Ankylosing Spondylitis
Başvurulan kaynaklar
Bu makale özgün hasta eğitimi içeriğidir.
- WHO—Health topics A–Z(2024)
- NHS—Health A to Z(2024)
- CDC—Health topics(2024)
Uluslararası klinik kılavuzlara dayalıdır
Genel Bakış
Ankilozan spondilit, omurga ve büyük eklemlerde iltihaplanmaya neden olan, uzun süreli (kronik) bir romatizmal hastalıktır. Zamanla omurgadaki omurların kaynaşmasına yol açabilir, bu da sırt ve belde sertliğe ve hareket kısıtlılığına neden olur.
Önemli bilgiler
- En sık 20-40 yaş arası erkeklerde görülür.
- Kesin nedeni bilinmemekle birlikte genetik yatkınlık önemli rol oynar.
- Tedavi edilmezse omurgada kalıcı eğrilik ve sertliğe yol açabilir.
Ankilozan spondilit, her 1000 kişiden yaklaşık 1-3'ünü etkileyen, nadir görülen bir hastalıktır.
Genellikle 20-40 yaşları arasındaki erkekleri etkiler. Kadınlarda daha hafif seyredebilir. Ailesinde bu hastalık olan kişilerde risk daha yüksektir.
Belirtiler
- Şiddetli göğüs ağrısı veya nefes darlığı (akciğer veya kalp tutulumu belirtisi olabilir).
- Ani görme kaybı veya çift görme (göz iltihabı - üveit belirtisi).
- Şiddetli karın ağrısı ve kusma (bağırsak tutulumu belirtisi olabilir).
- ⚠Yeni başlayan veya kötüleşen göz kızarıklığı, ağrısı veya ışığa hassasiyet.
- ⚠Açıklanamayan yüksek ateş.
- ⚠Şiddetli sırt ağrısı nedeniyle hareket edememe.
Yaygın belirtiler
- Bel ve kalçada sürekli ağrı ve tutukluk, özellikle sabahları ve dinlenince artar.
- Hareketle ve egzersizle ağrının azalması.
- Omurgada ilerleyici sertlik ve eğrilik (kamburlaşma).
- Topuk, kaburga, diz gibi diğer eklemlerde ağrı.
- Yorgunluk ve halsizlik.
Çocuklarda belirtiler
- Çocuklarda daha çok kalça, diz ve ayak bileği gibi büyük eklemlerde ağrı ve şişlik görülür.
- Omurga tutulumu daha az belirgindir.
- Büyüme çağındaki çocuklarda büyüme ağrıları ile karışabilir.
Yaşlı yetişkinlerde belirtiler
- Yaşlılarda omurga tutulumu daha hafif olabilir.
- Sırt ve bel ağrısı, kireçlenme (osteoartrit) ile karışabilir.
- Hastalık ilerledikçe hareket kısıtlılığı artabilir.
Nedenler
Ana nedenler
- Kesin nedeni bilinmemekle birlikte, bağışıklık sisteminin omurga eklemlerine saldırması sonucu iltihaplanma oluştuğu düşünülmektedir.
- Genetik faktörler, özellikle HLA-B27 geni ile güçlü bir ilişki vardır.
Risk faktörleri
- Ailede ankilozan spondilit veya başka bir romatizmal hastalık öyküsü.
- HLA-B27 genine sahip olmak (ancak bu geni taşıyan herkeste hastalık görülmez).
- Erkek cinsiyet.
- 20-40 yaş aralığı.
Ne zaman doktora görünmeli
Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:
- Yukarıdaki acil belirtilerden herhangi biri varsa hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise gidin.
Şu durumlarda rutin randevu alın:
- 3 aydan uzun süredir devam eden, dinlenmekle geçmeyen bel ve sırt ağrınız varsa.
- Sabahları en az 30 dakika süren tutukluk ve ağrı şikayetiniz varsa.
- Egzersiz ve hareketle ağrınız azalıyorsa.
- Gözünüzde kızarıklık, ağrı veya bulanık görme gibi belirtiler varsa.
Tanı
Doktorunuz önce şikayetlerinizi dinler ve ayrıntılı bir fizik muayene yapar. Omurganızın hareket açıklığını, göğüs kafesinizin genişleme kapasitesini ve eklemlerinizdeki hassasiyeti değerlendirir.
Yapılabilecek testler
- Kan testleri: İltihap belirteçleri (CRP, sedimentasyon) ve HLA-B27 gen testi.
- Röntgen: Omurga ve leğen kemiği eklemlerinde (sakroiliak eklem) erozyon ve kaynaşma olup olmadığını görmek için.
- Manyetik rezonans görüntüleme (MR): Röntgende görünmeyen erken dönem iltihaplanmayı tespit etmek için.
Randevunuzda neler beklenir
Tanı süreci bazen haftalar alabilir çünkü belirtiler başka hastalıklarla karışabilir. Romatoloji uzmanına yönlendirileceksiniz. Kesin tanı için birkaç farklı test ve görüntüleme yöntemi kullanılır. Erken tanı, tedavinin başarısı için çok önemlidir.
Tedavi
Ankilozan spondilitin kesin bir tedavisi olmamakla birlikte, belirtileri kontrol altına almak, iltihabı azaltmak ve omurga hareketliliğini korumak için birçok etkili tedavi yöntemi vardır. Tedavi genellikle ilaçlar, fizik tedavi ve egzersiz programlarını içerir.
Evde kişisel bakım
- Düzenli egzersiz: Omurga ve eklem hareketliliğini korumak için yüzme, yoga, pilates gibi düşük etkili aktiviteler önerilir.
