Cara Mengurangkan Risiko Edema (Bengkak Kaki dan Tangan)

Gambaran keseluruhan

Edema ialah keadaan apabila cecair berlebihan terperangkap di dalam tisu badan, menyebabkan bengkak. Ia paling kerap berlaku di kaki, buku lali, dan tangan. Edema bukan penyakit, tetapi ia selalunya merupakan tanda bahawa jantung, buah pinggang, atau hati anda mungkin memerlukan perhatian doktor.

Ya, edema adalah keadaan yang agak biasa, terutama di kalangan orang dewasa yang lebih tua dan mereka yang mempunyai masalah jantung, buah pinggang, atau hati. Ia juga boleh berlaku selepas duduk atau berdiri lama.

Edema lebih kerap menyerang orang yang berumur lebih 60 tahun, mereka yang mengalami kegagalan jantung, penyakit buah pinggang, penyakit hati, serta wanita hamil. Orang yang bekerja sambil berdiri atau duduk lama juga berisiko tinggi.

Gejala

Gejala biasa

• Bengkak di kaki, buku lali, atau betis yang meninggalkan lekuk apabila ditekan
• Saiz buku lali atau kaki yang lebih besar daripada biasa, terutamanya pada waktu petang
• Kulit kelihatan berkilat, tegang, atau terasa berat
• Sukar untuk memakai kasut atau stoking yang biasa dipakai
• Peningkatan berat badan yang mendadak akibat cecair berlebihan
• Rasa kekejangan atau kurang selesa pada bahagian yang membengkak

Gejala pada kanak-kanak

• Bengkak di kelopak mata atau muka, terutamanya apabila bangun pada waktu pagi
• Bengkak pada tangan, kaki, atau perut yang tidak hilang
• Perut kelihatan membuncit dan anak mungkin berasa tidak selesa
• Anak mungkin membuang air kecil dengan kurang daripada biasa

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Bengkak pada kedua-dua kaki atau buku lali yang bertambah teruk pada penghujung hari
• Sukar untuk berjalan atau memakai kasut kerana bengkakan
• Kulit di bahagian bengkak menjadi nipis dan mudah melecet atau luka
• Sesak nafas atau rasa letih yang melampau apabila bengkak dikaitkan dengan masalah jantung

Punca

Punca utama

• Kegagalan jantung – jantung tidak cukup kuat untuk mengepam darah, menyebabkan cecair terkumpul dalam tisu badan.
• Penyakit buah pinggang – buah pinggang tidak dapat membuang natrium dan air dengan berkesan, menyukarkan badan untuk mengawal cecair.
• Penyakit hati – seperti sirosis, yang menghasilkan kurang albumin dan menyebabkan cecair meresap ke dalam tisu.
• Kekurangan vena (venous insufficiency) – injap dalam urat kaki tidak berfungsi dengan baik, menghalang darah daripada mengalir kembali ke jantung.
• Ubat-ubatan tertentu – seperti ubat untuk tekanan darah, ubat anti-radang, dan ubat hormon, boleh menyebabkan pengekalan air (sila berbincang dengan doktor anda).
• Kandungan garam yang tinggi dalam makanan – garam berlebihan menyebabkan badan menyimpan lebih banyak air.

Faktor risiko

• Umur 60 tahun ke atas
• Mempunyai sejarah penyakit jantung, buah pinggang, atau hati
• Gaya hidup tidak aktif atau duduk/berdiri terlalu lama
• Kandungan garam yang tinggi dalam pemakanan
• Kegemukan (obesiti) – berat badan berlebihan memberi tekanan pada urat kaki
• Kehamilan – perubahan hormon dan tekanan pada urat kaki boleh menyebabkan bengkak ringan
• Memakai pakaian atau kasut yang terlalu ketat

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Bengkak disertai dengan sesak nafas, sakit dada, atau batuk berbuih – ini adalah kecemasan, hubungi perkhidmatan kecemasan dengan serta-merta.
• Bengkak pada satu kaki sahaja dengan rasa sakit atau panas – ini mungkin tanda darah beku.
• Bengkak yang datang dengan tiba-tiba dan melibatkan muka atau tekak.
• Anda tidak dapat bernafas bila berbaring, dan perlu duduk untuk berasa lega.

