Yükseklik hastalığı

Genel Bakış

Yükseklik hastalığı, vücudun yüksek rakımlarda (genellikle 2.500 metre ve üzeri) oksijen seviyesine uyum sağlayamaması sonucu ortaya çıkan bir durumdur. Hızlı çıkışlarda sık görülür ve basit önlemlerle çoğu zaman önlenebilir.

Evet, özellikle dağcılar, trekking yapanlar ve yüksek rakımlı bölgelere seyahat edenler arasında sık görülür.

Herkesi etkileyebilir, ancak daha önce yükseklik hastalığı geçirenlerde, hızlı çıkanlarda ve fiziksel olarak zorlananlarda risk daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Baş ağrısı
• Mide bulantısı veya kusma
• Baş dönmesi
• Yorgunluk ve halsizlik
• İştahsızlık
• Uyumada zorluk

Çocuklarda belirtiler

• Huzursuzluk ve ağlama
• Kusma
• İştahsızlık
• Uyku hali veya aşırı uyuma

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Belirtiler gençlerle benzer, ancak kalp veya akciğer gibi mevcut hastalıklar belirtileri daha kötüleştirebilir.
• Nefes darlığı daha belirgin olabilir.
• Bilinç karışıklığı daha sık görülebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Yüksek rakımda oksijen basıncının düşmesi, vücudun yeterli oksijen alamamasına yol açar.
• Beyin veya akciğerlerde sıvı birikmesi (ödem) ciddi vakalara neden olur.

Risk faktörleri

• Çok hızlı yüksek rakıma çıkmak (günde 300-500 metreden fazla çıkış)
• Daha önce yükseklik hastalığı geçirmiş olmak
• Fiziksel olarak aşırı yorulmak
• Yeterli su içmemek (susuzluk)
• Alkol veya uyku ilacı kullanmak
• Kalp veya akciğer hastalığı gibi altta yatan sağlık sorunları

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda acil durum belirtilerinden biri varsa derhal 112'yi arayın ve daha düşük rakıma inmeye başlayın.
• Acil tıbbi yardım alın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Hafif belirtiler (baş ağrısı, bulantı) 2-3 gün içinde geçmezse bir doktora danışın.

Tanı

Doktor, belirtilerinizi ve yüksek rakıma çıkış öykünüzü dinleyerek tanı koyar. Fizik muayene yapar.

Yapılabilecek testler

• Oksijen satürasyonu ölçümü (nabız oksimetresi)
• Akciğer filmi (HAPE şüphesinde)
• Beyin tomografisi (HACE şüphesinde)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı genellikle hızlı konur. Doktor, ciddi bir durum varsa hemen tedavi başlatmanızı önerecektir. Tedavinin ilk adımı daha düşük rakıma inmektir.

Tedavi

Tedavide en önemli adım daha düşük rakıma inmektir. Dinlenme, oksijen tedavisi ve bazı durumlarda ilaçlar kullanılır. Ciddi vakalarda taşınabilir hiperbarik oda (basınç çadırı) ve hastanede ileri tedavi gerekebilir.

Evde kişisel bakım

• Belirtiler başladığında hemen daha düşük rakıma inin (en az 300-500 metre).
• Bol su için, kafein ve alkolden kaçının.
• Dinlenin ve aşırı efordan kaçının.
• Baş ağrısı için doktorun önerdiği ağrı kesicileri kullanın (kendi başınıza ilaç almayın).

Tıbbi tedaviler

Doktor, oksijen tedavisi, asetazolamid gibi ilaçlar (yüksek rakıma uyumu hızlandırmak için) ve deksametazon gibi kortikosteroidler (beyin ödemi için) önerebilir. Ciddi akciğer sıvılanmasında (HAPE) nifedipin gibi ilaçlar kullanılabilir. Bu ilaçların isimleri genel bilgi amaçlıdır, doktorunuz size uygun olanı reçete edecektir. Kesinlikle kendi başınıza ilaç kullanmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Yükseklik hastalığının tedavisinde cerrahi gerekmez.

Bu durumla yaşamak

Yüksek rakımlı bir bölgede yaşıyorsanız, vücudunuz zamanla alışacaktır (aklimatizasyon). Yine de yüksek rakıma çıkarken yavaş hareket edin ve dinlenmeye özen gösterin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Yavaş yükselin: her gün en fazla 300-500 metre çıkın.
• Her 1000 metrede bir dinlenme günü ayırın.
• Bol sıvı tüketin, susuz kalmamaya dikkat edin.
• Alkol, sigara ve ağır yemeklerden kaçının.
• Hafif egzersiz yapın, aşırı yorulmayın.

Diyet ve egzersiz

Yüksek karbonhidratlı, hafif yiyecekler tercih edin (meyve, makarna vb.). Bol su için. Egzersiz yaparken nefes nefese kalmayacak tempoda olun.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Yükseklik hastalığı endişe ve korkuya neden olabilir. Özellikle nefes darlığı kaygı yaratabilir. Panik yapmamak ve yavaş hareket etmek önemlidir. Belirtiler kötüleşirse inmediğinizi hatırlayın.

Önleme

Evet, büyük ölçüde önlenebilir. En önemli önlem yavaş yükselmek ve vücudun alışmasına izin vermektir. Ayrıca bol su içmek, aşırı efordan kaçınmak ve doktorunuzun önerebileceği bir ilacı (örneğin asetazolamid) kullanmak da koruyucu olabilir. İlaç kullanmadan önce mutlaka doktora danışın.

Tarama programları

Yüksek rakıma çıkmadan önce genel bir sağlık kontrolü yaptırmak, özellikle kalp ve akciğer hastalığı olanlar için faydalıdır. Doktorunuz sizin için uygun önlemleri belirleyecektir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Yüksek irtifa akciğer ödemi (HAPE): akciğerlerde sıvı birikmesi, nefes darlığı, öksürük, yaşamı tehdit edebilir.
• Yüksek irtifa beyin ödemi (HACE): beyinde sıvı birikmesi, bilinç bulanıklığı, yürüme güçlüğü, koma riski.
• Tedavi edilmezse ölümcül olabilir.

Uzun vadeli görünüm

Erken fark edilip uygun tedavi (genellikle inmek) ile çoğu kişi tamamen iyileşir. Ciddi komplikasyonlar bile hızlı müdahale ile başarıyla tedavi edilebilir. Vücut genellikle birkaç gün içinde normale döner.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• Seyahat Sağlığı Merkezleri · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.