Allergic Rhinitis

Genel Bakış

Alerjik rinit, burnun iç yüzeyinin alerjen adı verilen maddelere (polen, ev tozu akarı, küf, hayvan tüyü gibi) karşı aşırı duyarlılık göstermesi sonucu ortaya çıkan bir iltihaptır. Halk arasında saman nezlesi olarak da bilinir.

Evet, çok yaygın bir durumdur. Türkiye'de her 5 kişiden yaklaşık 1'i alerjik rinit belirtileri yaşamaktadır.

Her yaştan insanı etkileyebilir, ancak genellikle çocukluk ve genç erişkinlik döneminde başlar. Ailesinde alerji öyküsü olanlarda daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Sık sık hapşırma (özellikle sabahları)
• Burun akıntısı (sulu veya koyu)
• Burun tıkanıklığı
• Burun, damak ve boğazda kaşıntı
• Geniz akıntısı nedeniyle öksürük
• Gözlerde kaşıntı, sulanma ve kızarıklık

Çocuklarda belirtiler

• Sık sık burnu çekme veya burunla oynama
• Hapşırma nöbetleri
• Uyku sorunları ve huzursuzluk
• Dikkat dağınıklığı ve okul başarısında düşüş
• Göz altlarında morarma (alerjik halkalar)

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Belirtiler daha hafif olabilir, kronik burun tıkanıklığı öne çıkar
• Koku alma duyusunda azalma
• Geniz akıntısına bağlı boğaz temizleme alışkanlığı
• Sinüzit ve kulak enfeksiyonu riskinde artış

Nedenler

Ana nedenler

• Polenler (çimen, ağaç ve yabani ot polenleri)
• Ev tozu akarları (mikroskobik böcekler)
• Küf sporları (nemli ortamlarda bulunur)
• Hayvan tüyleri ve deri döküntüleri (kedi, köpek, at gibi)
• Hamamböceği artıkları

Risk faktörleri

• Ailede alerji, astım veya egzama öyküsü
• Kişinin kendisinde astım veya egzama olması
• Bebeklik ve erken çocukluk döneminde yoğun alerjene maruz kalmak
• Hava kirliliği ve sigara dumanına maruziyet
• Erken yaşta antibiyotik kullanımı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes almayı zorlaştıran şiddetli tıkanıklık veya hırıltı
• Yüzde veya göz çevresinde hızla yayılan şişlik
• Yüksek ateş eşliğinde kötüleşen burun akıntısı

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Belirtiler günlük aktiviteleri, uykuyu veya okul/iş performansını etkiliyorsa
• Reçetesiz ilaçlar (eczaneden alınan) yeterli gelmiyorsa
• Belirtiler yıl boyu sürüyorsa veya belirli mevsimlerde tekrarlıyorsa
• Alerjinin astım gibi başka bir duruma yol açtığından şüpheleniliyorsa

Tanı

Doktorunuz öncelikle şikayetlerinizi dinler, genel bir muayene yapar ve burnunuzun içine bakar. Alerjik rinit tanısını koymak için alerji testleri isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Cilt delme testi (cilt prick testi): Kol veya sırt derisine alerjen damlatılarak yapılan hızlı ve ağrısız bir testtir.
• Kan testi (spesifik IgE testi): Kanda alerjenlere karşı antikor düzeyini ölçer.
• Burun sürüntüsü veya endoskopi: Nadiren gerekebilir, kronik sinüzit gibi başka durumları dışlamak için kullanılır.

Randevunuzda neler beklenir

Testler genellikle 15-20 dakika sürer ve sonuçlar birkaç gün içinde çıkar. Alerji uzmanı, test sonuçlarına göre size hangi maddelerden kaçınmanız gerektiğini ve tedavi seçeneklerini anlatacaktır.

Tedavi

Alerjik rinit tedavisinin üç temel ayağı vardır: alerjenden kaçınma, ilaç tedavisi ve alerji aşısı (immünoterapi). Tedavi kişiye özeldir ve doktor kontrolünde düzenlenmelidir.

Evde kişisel bakım

• Polen mevsiminde pencere ve kapıları kapalı tutmak, dışarıdayken maske takmak
• Evi düzenli olarak süpürmek ve nemi azaltmak (HEPA filtreli süpürge kullanmak)
• Yatak çarşaflarını haftada bir 60°C'de yıkamak
• Evde halı bulundurmamak veya sık sık vakumlamak
• Hayvanlarla teması sınırlamak, varsa yatak odasına almamak

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, alerjik rinit belirtilerini hafifletmek için çeşitli ilaç gruplarını önerebilir. Bunlar arasında antihistaminikler (burun spreyi veya ağızdan), dekonjestanlar (burun tıkanıklığını gideren), kortikosteroid burun spreyleri (iltihabı azaltan) ve lökotrien inhibitörleri (alerji kaskadını engelleyen) yer alır. Hangi ilacın sizin için uygun olduğuna doktorunuz karar vermelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi müdahale nadiren gerekir. İlaç tedavisine rağmen düzelmeyen kronik sinüzit, burun polipleri veya şiddetli burun tıkanıklığı durumlarında doktorunuz burun eti küçültme (turbinoplasti) veya polip alma gibi işlemler önerebilir.

