Risiko dan Manfaat Buah Pinggang untuk Pesakit

Gambaran keseluruhan

Buah pinggang adalah dua organ berbentuk kacang yang terletak di belakang perut. Ia berfungsi menapis darah, membuang sisa kumbahan dan air berlebihan melalui air kencing, serta mengawal tekanan darah dan keseimbangan garam dalam badan.

Ya, penyakit buah pinggang kronik (CKD) menjejaskan kira-kira 9 daripada 100 orang dewasa di Malaysia, menurut Kementerian Kesihatan Malaysia.

Penyakit buah pinggang boleh menyerang sesiapa sahaja, tetapi lebih biasa pada mereka yang menghidap diabetes, tekanan darah tinggi, atau yang mempunyai sejarah keluarga penyakit buah pinggang. Ia juga lebih kerap berlaku pada mereka yang berusia lebih 60 tahun.

Gejala

Gejala biasa

• Letih dan lesu yang berpanjangan
• Bengkak di kaki, buku lali, atau muka akibat penahanan air
• Kencing kerap terutama pada waktu malam
• Urin berbuih atau berdarah
• Sukar tidur
• Kulit kering dan gatal

Gejala pada kanak-kanak

• Kurang selera makan
• Pertumbuhan yang perlahan
• Sakit kepala yang kerap
• Buang air kecil dengan kerap pada waktu malam

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Kekeliruan atau sukar fokus
• Kehilangan selera makan dan berat badan
• Sesak nafas
• Kencing tidak lawas atau sukar

Punca

Punca utama

• Kencing manis (diabetes) – penyebab utama
• Tekanan darah tinggi yang tidak terkawal
• Infeksi buah pinggang berulang
• Penggunaan ubat tahan sakit (NSAID) dalam jangka masa panjang tanpa nasihat doktor
• Penyakit autoimun seperti lupus (SLE)

Faktor risiko

• Sejarah keluarga penyakit buah pinggang
• Usia lebih 60 tahun
• Obesiti (berat badan berlebihan)
• Merokok
• Penyakit jantung

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Jika anda berhenti kencing sepenuhnya selama lebih 12 jam
• Sakit pinggang yang tidak reda dengan ubat biasa
• Kencing berdarah

Buat temujanji rutin jika:

• Pemeriksaan tekanan darah dan gula dalam darah setiap tahun bagi mereka yang berisiko
• Ujian air kencing tahunan jika ada sejarah keluarga penyakit buah pinggang
• Jika anda menghidap diabetes atau tekanan darah tinggi, ikut saringan yang disarankan doktor

Diagnosis

Doktor akan mengambil sejarah perubatan, melakukan pemeriksaan fizikal, dan memerintahkan ujian darah serta air kencing untuk menilai fungsi buah pinggang.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian darah (kreatinin dan kadar penapisan glomerular – eGFR) untuk mengukur tahap fungsi buah pinggang
• Ujian air kencing (mengesan protein, darah, atau tanda jangkitan)
• Ultrasound buah pinggang untuk melihat saiz dan struktur buah pinggang

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Ujian ini mudah dan tidak sakit. Anda mungkin perlu berpuasa untuk ujian darah. Doktor akan menerangkan keputusan dan langkah seterusnya.

Rawatan

Rawatan bergantung kepada punca dan tahap kerosakan buah pinggang. Matlamat utama adalah melambatkan kemerosotan, menguruskan komplikasi, dan mengekalkan kualiti hidup.

Penjagaan diri di rumah

• Kawal tekanan darah dan gula dalam darah mengikut saranan doktor
• Minum air kosong secukupnya (namun ikut nasihat doktor jika anda sudah ada penyakit buah pinggang, kerana mungkin perlu had air)
• Kurangkan garam dalam makanan – elak makanan proses dan segera
• Jangan ambil ubat tahan sakit tanpa nasihat doktor

Rawatan perubatan

Doktor mungkin memberi ubat untuk mengawal tekanan darah (contohnya penghalang ACE atau ARB), mengurangkan protein dalam kencing, merawat anemia dengan suntikan erythropoietin, atau merawat ketidakseimbangan mineral. Bagi kes lanjut, rawatan seperti hemodialisis atau dialisis peritoneal, dan pemindahan buah pinggang akan dibincangkan.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan mungkin diperlukan untuk memasang akses dialisis (fistula atau kateter) atau untuk pemindahan buah pinggang. Rujuk pakar untuk perbincangan lanjut.

Hidup dengan keadaan ini

Ikut pelan rawatan yang diberikan oleh doktor anda. Ambil ubat mengikut jadual, hadiri temujanji secara berkala, dan pantau bacaan tekanan darah serta gula di rumah jika perlu.

Tip gaya hidup

• Dapatkan rehat yang cukup
• Berjalan atau bersenam ringan secara tetap (seperti 30 minit sehari)
• Jangan merokok
• Kurangkan minuman bergula dan alkohol

Diet dan senaman

Makan makanan yang rendah garam, rendah protein, dan rendah kalium jika dinasihatkan oleh pakar diet. Kenalpasti makanan yang perlu dihadkan. Senaman ringkas seperti berjalan, berbasikal perlahan, atau senaman regangan boleh dilakukan setiap hari.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Hidup dengan penyakit buah pinggang boleh menimbulkan tekanan, kebimbangan, atau kemurungan. Bercakap dengan keluarga, rakan, atau kaunselor dapat membantu. Jangan takut untuk meminta sokongan.

Pencegahan

Ya, dengan mengawal tekanan darah tinggi dan kencing manis, serta mengamalkan gaya hidup sihat seperti diet seimbang, bersenam, dan tidak merokok. Elakkan pengambilan ubat tahan sakit tanpa nasihat doktor.

Vaksin

Vaksin influenza (selsema) dan pneumonia disarankan untuk pesakit buah pinggang bagi mencegah jangkitan. Dapatkan nasihat doktor.

Program saringan

Pemeriksaan tahunan disarankan untuk mereka yang berisiko tinggi, termasuk mereka yang menghidap diabetes, tekanan darah tinggi, atau sejarah keluarga penyakit buah pinggang.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Penyakit buah pinggang peringkat akhir (ESRD) yang memerlukan dialisis atau pemindahan
• Penyakit kardiovaskular seperti serangan jantung dan strok
• Anemia (kekurangan sel darah merah)
• Penyakit tulang akibat ketidakseimbangan kalsium dan fosfat
• Keracunan najis (uremia) yang boleh menyebabkan koma

Pandangan jangka panjang

Dengan rawatan yang sesuai, ramai pesakit dapat menjalani kehidupan yang aktif dan produktif. Walaupun penyakit buah pinggang kronik tidak boleh sembuh sepenuhnya, ia boleh dikawal dengan baik. Diagnosis awal dan pengurusan yang rapi adalah kunci.

Cari sokongan

Organisasi antarabangsa

• National Kidney Foundation (NKF)

Organisasi tempatan

• Persatuan Pesakit Buah Pinggang Malaysia (Malaysian Kidney Patient Association) · Malaysia

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.