Kesan Sampingan Kemoterapi Selepas Makan

Gambaran keseluruhan

Kemoterapi ialah rawatan kanser menggunakan ubat kuat untuk membunuh sel kanser. Ubat ini juga boleh menjejaskan sel-sel sihat, termasuk sel dalam mulut dan saluran pencernaan. Kesan sampingan selepas makan ialah masalah yang anda rasa semasa atau selepas makan, seperti loya, muntah, cirit-birit, atau hilang selera makan.

Ya, sangat lazim. Sehingga 7 daripada 10 pesakit yang menjalani kemoterapi mengalami loya atau muntah, dan ramai juga mengalami perubahan rasa atau cirit-birit selepas makan.

Ia boleh berlaku kepada sesiapa yang menjalani kemoterapi, tetapi lebih kerap berlaku pada pesakit muda, wanita, atau mereka yang pernah mengalami mabuk perjalanan atau loya semasa hamil.

Gejala

Gejala biasa

• Loya dan muntah
• Hilang selera makan
• Perubahan rasa – makanan terasa pahit, logam, atau tawar
• Mulut kering atau luka pada mulut
• Cirit-birit
• Sembelit
• Perut kembung atau kekejangan
• Penurunan berat badan

Gejala pada kanak-kanak

• Loya dan muntah yang lebih kerap
• Tidak mahu makan atau minum
• Mudah rewel dan tidak selesa
• Cirit-birit atau sembelit
• Perubahan rasa pada makanan

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Lebih mudah mengalami dehidrasi apabila muntah atau cirit-birit
• Hilang selera makan dengan lebih cepat
• Sembelit lebih kerap berlaku
• Rasa lemah, pening, atau kurang kencing

Punca

Punca utama

• Ubat kemoterapi merangsang bahagian otak yang mengawal muntah.
• Ubat kemoterapi merosakkan sel-sel sihat pada lapisan perut dan usus yang tumbuh cepat.
• Perubahan hormon dan isyarat saraf semasa rawatan boleh menjejaskan pencernaan.
• Rasa logam atau pahit dalam mulut membuat makanan terasa tidak sedap.

Faktor risiko

• Jenis ubat kemoterapi yang digunakan
• Dos dan jangka masa rawatan
• Tahap kecergasan sebelum rawatan
• Umur – pesakit lebih muda lebih mudah loya
• Sejarah mabuk perjalanan atau loya semasa hamil
• Kekurangan nutrisi atau dehidrasi sebelum rawatan

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Jika loya dan muntah tidak reda selepas 24 jam
• Jika cirit-birit berterusan atau muntah berulang kali
• Jika ada tanda jangkitan seperti demam
• Jika tidak dapat menahan apa-apa makanan atau minuman
• Jika muntah atau najis berdarah

Buat temujanji rutin jika:

• Sebelum setiap sesi kemoterapi, maklumkan kesan sampingan yang anda alami
• Jika kesan sampingan mengganggu kehidupan harian anda, buat temujanji dengan doktor
• Jika luka mulut atau perubahan rasa menyebabkan anda sukar makan

Diagnosis

Pasukan perubatan akan bertanya tentang gejala anda, mengambil sejarah perubatan, memeriksa badan untuk tanda dehidrasi, dan mungkin menjalankan ujian darah untuk memeriksa keseimbangan elektrolit dan fungsi buah pinggang.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian darah untuk fungsi buah pinggang dan elektrolit
• Ujian air kencing untuk memeriksa dehidrasi
• Penilaian status pemakanan dan berat badan

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Doktor akan mengenal pasti sama ada gejala anda berpunca daripada ubat, jangkitan, atau masalah lain. Mereka akan memberi cadangan untuk mengawal gejala, dan mungkin merujuk anda kepada pakar diet atau pasukan sokongan kanser.

Rawatan

Rawatan untuk kesan sampingan selepas makan bergantung kepada gejala anda. Tujuannya ialah membantu anda makan secukupnya, mengelakkan dehidrasi, dan kekal selesa sepanjang rawatan.

