Wheeze in older adults

Gambaran keseluruhan

Whez (bunyi siulan ketika bernafas) adalah bunyi tinggi yang kedengaran apabila udara melalui saluran pernafasan yang sempit. Ini sering berlaku pada orang dewasa yang lebih tua dan boleh disebabkan oleh pelbagai masalah kesihatan seperti asma, penyakit paru-paru obstruktif kronik (COPD), atau masalah jantung.

Ya, whez adalah perkara biasa dalam kalangan orang dewasa yang lebih tua, terutamanya mereka yang mempunyai penyakit paru-paru kronik seperti asma atau COPD. Namun, whez juga boleh berlaku pada mereka yang tidak mempunyai masalah paru-paru sebelumnya.

Whez boleh menyerang sesiapa sahaja, tetapi lebih kerap berlaku pada orang dewasa yang lebih tua (berumur 65 tahun ke atas) yang mempunyai sejarah merokok, asma, COPD, atau penyakit jantung.

Gejala

Gejala biasa

• Bunyi siulan ketika bernafas, terutamanya semasa menghembus nafas
• Rasa sesak di dada
• Sukar bernafas atau rasa seperti tidak cukup udara
• Batuk, sama ada kering atau berdahak

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Sukar bernafas yang semakin teruk apabila melakukan aktiviti ringan
• Rasa penat atau letih yang melampau
• Pergerakan terhad kerana sesak nafas
• Bengkak di kaki atau pergelangan kaki (boleh menandakan masalah jantung)

Punca

Punca utama

• Asma (penyempitan saluran pernafasan yang boleh berulang)
• Penyakit paru-paru obstruktif kronik (COPD), biasanya disebabkan merokok
• Jangkitan paru-paru seperti pneumonia atau bronkitis
• Masalah jantung, seperti kegagalan jantung kongestif (cairan di paru-paru)
• Alahan atau pendedahan kepada perengsa seperti asap rokok atau debu

Faktor risiko

• Usia lanjut (system imun semakin lemah dan paru-paru kurang anjal)
• Sejarah merokok atau terdedah kepada asap rokok
• Penyakit kronik seperti asma, COPD, atau penyakit jantung
• Ubat-ubatan tertentu seperti beta-blocker (digunakan untuk tekanan darah tinggi) yang boleh mencetuskan whez pada sesetengah orang
• Obesiti: berat badan berlebihan boleh memberi tekanan pada paru-paru dan saluran pernafasan

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Jika anda atau orang tersayang mengalami mana-mana gejala kecemasan yang disenaraikan di atas, hubungi talian kecemasan dengan segera.
• Jika whez datang secara tiba-tiba dan teruk, terutamanya selepas terkena alergen atau gigitan serangga.

Buat temujanji rutin jika:

• Jika anda mengalami whez yang ringan tetapi berulang atau berterusan selama lebih daripada beberapa hari.
• Jika anda mempunyai sejarah asma atau COPD dan whez tidak reda dengan rawatan biasa.
• Jika anda juga mengalami batuk kronik, sesak dada, atau mudah penat.

Diagnosis

Doktor akan bertanya tentang gejala, sejarah kesihatan, dan melakukan pemeriksaan fizikal. Mereka akan mendengar bunyi paru-paru anda dengan stetoskop dan mungkin meminta ujian lanjut.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian fungsi paru-paru (spirometri): untuk mengukur berapa banyak dan seberapa cepat udara boleh keluar dari paru-paru.
• X-ray dada: untuk melihat masalah pada paru-paru, jantung, atau tulang rusuk.
• Ujian darah: untuk memeriksa jangkitan, alergi, atau masalah jantung.
• Ekokardiogram (ultrasound jantung): jika doktor mengesyaki masalah jantung.

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Proses diagnosis biasanya bermula dengan pemeriksaan di klinik atau hospital. Anda mungkin diminta melakukan ujian pernafasan atau mengambil darah. Pastikan anda memberitahu doktor tentang semua ubat yang anda ambil, termasuk herba atau suplemen. Diagnosis awal membantu rawatan lebih berkesan.

Rawatan

Rawatan untuk whez bergantung kepada puncanya. Jika disebabkan asma atau COPD, doktor mungkin menasihatkan penggunaan alat sedut untuk melegakan saluran pernafasan. Jika disebabkan jangkitan, antibiotik atau ubat antivirus mungkin diperlukan. Masalah jantung memerlukan rawatan khusus seperti diuretik (ubat untuk buang air) atau ubat untuk menguatkan jantung. Ikut nasihat doktor anda dengan teliti.

