Angina

Genel Bakış

Anjina, kalbin yeterince oksijenli kan alamadığı zaman ortaya çıkan göğüs ağrısı veya göğüste baskı hissidir. Tıbbi adı “angina pektoris”tir. Genellikle kalbi besleyen damarların daralmasıyla olur. Anjina bir hastalık adı gibi kullanılsa da çoğu zaman altta yatan kalp-damar sorununun bir işaretidir. Her göğüs ağrısı anjina değildir; nedeni anlamak için bir sağlık uzmanına başvurmak gerekir.

Anjina özellikle orta yaş ve üzerindeki kişilerde sık görülebilir. Kalp-damar hastalıklarının yaygın olduğu toplumlarda anjina da sık karşılaşılan bir belirtidir. Türkiye’de de kalp-damar hastalıkları önemli bir sağlık konusudur; Sağlık Bakanlığı kalp sağlığı için düzenli kontrol, sigaradan uzak durma, sağlıklı beslenme ve hareketli yaşamı vurgular.

Anjina; yüksek tansiyonu, diyabeti, kolesterol yüksekliği, sigara kullanımı, fazla kilosu veya ailesinde erken yaşta kalp hastalığı öyküsü olan kişilerde daha sık görülebilir. Yaş ilerledikçe risk artar. Kadınlarda belirtiler bazen klasik göğüs ağrısı yerine nefes darlığı, aşırı yorgunluk, bulantı veya mide rahatsızlığı gibi daha belirsiz olabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Göğüste baskı, sıkışma, ağırlık, yanma veya ezilme hissi
• Ağrının sol kola, iki kola, sırta, boyna, çeneye veya mide üstüne yayılması
• Nefes darlığı
• Soğuk terleme
• Bulantı veya mide rahatsızlığı hissi
• Baş dönmesi, halsizlik veya bayılacak gibi olma
• Eforla, merdiven çıkmakla, hızlı yürümekle veya stresle gelen rahatsızlık
• Dinlenince kısa sürede azalan göğüs rahatsızlığı

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda anjina nadirdir. Çocuklarda göğüs ağrısının birçok nedeni olabilir; kas ağrısı, solunum sorunları veya mide sorunları gibi.
• Çocukta eforla göğüs ağrısı, bayılma, morarma, nefes darlığı, çarpıntı veya ailede erken yaşta kalp hastalığı öyküsü varsa aynı gün sağlık değerlendirmesi gerekir.
• Çocukta şiddetli göğüs ağrısı, bayılma veya ciddi nefes darlığı olursa 112 acil aranmalıdır.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda anjina bazen belirgin göğüs ağrısı olmadan nefes darlığı, aşırı yorgunluk, sersemlik, bulantı veya terleme şeklinde görülebilir.
• Diyabeti olan kişilerde ağrı hissi daha hafif olabilir; bu yüzden yeni veya alışılmadık belirtiler ciddiye alınmalıdır.
• Günlük işleri yaparken yeni başlayan çabuk yorulma veya nefes darlığı kalp açısından değerlendirilmelidir.

Nedenler

Ana nedenler

• Kalbi besleyen damarların daralması: Bu damarlar “koroner damar” olarak adlandırılır. Daralma olunca kalp kasına giden kan azalabilir.
• Damar sertliği: Tıbbi adı “ateroskleroz”dur. Damar duvarında yağlı birikimlerin oluşması ve damarın zamanla daralması anlamına gelir.
• Kalbin oksijen ihtiyacının artması: Hızlı yürüme, merdiven çıkma, stres, soğuk hava veya ağır yemek sonrası kalp daha çok çalışır; daralmış damarlar buna yetişemeyebilir.
• Damarın geçici kasılması: Bazı kişilerde kalp damarında kısa süreli büzüşme olabilir ve bu göğüs ağrısı yapabilir.
• Kansızlık, ritim bozukluğu, ciddi tansiyon değişiklikleri veya bazı kalp kapak sorunları gibi durumlar kalbin oksijen dengesini bozarak benzer yakınmalara yol açabilir.

Risk faktörleri

• Sigara veya tütün ürünleri kullanmak
• Yüksek tansiyon
• Diyabet
• Kolesterol yüksekliği
• Fazla kilo veya bel çevresinde yağlanma
• Hareketsiz yaşam
• Ailede erken yaşta kalp hastalığı öyküsü
• İleri yaş
• Sağlıksız beslenme, özellikle fazla tuz, doymuş yağ ve işlenmiş gıda tüketimi
• Uzun süreli stres ve yetersiz uyku
• Böbrek hastalığı gibi bazı kronik hastalıklar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yeni başlayan göğüs ağrısı veya baskı hissiniz varsa aynı gün sağlık değerlendirmesi alın.
• Daha önce benzer yakınmanız olsa bile ağrının şekli, süresi veya şiddeti değiştiyse gecikmeden doktora başvurun.
• Göğüs ağrısı istirahatte oluyorsa veya gece uykudan uyandırıyorsa acil değerlendirme gerekir.
• Nefes darlığı, bayılma, soğuk terleme, bulantı veya çarpıntı ile birlikte göğüs rahatsızlığı olursa 112’yi arayın veya acil servise başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yüksek tansiyon, diyabet, kolesterol yüksekliği veya ailede kalp hastalığı öykünüz varsa düzenli kalp kontrollerinizi yaptırın.
• Eforla gelen hafif göğüs sıkışması, çabuk yorulma veya nefes darlığı yaşıyorsanız bir aile hekimi ya da kardiyoloji uzmanıyla görüşün.
• Sigara bırakma, kilo yönetimi, beslenme ve egzersiz planı için sağlık ekibinizden destek isteyin.

