Atardamar Hastalığı Tanısı Sonrası: Bilmeniz Gerekenler

Genel Bakış

Atardamar hastalığı, vücuttaki atardamarların (oksijen açısından zengin kanı kalpten dokulara taşıyan damarlar) duvarlarında yağ ve kalsiyum gibi maddelerin birikmesi sonucu damarların daralması veya tıkanması durumudur. Bu yazıda, bu tanıyı aldıktan sonra nasıl bir yol izlemeniz gerektiğini anlatıyoruz.

Evet, oldukça yaygındır. Dünyada ve Türkiye'de kalp ve damar hastalıkları, ölüm nedenleri arasında ilk sıralarda yer alır.

Daha çok ileri yaş, sigara kullanımı, yüksek tansiyon, diyabet veya yüksek kolesterol gibi risk faktörleri olan kişileri etkiler. Erkekler kadınlara göre daha erken yaşlarda görülebilir, ancak kadınlarda menopoz sonrası risk artar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Göğüs ağrısı, sıkışma veya rahatsızlık hissi (özellikle eforla artan)
• Nefes darlığı
• Bacaklarda ağrı, kramp veya yorgunluk (yürüyüşle artar, dinlenince geçer)
• Soğuk, soluk veya uyuşmuş kol ya da bacak
• Baş dönmesi veya bayılma hissi

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda atardamar hastalığı nadirdir ve genellikle doğuştan gelen damar yapı bozukluklarına bağlıdır.
• Bebek ve çocuklarda morarma, hızlı nefes alma, beslenme güçlüğü ve gelişme geriliği görülebilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda belirtiler daha silik olabilir; yorgunluk, huzursuzluk, nefes darlığı veya bilinç karışıklığı ilk belirti olabilir.
• Ağrı yerine denge bozukluğu veya düşme gibi belirtiler de ortaya çıkabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Damar duvarında yağ ve kolesterol birikmesi (ateroskleroz)
• Yüksek tansiyonun damar iç yüzeyini hasarlandırması
• Sigara ve tütün ürünleri kullanımı
• Yüksek kan şekeri (diyabet)
• Genetik yatkınlık / aile öyküsü

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Sigara içmek veya pasif içicilik
• Yüksek tansiyon
• Yüksek LDL kolesterol ve düşük HDL kolesterol
• Diyabet
• Obezite veya hareketsizlik
• Sağlıksız beslenme (işlenmiş gıdalar, trans yağlar, aşırı tuz ve şeker)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Göğüs ağrısı veya nefes darlığı yeni başladıysa veya hızla kötüleşiyorsa
• Bacakta veya kolda ani ağrı, soğukluk veya renk değişikliği
• Tekrarlayan bayılma hissi veya bayılma

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yüksek tansiyon, diyabet veya kolesterol değerleriniz yüksekse ve düzenli kontrol yaptırmıyorsanız
• Ailede erken yaşta kalp ve damar hastalığı öyküsü varsa
• Sigara kullanıyorsanız ve 40 yaşın üzerindeyseniz
• Vücut ağırlığınız fazlaysa veya sürekli hareketsizseniz

Tanı

Doktorunuz önce şikayetlerinizi dinler ve aile öykünüzü sorgular. Fizik muayene ile tansiyonunuzu ölçer, damar seslerinizi dinler ve bacaklarınızdaki nabızları kontrol eder. Ardından bazı testler isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri: kolesterol, kan şekeri ve böbrek fonksiyonları
• EKG (elektrokardiyogram): kalp ritmi ve kanlanma bilgisi
• Ekokardiyografi: kalbin yapısını ve fonksiyonunu değerlendiren ultrason
• Anjiyografi veya BT anjiyografi: damarların görüntülenmesi
• Ankle-brakial indeks: bacaklarda tıkanıklık olup olmadığını gösteren basit ölçüm
• Stres testi (eforlu EKG): egzersiz sırasında kalbin yanıtını ölçer

Randevunuzda neler beklenir

Testler genellikle ağrısızdır ve çoğu ayakta yapılabilir. Anjiyografi gibi işlemler öncesinde aç karınna olmanız gerekebilir. Doktorunuz size hangi hazırlığın gerektiğini açıklayacaktır. Sonuçlar birkaç gün içinde çıkar; bu süreçte endişelenmeyin, ekibiniz sizi yönlendirecektir.