Buat temujanji rutin jika:

• Bengkak yang berterusan selama lebih daripada beberapa hari tanpa sebab yang jelas.
• Bengkak yang tidak hilang selepas anda menaikkan kaki atau mengurangkan garam.
• Berat badan anda naik dengan cepat dalam masa seminggu.
• Bengkak yang menyebabkan anda sukar bergerak atau memakai kasut seperti biasa.

Diagnosis

Doktor akan bertanya tentang gejala anda, memeriksa bahagian yang bengkak, dan menyemak sejarah perubatan anda. Doktor juga mungkin menekan kulit yang bengkak untuk melihat sama ada ia meninggalkan lekuk. Untuk mengenal pasti punca edema, doktor mungkin menjalankan beberapa ujian.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian darah – untuk memeriksa fungsi buah pinggang, hati, jantung, dan paras protein dalam darah.
• Ujian air kencing (urinalisis) – untuk mengesan protein yang bocor melalui buah pinggang.
• X-ray dada atau ekokardiogram – untuk melihat saiz jantung, fungsi pam jantung, dan pengumpulan cecair di dalam paru-paru.
• Ultrasound pada urat kaki – untuk memeriksa sama ada terdapat cecair atau darah beku dalam urat.
• Ujian tekanan darah dan nadi – sebagai sebahagian daripada pemeriksaan keseluruhan.

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Semasa temujanji, doktor akan bertanya beberapa soalan tentang aktiviti harian, pemakanan, dan ubat-ubatan yang anda ambil. Anda mungkin diminta untuk memakai pakaian yang longgar supaya mudah diperiksa. Proses diagnosis biasanya tidak menyakitkan, tetapi ujian darah dan air kencing mungkin diperlukan untuk membantu mengesahkan puncanya.

Rawatan

Rawatan untuk edema bergantung kepada punca masalah. Jika edema berkaitan dengan penyakit jantung, buah pinggang, atau hati, rawatan akan memberi tumpuan kepada menguruskan penyakit tersebut. Langkah asas seperti menaikkan kaki, memakai stoking sokongan, dan mengurangkan garam boleh membantu mengurangkan bengkak. Doktor anda mungkin menetapkan ubat untuk membantu badan membuang lebihan air – ubat ini hanya perlu diambil dengan nasihat doktor.

Penjagaan diri di rumah

• Angkat kaki lebih tinggi daripada paras jantung apabila anda berbaring, sekurang-kurangnya 30 minit, beberapa kali sehari.
• Kurangkan pengambilan garam – elakkan makanan diproses, kerepek, makanan segera, dan sos yang tinggi garam.
• Bergerak secara berkala – jika anda duduk lama, berdiri bangun dan berjalan setiap satu jam.
• Pakai stoking sokongan (compression stocking) seperti yang disarankan oleh doktor atau ahli farmasi – stoking ini membantu mengepam cecair keluar dari kaki.
• Elakkan berdiri terlalu lama dalam satu masa tanpa rehat.
• Minum air mengikut keperluan badan, tetapi ikut nasihat doktor jika anda perlu menyekat pengambilan cecair.
• Jaga kulit bahagian yang bengkak – sapukan pelembap dan elakkan daripada kecederaan kerana kulit yang bengkak mudah luka.

Rawatan perubatan

Doktor mungkin menetapkan ubat diuretik (air pills) untuk membantu buah pinggang membuang lebihan natrium dan air. Ubat-ubatan ini hanya boleh diambil dengan preskripsi doktor, dan dos akan dipantau dengan teliti. Jika edema berkaitan dengan penyakit jantung, doktor juga mungkin memberi ubat untuk menguatkan jantung atau melancarkan peredaran darah. Rawatan lain termasuk pengurusan tekanan darah, kawalan kencing manis, atau terapi untuk masalah hati atau buah pinggang yang mendasari.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan jarang dilakukan untuk edema. Ia mungkin dipertimbangkan dalam kes tertentu, seperti masalah injap urat yang teruk atau jika terdapat darah beku yang memerlukan pembedahan. Pembedahan biasanya bukan rawatan utama untuk edema.