Bu durumla yaşamak

Alerjik rinit ile yaşamak, tetikleyicileri tanımak ve onlardan uzak durmak anlamına gelir. Günlük ilaçlarınızı düzenli kullanmak, belirtileri kontrol altında tutmanın anahtarıdır. Alerjenlerden kaçınma alışkanlıkları (örneğin eve geldiğinizde kıyafetleri değiştirmek, duş almak) da günlük rutininizde yer almalıdır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Yatak odasını alerjensiz bir bölge haline getirin (toz akarlarına karşı yatak koruyucu kullanın, kitapları ve doldurulmuş oyuncakları sınırlayın)
• Polen sezonunda açık havada egzersiz yapmaktan kaçının, sabah saatlerinde dışarı çıkmayın
• Evin nem oranını %30-50 arasında tutun (nem giderici kullanabilirsiniz)
• Sigara dumanından ve güçlü kokulardan (parfüm, temizleyici) uzak durun

Diyet ve egzersiz

Özel bir diyet alerjik riniti doğrudan tedavi etmez, ancak sağlıklı ve dengeli beslenmek bağışıklık sistemini destekler. Egzersiz yapmak genel sağlık için faydalıdır, ancak soğuk havada veya polen yoğunluğu yüksek zamanlarda egzersiz belirtileri kötüleştirebilir. Spor salonu veya kapalı alanlar tercih edilebilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sürekli burun tıkanıklığı, hapşırma ve kaşıntı uyku düzenini bozabilir, yorgunluğa, sinirliliğe ve konsantrasyon güçlüğüne yol açabilir. Bu durum okul, iş ve sosyal yaşamı olumsuz etkileyebilir. Eğer belirtiler ruh halinizi etkiliyorsa, bunu doktorunuzla paylaşmanız önemlidir.

Önleme

Alerjik rinit tamamen önlenebilir bir hastalık değildir, ancak tetikleyicilerden kaçınarak belirtilerin şiddeti ve sıklığı azaltılabilir. Alerji aşısı (immünoterapi), zamanla vücudun alerjene tepkisini azaltarak koruyucu etki sağlayabilir.

Aşılar

Alerjik rinit için kullanılan alerji aşısı (immünoterapi), belirtileri tedavi etmek ve uzun vadede alerjik yanıtı azaltmak için uygulanır. Aşı, 3-5 yıl süren bir tedavidir ve doktor kontrolünde yapılmalıdır. Aşı, hastalığı tamamen önlemez ancak belirtileri büyük ölçüde hafifletebilir.

Tarama programları

Alerjik rinit için rutin bir tarama önerilmez. Ancak ailesinde alerji öyküsü olan ve belirti gösteren kişilerin erken dönemde bir alerji uzmanına başvurması, tanı ve tedavinin gecikmemesi açısından önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kronik sinüzit (sinüslerin iltihaplanması)
• Orta kulak iltihabı ve işitme kaybı
• Astım belirtilerinde kötüleşme
• Uyku apnesi (uykuda nefes durması) riskinde artış
• Burun polipleri (burun içinde iyi huylu et benzeri oluşumlar)

Uzun vadeli görünüm

Alerjik rinit tedavi edilebilir bir durumdur. Doğru tanı, alerjenlerden kaçınma, uygun ilaç tedavisi ve gerektiğinde alerji aşısı ile çoğu kişi belirtilerini kontrol altına alabilir ve normal bir yaşam sürebilir. Çocukluk döneminde başlayan alerjik rinit, erişkinlikte hafifleyebilir veya kaybolabilir. Uzun vadede bağışıklık sisteminin değişmesiyle belirtilerin azaldığı da görülmektedir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Amerikan Alerji, Astım ve İmmünoloji Akademisi (AAAAI) ↗
• Avrupa Alerji ve Klinik İmmünoloji Akademisi (EAACI) ↗

Yerel kuruluşlar

• Türkiye Ulusal Alerji ve Klinik İmmünoloji Derneği ↗ · Türkiye
• Sağlık Bakanlığı Sağlıklı Hayat Merkezleri ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.