Kesan Sampingan Kemoterapi yang Datang dan Pergi

Gambaran keseluruhan

Kemoterapi adalah rawatan kanser yang menggunakan ubat kuat untuk membunuh sel-sel kanser. Semasa atau selepas rawatan, pesakit mungkin mengalami kesan sampingan yang muncul dan hilang — maksudnya, gejala itu datang buat sementara, kemudian berkurangan atau hilang, kemudian mungkin datang semula.

Sangat biasa. Hampir semua pesakit yang menjalani kemoterapi akan mengalami sekurang-kurangnya satu kesan sampingan. Sesetengah kesan itu datang dan pergi, contohnya loya, letih, atau kebas.

Ia boleh menjejaskan sesiapa sahaja yang menjalani kemoterapi — lelaki atau wanita, dewasa atau kanak-kanak. Keterukan bergantung kepada jenis ubat, dos, tempoh rawatan, dan kesihatan keseluruhan pesakit.

Gejala

Gejala biasa

• Loya dan muntah
• Keletihan (letih yang berlebihan)
• Luka atau kerengsaan mulut
• Cirit-birit atau sembelit
• Kebas atau kesemutan di tangan dan kaki (neuropati)
• Rambut gugur
• Perubahan selera makan
• Sukar fokus atau isu ingatan (chemobrain)

Gejala pada kanak-kanak

• Keletihan
• Loya dan muntah
• Mudah melecur di mulut
• Perubahan rasa
• Mudah berdarah atau lebam
• Kelihatan pucat

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Keletihan lebih teruk
• Kebas tangan/kaki lebih teruk
• Sembelit
• Penurunan selera makan
• Sukar tidur
• Risiko jangkitan lebih tinggi

Punca

Punca utama

• Kemoterapi membunuh sel yang membahagi dengan cepat — termasuk sel kanser dan sel normal seperti sel darah, sel rambut, dan sel lapisan mulut. Kerosakan kepada sel normal ini menyebabkan kesan sampingan.
• Kesan sampingan datang dan pergi kerana badan bertindak balas mengikut kitaran rawatan. Selepas setiap sesi, gejala mungkin memuncak, kemudian berkurangan sebelum sesi berikutnya.
• Ketoksikan boleh terkumpul dalam badan, jadi sesetengah gejala muncul lewat atau bertambah teruk selepas beberapa kitaran.

Faktor risiko

• Jenis ubat kemoterapi (sesetengah lebih kuat berbanding lain)
• Dos tinggi atau rawatan yang panjang
• Gabungan kemoterapi dengan radioterapi
• Umur yang lebih tua
• Penyakit sedia ada seperti kencing manis atau masalah jantung
• Sejarah anemia atau masalah darah

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Jika anda mengalami demam, jangkitan, atau gejala teruk yang tidak hilang, hubungi pasukan onkologi dengan segera.
• Jika muntah atau cirit-birit menghalang anda daripada minum atau makan.

Buat temujanji rutin jika:

• Bincangkan sebarang kesan sampingan pada setiap janji temu rawatan, walaupun ia kelihatan ringan.
• Jika gejala seperti kebas atau keletihan berterusan selepas rawatan tamat, berjumpa doktor untuk penilaian lanjut.

Diagnosis

Kesan sampingan kemoterapi biasanya dikenal pasti melalui perbincangan dengan doktor dan pemeriksaan fizikal. Tiada ujian khas untuk diagnosis; doktor akan menilai gejala, sejarah rawatan, dan membuat ujian makmal untuk memeriksa fungsi badan.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Kiraan darah penuh (untuk memeriksa anemia, jangkitan, risiko pendarahan)
• Ujian fungsi hati dan buah pinggang
• Ujian elektrolit dan keseimbangan air (untuk cirit-birit atau muntah)
• Pemeriksaan neurologi untuk kebas/kesemutan

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Doktor akan bertanya tentang gejala anda, bila ia muncul, berapa kerap, dan seberapa teruk. Anda mungkin diminta menjalani ujian darah. Berdasarkan keputusan, pasukan perubatan akan mencadangkan cara menguruskan gejala.

Rawatan

Rawatan untuk kesan sampingan kemoterapi bertujuan mengurangkan gejala dan mengekalkan kualiti hidup. Tiada satu pendekatan untuk semua; pelan rawatan disesuaikan dengan gejala dan keperluan anda.