Penjagaan diri di rumah

• Makan dalam bahagian kecil dan kerap, contohnya setiap 2–3 jam.
• Pilih makanan yang mudah diterima seperti biskut plain, nasi putih, roti bakar, dan pisang.
• Hindari makanan berlemak, berminyak, pedas, atau berbau kuat.
• Minum air kosong, jus jernih, atau sup sedikit-sedikit setiap 30–60 minit untuk elak dehidrasi.
• Gunakan penyedut minuman untuk minum cecair jika mulut anda luka.
• Bilas mulut dengan air garam suam selepas makan.
• Makan perlahan-lahan dan kunyah makanan dengan baik.
• Ambil makanan pada suhu bilik, bukan terlalu panas atau sejuk.
• Jika rasa makanan berubah, cuba makanan sejuk seperti yogurt atau buah-buahan sejuk.
• Dapatkan rehat secukupnya dan beritahu doktor jika gejala menjejaskan tidur.

Rawatan perubatan

Doktor anda mungkin menetapkan ubat untuk mengawal loya, cirit-birit, atau sembelit. Terdapat juga ubat kumur untuk luka mulut, atau rawatan seperti titisan cecair intravena (IV) jika anda dehidrasi. Semua rawatan ini perlu diberikan oleh doktor anda – jangan mengambil ubat sendiri.

Hidup dengan keadaan ini

Rancang waktu makan ketika anda berasa lebih sihat, contohnya pada pagi hari jika loya anda bertambah buruk pada petang. Pastikan ada stok makanan mudah disediakan di rumah. Dengarkan badan anda dan rehat apabila perlu.

Tip gaya hidup

• Amalkan kebersihan makanan untuk elak jangkitan.
• Lakukan aktiviti ringan seperti berjalan jika anda cukup kuat.
• Kekalkan pengambilan cecair walaupun anda tidak lapar.
• Elak merokok dan minuman beralkohol.
• Bercakap dengan keluarga atau rakan tentang cabaran yang anda hadapi.

Diet dan senaman

Usahakan makan makanan seimbang dalam bahagian kecil. Makanan rendah lemak dan tinggi protein kadang-kadang membantu mengurangkan loya. Bersenam ringan seperti berjalan atau regangan boleh membangkitkan selera dan membantu pencernaan, tetapi dapatkan nasihat doktor dahulu.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Mengalami kesan sampingan selepas makan boleh membuat anda sedih, cemas, atau putus asa. Ini adalah biasa. Anda tidak perlu bersendirian – bercakap dengan psikologi atau kaunselor boleh membantu. Jika anda mempunyai fikiran untuk mencederakan diri atau bunuh diri, sila hubungi perkhidmatan kesihatan mental atau pergi ke hospital dengan segera. Hargai diri anda kerana sedang berjuang.

Pencegahan

Kesan sampingan selepas makan tidak sepenuhnya dapat dicegah, tetapi boleh dikurangkan dengan perubahan cara makan, minum banyak cecair, dan berbincang dengan doktor tentang ubat pencegah loya sebelum kemoterapi. Mengikut panduan Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM), nasihat awal daripada pasukan kesihatan dapat membantu anda bersedia.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Dehidrasi dan ketidakseimbangan elektrolit yang boleh menjejaskan jantung dan buah pinggang
• Kekurangan nutrisi dan penurunan berat badan yang teruk
• Jangkitan akibat sistem imun yang lemah
• Kerosakan pada lapisan mulut atau usus yang berulang
• Gangguan kepada kesinambungan rawatan kemoterapi

Pandangan jangka panjang

Kesan sampingan selepas makan biasanya bertambah baik selepas rawatan selesai. Pasukan perubatan anda boleh membantu anda mengurus gejala supaya anda kekal kuat sepanjang perjalanan. Ramai pesakit berjaya melalui fasa ini dengan sokongan yang betul.

Cari sokongan

Organisasi antarabangsa

• American Cancer Society ↗
• Cancer.Net (American Society of Clinical Oncology) ↗

Organisasi tempatan

• Majlis Kanser Nasional (MAKNA) ↗ · Malaysia
• National Cancer Society Malaysia (NCSM) ↗ · Malaysia

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.