Hidup dengan keadaan ini

Hidup dengan edema memerlukan perhatian kepada perubahan badan anda. Timbang berat badan secara berkala – kenaikan berat badan secara mendadak mungkin tanda pengekalan cecair. Periksa kaki, buku lali, dan tangan setiap hari untuk melihat sebarang bengkak baru. Rancang aktiviti harian supaya anda boleh rehat dan angkat kaki dengan kerap. Sentiasa bawa senarai ubat anda dan maklumkan kepada doktor tentang sebarang suplemen atau produk herba yang anda ambil.

Tip gaya hidup

• Kekalkan berat badan yang sihat – berat berlebihan memberi tekanan pada urat kaki.
• Bersukan secara sederhana seperti berjalan atau berenang, selepas berbincang dengan doktor.
• Elakkan merokok dan hadkan pengambilan alkohol, kerana ia boleh menjejaskan fungsi jantung dan peredaran darah.
• Pakai pakaian yang longgar dan kasut yang selesa supaya tidak menyekat aliran darah.
• Bila duduk, elakkan menyilang kaki terlalu lama kerana ia boleh menghalang aliran darah.

Diet dan senaman

Pemakanan memainkan peranan penting dalam mengawal edema. Kurangkan garam kepada kurang daripada satu sudu teh sehari (jika dinasihatkan oleh doktor), dan pilih makanan segar seperti sayur-sayuran, buah-buahan, dan bijirin penuh. Makanan tinggi protein seperti ikan dan kekacang juga membantu mengekalkan keseimbangan cecair. Senaman yang kerap, seperti berjalan kaki 15–30 minit setiap hari (jika dibenarkan oleh doktor), membantu melancarkan peredaran darah dan mengurangkan bengkak. Dengarkan badan anda – jika senaman menyebabkan sesak nafas atau bengkak bertambah teruk, hentikan dan dapatkan nasihat doktor.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Hidup dengan bengkak yang berulang atau berterusan boleh membuatkan anda berasa risau, kecewa, atau sedih, terutamanya jika ia mengganggu aktiviti harian. Adalah normal untuk mempunyai perasaan seperti ini. Berbincang dengan doktor atau ahli keluarga yang dipercayai boleh membantu. Anda juga boleh mendapatkan sokongan daripada kaunselor atau kumpulan sokongan pesakit jantung, jika perlu. Kesihatan mental adalah sebahagian daripada kesihatan keseluruhan.

Pencegahan

Ada banyak cara untuk mengurangkan risiko edema, terutamanya jika ia berkaitan dengan gaya hidup. Makan makanan yang kurang garam, kekal aktif, menguruskan berat badan, dan mengelakkan duduk atau berdiri terlalu lama boleh mencegah atau mengurangkan bengkak. Bagi mereka yang mempunyai penyakit jantung, buah pinggang, atau hati, kawalan penyakit yang baik adalah kunci untuk mencegah edema daripada menjadi teruk.

Vaksin

Jangkitan seperti influenza dan pneumonia boleh memburukkan keadaan jantung dan membawa kepada edema. Vaksin seperti vaksin flu dan vaksin pneumokokus boleh mengurangkan risiko jangkitan. Bincang dengan doktor anda tentang vaksin yang sesuai untuk anda, terutamanya jika anda mempunyai penyakit kronik.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Ulser kulit atau luka yang lambat sembuh kerana kulit yang bengkak mudah melecet dan tidak menerima darah yang cukup.
• Jangkitan kulit (selulitis) pada bahagian yang bengkak, yang boleh merebak dan menyebabkan demam.
• Kesukaran bergerak, rasa sakit, atau kebas pada kaki yang bengkak.
• Jika edema disebabkan oleh kegagalan jantung, ia boleh bertambah teruk dan menyebabkan cecair terkumpul di dalam paru-paru (edema pulmonari), yang mengancam nyawa.

Pandangan jangka panjang

Edema selalunya boleh dikawal dengan rawatan yang betul dan perubahan gaya hidup. Walaupun ia mungkin keadaan yang berulang, ramai orang berjaya menjalani kehidupan yang aktif dan memuaskan dengan mengikuti nasihat doktor, mengambil ubat seperti yang ditetapkan, dan memantau gejala. Dengan pengesanan awal dan pengurusan yang baik, peluang untuk mengelakkan komplikasi adalah tinggi. Sentiasa ada harapan untuk memperbaiki kualiti hidup.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.