Penjagaan diri di rumah

• Rehat secukupnya dan tidur lebih awal jika perlu
• Minum air secukupnya untuk mengelakkan nyahhidrat, terutamanya jika muntah atau cirit-birit
• Ambil makanan yang lembut dan tidak pedas untuk mengurangkan kerengsaan mulut
• Elakkan makanan berminyak atau berbau kuat jika loya
• Amalkan senaman ringan seperti berjalan untuk mengurangkan keletihan
• Jaga kebersihan mulut dengan kerap untuk mencegah luka
• Gunakan pelembap atau krim untuk kulit kering
• Cuba teknik relaksasi seperti tarik nafas dalam untuk mengurangkan tekanan

Rawatan perubatan

Doktor boleh memberi ubat untuk mengawal loya dan muntah, ubat untuk mengelakkan cirit-birit atau sembelit, ubat tahan sakit, dan suplemen vitamin atau mineral. Dalam kes anemia atau jangkitan, rawatan sokongan seperti pemindahan darah atau faktor pertumbuhan dapat membantu. Terapi ubat untuk neuropati mungkin disarankan oleh doktor. Semua ubat ini diberikan hanya oleh pasukan perubatan anda berdasarkan keadaan anda.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan tidak digunakan untuk merawat kesan sampingan kemoterapi. Jika gejala seperti kebas atau luka berterusan, rujukan kepada pakar lain mungkin diperlukan.

Hidup dengan keadaan ini

Kesan sampingan yang datang dan pergi boleh membuatkan anda berasa tidak menentu. Simpan diari gejala untuk mengenal pasti corak, contohnya loya selepas makan atau keletihan pada waktu petang. Kongsi maklumat ini dengan pasukan perubatan anda.

Tip gaya hidup

• Utamakan aktiviti pada masa anda berasa paling kuat
• Terima bantuan daripada keluarga dan rakan untuk kerja rumah
• Amalkan pemakanan seimbang mengikut keupayaan anda
• Elakkan merokok dan minuman alkohol
• Cuba aktiviti santai seperti membaca, mendengar muzik, atau meditasi
• Berhubung dengan orang lain untuk mengurangkan rasa kesunyian

Diet dan senaman

Makan makanan yang lembut, kerap, tetapi dalam jumlah kecil. Elakkan bau yang kuat dan makanan pedas atau berminyak. Untuk senaman, mulakan dengan aktiviti ringan seperti regangan atau berjalan 10-15 minit, dan tingkatkan secara beransur-ansur mengikut kemampuan. Sentiasa bincang dengan doktor terlebih dahulu.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Hidup dengan kesan sampingan yang tidak menentu boleh menyebabkan kebimbangan, kemurungan, atau perasaan kehilangan kawalan. Anda bukan seorang diri. Bercakap dengan kaunselor, ahli psikologi, atau kelompok sokongan boleh membantu. Jika anda berasa ingin mencederakan diri atau mempunyai fikiran untuk menamatkan kehidupan, dapatkan bantuan segera daripada talian sokongan kesihatan mental atau pergi ke hospital terdekat.

Pencegahan

Kesan sampingan kemoterapi tidak boleh dicegah sepenuhnya, tetapi banyak yang boleh dikurangkan dengan penyediaan awal dan pengurusan yang baik. Pasukan perubatan anda akan memantau tanda-tanda awal dan menyesuaikan rawatan jika perlu.

Vaksin

Pastikan imunisasi anda terkini sebelum kemoterapi mengikut nasihat doktor. Vaksin hidup seperti MMR mungkin perlu dielakkan semasa rawatan. Bincang dengan pasukan onkologi.

Program saringan

Pesakit yang sudah selesai rawatan perlu menjalani pemantauan dan pemeriksaan kanser secara berkala mengikut saranan doktor, untuk mengesan masalah awal.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Jika gejala seperti jangkitan, nyahhidrat, atau elektrolit tidak normal tidak diuruskan, ia boleh menjadi serius dan mengancam nyawa.
• Kebas yang teruk boleh menyebabkan kecederaan jatuh atau tidak dapat melakukan aktiviti harian.
• Keletihan yang berpanjangan boleh menjejaskan keupayaan bekerja dan hubungan sosial.

Pandangan jangka panjang

Walau bagaimanapun, kebanyakan kesan sampingan kemoterapi bersifat sementara dan akan berkurangan selepas rawatan selesai. Dengan sokongan yang betul dan pengurusan yang aktif, ramai pesakit berjaya kembali ke kehidupan normal. Anda akan dipantau secara berkala untuk memastikan kesejahteraan anda.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.