Tanı

Anjina değerlendirmesinde doktor önce şikâyetlerinizi ayrıntılı sorar: ağrının yeri, süresi, neyle başladığı, dinlenince geçip geçmediği, eşlik eden belirtiler ve risk faktörleri önemlidir. Ardından muayene yapılır. Amaç, belirtilerin kalple ilişkili olup olmadığını ve altta yatan nedeni anlamaktır. Tanı koymak için tek bir belirtiye bakılmaz; öykü, muayene ve testler birlikte değerlendirilir.

Yapılabilecek testler

• Elektrokardiyografi: Kısaca EKG denir. Kalbin elektriksel çalışmasını gösteren hızlı ve ağrısız bir testtir.
• Kan testleri: Kalp hasarı belirtisi olabilecek değerler, kansızlık, şeker ve kolesterol gibi durumlar değerlendirilebilir.
• Efor testi: Kalbin egzersiz sırasında nasıl çalıştığını görmek için yürüyüş bandı veya bisikletle yapılan testtir. Her kişiye uygun olmayabilir; kararı doktor verir.
• Ekokardiyografi: Kalp ultrasonudur. Kalbin pompalama gücünü ve kapaklarını görüntüler.
• Ritim izlemi: Çarpıntı veya düzensiz kalp atımı şüphesinde kalp ritmini belirli süre izleyen cihazlar kullanılabilir.
• Koroner BT anjiyografi: Bilgisayarlı tomografi ile kalp damarlarının görüntülenmesidir. Damar darlığı hakkında bilgi verebilir.
• Koroner anjiyografi: İnce bir kateter yardımıyla kalp damarlarının ayrıntılı görüntülenmesidir. Genellikle daha ileri değerlendirme gerektiğinde yapılır.

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz şikâyetlerinizi dikkatle dinler, tansiyonunuzu ve nabzınızı kontrol eder, kalbinizi ve akciğerlerinizi dinler. Acil bir durumdan şüphelenilirse hızlıca EKG ve kan testleri yapılabilir. Bazı testler aynı gün yapılırken bazıları randevuyla planlanır. Testlerin amacı sizi korkutmak değil, en güvenli ve doğru yolu belirlemektir.

Tedavi

Anjina tedavisi kişiye göre planlanır. Amaç göğüs ağrısını azaltmak, kalbin kanlanmasını iyileştirmek, kalp krizi riskini düşürmek ve günlük yaşam kalitesini artırmaktır. Tedavi; yaşam tarzı değişiklikleri, risk faktörlerinin kontrolü, doktorun uygun gördüğü ilaç grupları ve bazı durumlarda damar açıcı işlemlerden oluşabilir. Hangi yaklaşımın uygun olduğuna kardiyoloji uzmanı karar vermelidir.

Evde kişisel bakım

• Göğüs ağrısı başladığında aktiviteyi durdurun, oturun ve dinlenin.
• Ağrı birkaç dakikadan uzun sürerse, şiddetlenirse veya nefes darlığı, terleme, bayılma hissi gibi belirtiler eşlik ederse 112’yi arayın.
• Size daha önce bir doktor tarafından kişisel bir plan verildiyse, o planı aynen uygulayın; kendi kendinize ilaç başlatmayın veya bırakmayın.
• Sigara ve tütün ürünlerinden uzak durun; bırakmak için sağlık kuruluşlarından destek isteyin.
• Tansiyon, kan şekeri ve kolesterol kontrollerinizi düzenli yaptırın.
• Ağrıyı tetikleyen durumları not edin: hızlı yürüyüş, merdiven, stres, soğuk hava veya ağır yemek gibi. Bu notlar doktorunuza yardımcı olur.
• Ağır yemeklerden sonra hemen yoğun efor yapmaktan kaçının.
• Egzersize başlamadan önce özellikle göğüs ağrısı öykünüz varsa doktorunuza danışın.

