukan semasa serangan akut. Ia mungkin dipertimbangkan jika batu karang sangat besar dan menyumbat sepenuhnya, menyebabkan jangkitan serius yang tidak dapat dirawat dengan antibiotik sahaja, atau jika terdapat nanah (abses) dalam buah pinggang yang perlu disalirkan. Doktor akan berbincang secara terperinci dengan anda jika pilihan ini diperlukan.

Hidup dengan keadaan ini

Selepas pulih daripada serangan, kebanyakan orang boleh kembali kepada aktiviti harian seperti biasa. Namun, jika anda mempunyai penyakit buah pinggang kronik, anda mungkin perlu memantau kesihatan dengan lebih rapat. Ingat, serangan buah pinggang adalah amaran bahawa buah pinggang anda memerlukan perhatian tambahan.

Tip gaya hidup

• Kekalkan penghidratan yang baik setiap hari, kecuali jika doktor mengehadkan pengambilan cecair anda.
• Jangan tahan kencing – buang air kecil sebaik sahaja anda terasa.
• Untuk wanita, lap dari depan ke belakang selepas ke tandas bagi mengelakkan bakteria dari dubur memasuki saluran kencing.
• Amalkan kebersihan diri yang baik, terutamanya sebelum dan selepas hubungan intim.
• Berhenti merokok dan hadkan pengambilan alkohol kerana kedua-duanya membebankan buah pinggang.

Diet dan senaman

Pemakanan sihat menyokong pemulihan. Kurangkan garam dan makanan diproses untuk mengawal tekanan darah dan mengurangkan bengkak. Jika anda menghidap penyakit buah pinggang kronik, berbincanglah dengan pakar diet tentang jumlah protein, kalium, dan fosforus yang sesuai. Senaman ringan seperti berjalan kaki adalah baik, tetapi elakkan senaman keras sehingga anda benar-benar sihat dan mendapat kebenaran doktor.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Mengalami serangan buah pinggang boleh menakutkan dan meletihkan. Perasaan bimbang tentang episod seterusnya adalah normal. Jika anda merasa sedih, cemas, atau putus asa, kongsi perasaan anda dengan orang yang dipercayai atau profesional kesihatan mental. Penjagaan emosi sama penting dengan penjagaan fizikal.

Pencegahan

Tidak semua serangan buah pinggang boleh dicegah, terutamanya jika anda mempunyai penyakit kronik yang mendasari. Namun, langkah-langkah berikut dapat mengurangkan risiko secara signifikan: rawat jangkitan saluran kencing dengan segera, kekal terhidrat, uruskan penyakit kronik seperti kencing manis dan tekanan darah tinggi dengan baik, dan elakkan ubat-ubatan yang boleh merosakkan buah pinggang tanpa nasihat doktor.

Vaksin

Tiada vaksin khas untuk mencegah serangan buah pinggang. Walau bagaimanapun, vaksin influenza dan pneumokokus tahunan disyorkan bagi individu yang mempunyai penyakit buah pinggang kronik kerana jangkitan pernafasan boleh mencetuskan komplikasi. Sila tanya doktor tentang vaksinasi yang sesuai untuk anda.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Kerosakan buah pinggang yang kekal (parut) – ini boleh menyebabkan penurunan fungsi buah pinggang jangka panjang.
• Kegagalan buah pinggang akut yang mungkin memerlukan dialisis (rawatan mesin untuk menapis darah) buat sementara waktu.
• Jangkitan merebak ke dalam saluran darah (sepsis) – keadaan yang sangat serius dan mengancam nyawa.
• Pembentukan nanah di dalam atau sekitar buah pinggang (abses) yang memerlukan saliran.

Pandangan jangka panjang

Dengan rawatan segera dan sesuai, ramai individu pulih sepenuhnya daripada serangan buah pinggang, terutamanya jika fungsi buah pinggang asalnya baik. Bagi mereka yang mempunyai penyakit buah pinggang kronik, matlamatnya adalah untuk mengembalikan fungsi ke tahap sebelum serangan dan mencegah kemerosotan selanjutnya. Penjagaan berterusan dan kerjasama dengan doktor memberikan harapan dan kualiti hidup yang lebih baik.

Cari sokongan

Organisasi tempatan

• Yayasan Buah Pinggang Kebangsaan Malaysia (NKF Malaysia) ↗ · Malaysia

Talian bantuan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.