- Doğru duruş: Dik oturmak ve yürümek, omurga eğriliğini azaltmaya yardımcı olur.
- Sıcak uygulamalar: Sıcak duş veya sıcak su torbası sabah tutukluğunu hafifletebilir.
- Soğuk uygulamalar: Şiddetli ağrı varsa, şiş bölgelere soğuk kompres yapılabilir.
Tıbbi tedaviler
Doktorunuz, iltihabı azaltmak için nonsteroid antiinflamatuar ilaçlar (ağrı kesiciler) reçete edebilir. İltihap şiddetliyse, hastalık modifiye edici antiromatizmal ilaçlar veya biyolojik ajanlar denenebilir. Bu ilaçlar bağışıklık sistemini düzenleyerek eklem hasarını yavaşlatır. Tedaviye erken başlanması, omurga kaynaşmasını önlemede çok önemlidir. Tüm ilaçları doktor kontrolünde kullanmalısınız.
Ameliyat ne zaman düşünülür?
Çok ileri vakalarda, omurgada şiddetli eğrilik veya kalça ekleminde hasar gelişirse, düzeltme ameliyatı (osteotomi) veya kalça protezi gibi cerrahi seçenekler düşünülebilir.
Bu durumla yaşamak
Ankilozan spondilit günlük yaşamınızı etkileyebilir, ancak uygun tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleri ile normal bir hayat sürmek mümkündür. Sabah tutukluğu için erken kalkıp hafif germe egzersizleri yapmak iyi gelebilir. İş yerinde ergonomik bir sandalye kullanmak ve sık sık mola verip hareket etmek önemlidir.
Yaşam tarzı ipuçları
- Sigara içmeyin; sigara, hastalığın ilerlemesini hızlandırabilir.
- Düzenli egzersizi hayatınızın bir parçası yapın.
- Stres yönetimi için meditasyon veya derin nefes egzersizleri deneyin.
- Uyku düzeninize dikkat edin; sert bir yatak omurganız için daha iyidir.
Diyet ve egzersiz
Anti-inflamatuar beslenme önerilir: bol sebze, meyve, tam tahıl, sağlıklı yağlar (zeytinyağı, balık) ve yeterli protein. İşlenmiş gıdalardan, şekerden ve trans yağlardan kaçının. Egzersiz olarak yüzme, yürüyüş, bisiklet ve yoga çok faydalıdır. Fizik tedavi programına katılmak, doğru egzersizleri öğrenmek açısından önemlidir.
Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli
Kronik bir hastalıkla yaşamak zaman zaman kaygı, üzüntü veya depresyona neden olabilir. Bunun normal olduğunu bilin. Duygularınızı ailenizle, arkadaşlarınızla veya bir uzmanla paylaşmaktan çekinmeyin. Gerekirse bir psikolog veya psikiyatristten destek alabilirsiniz.
Önleme
Ankilozan spondilit kesin olarak önlenemez, ancak erken tanı ve tedavi ile omurga hasarını önemli ölçüde yavaşlatmak mümkündür.
Aşılar
Hastalığın kendisi için bir aşı yoktur. Ancak bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar kullanıyorsanız, grip ve zatürre aşılarını yaptırmanız önerilir. Aşı takviminiz için doktorunuza danışın.
Tarama programları
Ailesinde ankilozan spondilit olan kişiler, özellikle genç yaşta bel ağrısı şikayeti varsa, bir romatoloji uzmanına başvurmalıdır. Genel bir tarama testi yoktur.
Komplikasyonlar
Tedavi edilmezse
- Omurgada kalıcı eğrilik ve hareket kısıtlılığı (kamburlaşma).
- Göz iltihabı (üveit) ve görme kaybı.
- Kalp kapakçıklarında sorunlar ve aort iltihabı.
- Akciğer kapasitesinde azalma.
- Bağırsak iltihabı (Crohn hastalığı, ülseratif kolit) riskinde artış.
Uzun vadeli görünüm
Erken tanı ve uygun tedavi ile ankilozan spondilitli kişilerin büyük çoğunluğu aktif ve üretken bir yaşam sürdürebilir. Tedaviye uyum, düzenli egzersiz ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları ile hastalığın ilerlemesi yavaşlatılabilir ve komplikasyon riski azaltılabilir. Günümüzdeki tedaviler sayesinde omurga kaynaşması ve ciddi sakatlık oranı oldukça düşmüştür.
Destek bul
Uluslararası kuruluşlar
Yerel kuruluşlar
- Türkiye Romatoloji Derneği ↗ · Türkiye
- Romatizma ile Savaş Derneği ↗ · Türkiye
Yardım hatları
Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.
Bilgileri her zaman doktorunuzla doğrulayın
Sağlık kılavuzları ülkeye ve bölgeye göre değişir. Bu makaledeki bilgiler uluslararası klinik kılavuzlara dayanmaktadır ancak ülkenizdeki özel kılavuzları, ilaçları veya uygulamaları yansıtmayabilir. Sağlık endişelerinizi her zaman kendi doktorunuz veya sağlık hizmeti sağlayıcınızla görüşün ve yerel ulusal sağlık kılavuzlarına başvurun.
Önemli uyarı Bu bilgiler yalnızca eğitim amaçlıdır. Profesyonel tıbbi tavsiye, tanı veya tedavinin yerini tutmaz. Kendi durumunuzla ilgili mutlaka kalifiye bir sağlık uzmanına danışın. Tıbbi bir acil durum yaşıyorsanız derhal yerel acil servisinizi arayın.