Addison disease awareness

Genel Bakış

Addison hastalığı, böbreküstü bezlerinin (böbreklerin üstünde bulunan küçük bezler) yeterince hormon üretemediği bir durumdur. Bu hormonlar vücudun strese tepki vermesine, tansiyonu düzenlemesine ve sıvı-elektrolit dengesini korumasına yardımcı olur. Hastalık yavaş ilerler ve belirtiler genellikle zamanla ortaya çıkar.

Addison hastalığı nadir görülür. Yaklaşık 100.000 kişide 1 ila 5 kişide bu hastalık bulunur.

Addison hastalığı her yaşta ve cinsiyette görülebilir, ancak en sık 30-50 yaş arasındaki yetişkinlerde teşhis edilir. Kadınlarda erkeklerden biraz daha sık rastlanır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Kronik yorgunluk ve halsizlik
• İştahsızlık ve istemsiz kilo kaybı
• Düşük tansiyon (özellikle ayağa kalkarken baş dönmesi)
• Ciltte bronzlaşma veya koyulaşma (diz, dirsek gibi sürtünme bölgelerinde belirgin)
• Mide bulantısı, kusma, karın ağrısı
• Tuzlu yiyeceklere aşırı istek
• Kas ve eklem ağrıları
• Depresyon, sinirlilik veya halsizlik hali

Çocuklarda belirtiler

• Büyüme geriliği
• Kilo alamama veya kilo kaybı
• Tekrarlayan enfeksiyonlar
• Kan şekeri düşüklüğü (hipoglisemi) belirtileri

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda belirtiler sıklıkla diğer hastalıklarla karışabilir.
• Özellikle bulantı, halsizlik ve tansiyon düşüklüğü ön plandadır.
• Bunama benzeri zihinsel bulanıklık görülebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Otoimmün hastalık (bağışıklık sisteminin yanlışlıkla böbreküstü bezlerine saldırması) – en sık neden
• Tüberküloz (verem) gibi enfeksiyonlar
• Böbreküstü bezine kanama (kan pıhtılaşma sorunları veya travma)
• Kanserin böbreküstü bezine yayılması
• Bazı ilaçlar (kortikosteroidlerin aniden kesilmesi)

Risk faktörleri

• Ailede Addison hastalığı veya başka bir otoimmün hastalık öyküsü
• Tip 1 diyabet, Hashimoto tiroiditi, vitiligo gibi bağışıklık sistemi hastalıkları
• Uzun süreli kortikosteroid kullanımı ve aniden bırakılması
• Tüberküloz gibi ciddi enfeksiyonlar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıdaki acil durum belirtilerinden herhangi biri varsa hemen 112'yi arayın.
• Ani başlayan şiddetli halsizlik, kusma ve bilinç bulanıklığı varsa acil servise başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Aşırı yorgunluk, kilo kaybı veya cildinizde koyulaşma fark ettiğinizde
• Sık sık tuzlu şeyler yeme isteği veya baş dönmesi yaşıyorsanız
• Depresyon gibi ruh hali değişiklikleri günlük yaşamınızı etkiliyorsa

Tanı

Doktor öncelikle tıbbi öykünüzü dinler ve fizik muayene yapar. Addison hastalığından şüphelenirse bazı kan testleri ve özel uyarıcı testler ister.

Yapılabilecek testler

• Kortizol ve ACTH düzeyleri için kan testi
• ACTH uyarı testi (sentetik ACTH verilerek böbreküstü bezlerinin tepkisi ölçülür)
• Aldosteron ve renin seviyeleri
• Elektrolit testleri (sodyum, potasyum dengesi)
• Kan şekeri ve tiroid testleri

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci genellikle birkaç gün sürebilir. Testler sırasında rahatsızlık hissetmezsiniz. Doktorunuz sonuçları değerlendirdikten sonra sizinle detaylı bir şekilde konuşacak ve tedavi seçeneklerini anlatacaktır.