Tıbbi tedaviler

Doktorlar anjinada farklı ilaç grupları kullanabilir. Bunlar kalbin iş yükünü azaltmaya, damarları gevşetmeye, tansiyonu ve kalp hızını düzenlemeye, kolesterolü kontrol etmeye veya pıhtı oluşma riskini azaltmaya yönelik olabilir. İlaç seçimi kişinin yaşı, diğer hastalıkları, test sonuçları ve belirtilerine göre yapılır. İlaçları yalnızca doktor önerisiyle kullanmak, değiştirmek veya bırakmak önemlidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Damar darlığı belirginse veya belirtiler tedaviye rağmen sürüyorsa, doktor damar açmaya yönelik işlemleri değerlendirebilir. Bunlar balon ve stent gibi damar içi işlemler veya bazı durumlarda bypass ameliyatı olabilir. Bypass, kanın daralmış damarın ötesine yeni bir yol üzerinden ulaşmasını sağlayan ameliyattır. Hangi işlemin uygun olduğu damarların durumuna ve kişinin genel sağlığına göre belirlenir.

Bu durumla yaşamak

Anjina ile yaşamak, belirtileri tanımayı ve kalbi koruyan alışkanlıklar edinmeyi gerektirir. Birçok kişi doğru takip ve yaşam tarzı desteğiyle günlük yaşamına güvenle devam edebilir. Yanınızda acil durumda aranacak kişilerin numarasını bulundurmak, doktor kontrollerini aksatmamak ve belirtilerdeki değişiklikleri not etmek faydalıdır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigarayı bırakın ve pasif dumandan uzak durun.
• Düzenli uyku ve stres yönetimine önem verin.
• Tansiyon, diyabet ve kolesterol takibini aksatmayın.
• Uzun süre hareketsiz kalmayın; doktorunuz uygun görürse düzenli, hafif-orta düzey hareket planı yapın.
• Alkol kullanıyorsanız doktorunuzla güvenli sınırlar hakkında konuşun.
• Soğuk havada ani ve yoğun efordan kaçının; gerekirse daha yavaş başlayın.
• Kontrollerinize giderken belirtilerinizin ne zaman ve neyle başladığını anlatan kısa notlar götürün.

Diyet ve egzersiz

Kalp dostu beslenme; sebze, meyve, tam tahıl, baklagil, balık ve sağlıklı yağ kaynaklarına ağırlık vermek; tuzu, şekerli içecekleri, işlenmiş gıdaları ve doymuş yağları azaltmak anlamına gelir. Egzersiz kalp sağlığı için yararlıdır, ancak anjina belirtiniz varsa yeni bir egzersiz programına başlamadan önce doktorunuza danışın. Doktorunuz güvenli hareket düzeyini ve gerekirse kalp rehabilitasyonu gibi destekleri önerebilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Göğüs ağrısı yaşamak kaygı, korku veya güvensizlik hissi yaratabilir. Bu duygular anlaşılırdır. Yakınlarınızla konuşmak, doktorunuza sorularınızı açıkça sormak ve gerekirse ruh sağlığı desteği almak iyi gelebilir. Eğer kendinize zarar verme düşünceniz olursa, dayanamayacak gibi hissederseniz veya güvende değilseniz hemen 112’yi arayın ya da en yakın acil servise gidin; mümkünse güvendiğiniz bir kişiye hemen haber verin.

Önleme

Anjinanın her nedeni tamamen önlenemez; ancak kalp-damar riskini azaltmak çoğu kişide mümkündür. Sigaradan uzak durmak, tansiyon ve kan şekerini kontrol etmek, kolesterol takibi yapmak, sağlıklı beslenmek, düzenli hareket etmek, uygun kiloya yaklaşmak ve kontrolleri aksatmamak kalbi korumaya yardımcı olur.

Aşılar

Aşılar anjinayı doğrudan önlemez. Ancak grip ve zatürre gibi enfeksiyonlar kalbi zorlayabilir. Özellikle kalp hastalığı riski olan kişiler, yaşına ve sağlık durumuna uygun aşılar konusunda aile hekimiyle görüşmelidir. Sağlık Bakanlığı’nın güncel aşı önerileri izlenmelidir.

Tarama programları

Risk taşıyan kişilerde düzenli tansiyon ölçümü, kan şekeri ve kolesterol kontrolü önemlidir. Ailede erken yaşta kalp hastalığı olanlar, sigara kullananlar, diyabeti veya yüksek tansiyonu olanlar doktorlarıyla hangi aralıklarla kontrol yaptırmaları gerektiğini konuşmalıdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Belirtilerin sıklaşması ve günlük aktivitelerin kısıtlanması
• Kalp krizi riskinin artması
• Kalp ritim bozuklukları
• Kalbin pompalama gücünün zayıflaması
• Ani ve ciddi sağlık sorunları

Uzun vadeli görünüm

Anjina ciddiye alınması gereken bir belirtidir, ancak doğru değerlendirme ve düzenli takip ile birçok kişi belirtilerini kontrol altına alabilir ve daha güvenli bir yaşam sürdürebilir. Erken başvuru, risk faktörlerini azaltma ve doktorun önerdiği plana uyma, uzun vadede kalp sağlığını korumaya yardımcı olur.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• World Heart Federation ↗
• European Society of Cardiology - Patient Information ↗
• American Heart Association ↗

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye
• Türkiye Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü ↗ · Türkiye
• Türk Kardiyoloji Derneği ↗ · Türkiye
• Merkezi Hekim Randevu Sistemi ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.