Penjagaan diri di rumah

• Rehatkan diri apabila sesak nafas. Duduk tegak dan tarik nafas perlahan-lahan.
• Elakkan pendedahan kepada asap rokok, habuk, dan bau kuat seperti minyak wangi.
• Gunakan pelembap udara jika udara terlalu kering.
• Amalkan teknik pernafasan dalam dan perlahan untuk membantu mengawal sesak nafas.

Rawatan perubatan

Doktor mungkin menetapkan ubat sedut yang mengandungi bronkodilator (ubat yang membuka saluran pernafasan) atau kortikosteroid (ubat anti-radang) untuk mengurangkan bengkak di saluran pernafasan. Untuk jangkitan, antibiotik diberikan jika perlu. Untuk masalah jantung, ubat seperti diuretik atau penghalang beta (beta-blocker) mungkin digunakan, tetapi dengan berhati-hati kerana sesetengah beta-blocker boleh mencetuskan whez. Jangan sesekali mengubah atau menghentikan ubat tanpa nasihat doktor.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan jarang diperlukan untuk whez. Ia hanya dipertimbangkan jika ada punca fizikal seperti tumor atau saluran pernafasan yang tersekat teruk. Doktor akan membincangkan pilihan jika perlu.

Hidup dengan keadaan ini

Hidup dengan whez memerlukan penjagaan yang konsisten. Ikut pelan rawatan yang diberikan doktor, termasuk penggunaan alat sedut atau ubat lain. Simpan diari gejala untuk mengenal pasti pencetus whez. Elakkan aktiviti yang terlalu berat, tetapi teruskan bergerak secara sederhana mengikut kemampuan.

Tip gaya hidup

• Berhenti merokok dan elakkan daripada menjadi perokok pasif.
• Jaga kebersihan rumah: vakum dan lap habuk dengan kerap, dan gunakan penapis udara jika perlu.
• Pakai topeng ketika keluar jika kualiti udara buruk atau jika anda alah kepada debunga.
• Ambil vaksinasi seperti vaksin selesema dan vaksin pneumonia mengikut nasihat doktor.

Diet dan senaman

Makan makanan seimbang yang kaya dengan buah-buahan, sayur-sayuran, dan protein tanpa lemak. Elakkan makanan yang terlalu banyak garam kerana ia boleh memburukkan masalah jantung. Senaman ringan seperti berjalan kaki, tai chi, atau senaman pernafasan boleh membantu mengekalkan kecergasan paru-paru. Mulakan secara perlahan dan hentikan jika sesak nafas bertambah teruk.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Hidup dengan sesak nafas yang kronik boleh menyebabkan kebimbangan atau kemurungan. Anda mungkin berasa takut untuk melakukan aktiviti atau khuatir tentang kesihatan anda. Adalah penting untuk bercakap dengan keluarga, rakan, atau profesional kesihatan mental. Jika anda atau orang tersayang mengalami tekanan emosi yang sukar dikawal, dapatkan bantuan daripada kaunselor atau talian sokongan kesihatan mental.

Pencegahan

Tidak semua punca whez boleh dicegah, tetapi ada langkah yang boleh mengurangkan risiko. Elakkan merokok, kawal penyakit kronik seperti asma dan diabetes, dan jaga kebersihan persekitaran. Mendapatkan rawatan awal untuk jangkitan pernafasan juga penting.

Vaksin

Vaksin selesema (influenza) dan vaksin pneumonia (pneumokokal) disarankan untuk orang dewasa yang lebih tua untuk mengurangkan risiko jangkitan paru-paru yang boleh memburukkan whez. Rujuk doktor atau klinik kesihatan untuk jadual vaksinasi yang sesuai.

Program saringan

Tiada saringan khas untuk whez, tetapi pemeriksaan kesihatan berkala termasuk ujian fungsi paru-paru boleh membantu mengesan masalah awal. Jika anda ada sejarah merokok atau penyakit paru-paru, bincangkan dengan doktor sama ada anda perlu menjalani spirometri secara berkala.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Kekurangan oksigen yang berpanjangan boleh merosakkan organ lain seperti jantung dan otak.
• Jangkitan paru-paru berulang seperti pneumonia.
• Kerosakan paru-paru kekal seperti parut paru-paru (fibrosis).
• Kegagalan jantung semakin teruk jika puncanya adalah masalah jantung.

Pandangan jangka panjang

Dengan rawatan yang betul dan perubahan gaya hidup, kebanyakan orang dewasa yang lebih tua boleh mengawal whez dan menikmati kualiti hidup yang baik. Walaupun sesetengah keadaan seperti COPD mungkin tidak dapat dipulihkan sepenuhnya, rawatan dapat melambatkan perkembangan dan mengurangkan gejala. Sentiasa bekerjasama dengan pasukan penjagaan kesihatan anda untuk hasil yang terbaik.

Cari sokongan

Organisasi tempatan

• Kementerian Kesihatan Malaysia ↗ · Malaysia

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.