Tedavi

Tedavinin amacı damarların daha fazla daralmasını önlemek, belirtileri azaltmak ve kalp krizi, inme gibi ciddi olayların riskini düşürmektir. Tedavi planınız kişisel risk faktörlerinize, damar tıkanıklığının yerine ve derecesine göre belirlenir.

Evde kişisel bakım

• Sigara ve tütün ürünlerini bırakmak (bu, yapılabilecek en etkili adımdır)
• Düzenli yürüyüş ve doktorunuzun önerdiği egzersizleri yapmak
• Tansiyon ve kan şekeri değerlerinizi evde takip etmek
• Sağlıklı beslenme düzenine geçmek (sebze, meyve, tam tahıl, yağsız protein)
• Vücut ağırlığını kontrol altında tutmak
• Stresten uzak durmak ve uyku düzenine dikkat etmek

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, kanı incelten ve pıhtılaşmayı azaltan ilaçlar, kolesterolü düşüren ilaçlar, tansiyon ilaçları veya damarı genişleten ilaçlar gibi farklı gruplardan tedavi önerebilir. İlaçlarınızı her gün düzenli ve doktorunuza danışmadan kullanmayı bırakmamak çok önemlidir. İlaçların kesin adlarını ve dozlarını doktorunuz belirleyecektir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Bazı durumlarda damar tıkanıklığını açmak için balon-stent işlemi (anjiyoplasti) veya baypas ameliyatı (damar nakli) gerekebilir. Doktorunuz bu seçenekleri sizinle detaylıca konuşur. Bu işlemler genellikle ciddi tıkanıklıklarda veya ilaç tedavisinin yetersiz kaldığı durumlarda önerilir.

Bu durumla yaşamak

Tanı konulduktan sonra düzenli doktor kontrolü hayatınızın bir parçası olur. Randevularınızı aksatmamak, belirtilerinizi not almak ve sağlık ekibinizle sürekli iletişimde olmak size güç verir. Günlük aktivitelerinizi yavaşlatmadan ama zorlanmadan planlayın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün en az 30 dakika yürüyüş hedefleyin
• Sigara içilen ortamlardan uzak durun
• Tuzu azaltın, işlenmiş gıda tüketimini sınırlandırın
• Alkolü en aza indirin veya bırakın
• Stressiz uğraşlar bulun; kitap okuyun, müzik dinleyin

Diyet ve egzersiz

Kalp dostu bir beslenme için sofranızda renkli sebzeler, meyveler, tam tahıllar, baklagiller ve omega-3 içeren balıklar sık yer almalıdır. Doymuş yağlardan (kırmızı et, tereyağı, krema) ve trans yağlardan (hazır kekler, kızartmalar) kaçının. Egzersize yeni başlıyorsanız kısa süreli yürüyüşlerle başlayıp süreyi yavaşça artırın; ani ve zorlu egzersizden kaçının.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak kaygı ve hüzün yaratabilir. Kendinizi kötü hissettiğinizde bunun normal olduğunu bilin. Düzenli uyku, nefes egzersizleri ve keyif aldığınız hobiler duygularınızı dengelemenize yardımcı olur. Aşırı ve sürekli bir üzüntü hissediyorsanız bir uzmandan destek almaktan çekinmeyin.

Önleme

Tamamen önlenemese de, risk faktörlerini kontrol altına alarak atardamar hastalığının ilerlemesini büyük ölçüde yavaşlatmak ve ciddi olayları önlemek mümkündür. Erken tanı ve düzenli tedavi çok önemlidir.

Aşılar

Kışın grip ve zatürre aşısı, kalp damar hastalığı olan kişilerde enfeksiyona bağlı riskleri azaltabilir. Aşı yaptırmadan önce doktorunuza danışın.

Tarama programları

Düzenli tansiyon ölçümü, kan şekeri ve kolesterol kontrolü 40 yaşından itibaren önerilir. Ailede erken kalp damar hastalığı varsa tarama daha erken başlayabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp krizi (miyokard enfarktüsü)
• İnme (beyin damarının tıkanması veya kanaması)
• Aort anevrizması (ana atardamarın balonlaşması ve yırtılması)
• Böbrek yetmezliği
• Bacakta kalıcı hasar veya amputasyon

Uzun vadeli görünüm

Doğru tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleriyle birçok kişi atardamar hastalığıyla uzun yıllar kaliteli bir yaşam sürebilir. Hastalık artık ölümle eş anlamlı değil; iyi takip edilen hastaların çoğu aktif ve üretken bir hayat sürdürür. Umutlu olmak için her türlü neden var.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.