Tedavi

Addison hastalığı tamamen iyileştirilemez, ancak ömür boyu hormon replasman tedavisi (eksik hormonların ilaçla yerine konması) ile belirtiler kontrol altına alınabilir. Tedavi kişiye özeldir ve düzenli doktor takibi gerektirir. Tedavi edilmeyen hastalık ciddi sonuçlara yol açabilir.

Evde kişisel bakım

• Stresi yönetmeyi öğrenin (meditasyon, nefes egzersizleri gibi)
• Düzenli olarak tuz tüketin (doktorunuzun önerdiği miktarda)
• Bol su için ve sıvı kaybını önleyin
• Hastalık durumunda (ateş, enfeksiyon) steroid dozunuzu artırmanız gerektiğini doktorunuzdan öğrenin
• Yanınızda her zaman acil durum kimlik kartı ve/veya bileklik taşıyın

Tıbbi tedaviler

Tedavi, eksik olan hormonların (kortizol ve bazen aldosteron) yerine konması amacıyla ağızdan alınan ilaçlarla yapılır. İlaç dozu hastanın vücut ağırlığına, yaşına ve yaşam tarzına göre ayarlanır. Stres, enfeksiyon veya travma gibi durumlarda geçici olarak doz artışı gerekebilir. Tedavi düzenli kullanıldığında normal bir yaşam sürmek mümkündür.

Bu durumla yaşamak

Addison hastalığı ile yaşamak, hastalığınızı iyi tanımayı ve günlük yaşamınızda bazı önlemler almayı gerektirir. İlaçlarınızı her gün aynı saatte almak, yanınızda acil durum ilacı (enjeksiyon) bulundurmak ve sağlıklı bir yaşam sürmek önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyuyun ve dinlenin
• Aşırı fiziksel yüklenmeden kaçının, ancak düzenli egzersiz yapın
• Stresten uzak durmaya çalışın; yoga, meditasyon gibi rahatlatıcı aktiviteler deneyin
• Alkol ve sigarayı sınırlayın veya bırakın
• Enfeksiyonlardan korunmak için el hijyenine dikkat edin

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenme önemlidir. Tuz ihtiyacınız artmış olabileceğinden doktorunuzun önerdiği miktarda tuz tüketin. Bol sıvı alın. Düzenli yürüyüş, yüzme gibi orta düzeyde egzersizler yapabilirsiniz. Egzersiz öncesi ve sonrası kendinizi iyi hissetmezseniz doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak bazen kaygı, depresyon veya yalnızlık hissine yol açabilir. Duygusal destek almak, bu hislerin üstesinden gelmeye yardımcı olur. Unutmayın, sadece siz değil, aileniz ve arkadaşlarınız da bu süreçte destek alabilir. Ruh sağlığınızla ilgili endişeleriniz varsa mutlaka doktorunuzla veya bir ruh sağlığı uzmanıyla konuşun. Acil bir kriz durumunda 112'yi arayın veya en yakın sağlık kuruluşuna başvurun.

Önleme

Addison hastalığının çoğu zaman önlenmesi mümkün değildir. Ancak otoimmün nedenler dışında, bazı durumlarda (örneğin, uzun süreli kortikosteroid kullananlarda) ilacın yavaş ve kontrollü bir şekilde azaltılması, hastalığın ortaya çıkmasını önlemeye yardımcı olabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Addison krizi: hayatı tehdit eden, acil müdahale gerektiren bir durum
• Kronik yorgunluk, halsizlik ve iş gücü kaybı
• Elektrolit dengesizlikleri (düşük sodyum, yüksek potasyum)
• Düşük tansiyon nedeniyle bayılma nöbetleri
• Uzun vadede böbrek fonksiyon bozukluğu

Uzun vadeli görünüm

Addison hastalığı doğru tedavi edildiğinde normal bir yaşam süresine ve kalitesine sahip olunabilir. Tedavi ömür boyu devam eder, ancak düzenli doktor kontrolleri ve hastalığın yönetimi ile kısıtlamalar en aza indirilebilir. Günümüzde hormon replasman tedavileri sayesinde pek çok kişi iş, okul ve sosyal yaşamına kesintisiz devam etmektedir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.