Atardamar Alevlenmeleri

Genel Bakış

Atardamar alevlenmeleri, vücudunuzdaki oksijen açısından zengin kanı taşıyan damarların (atardamarlar) duvarlarının aniden iltihaplanması ve kabarması durumunu anlatan bir deyimdir. Bu durum 'vaskülit' adı verilen hastalık grubunun bir parçasıdır. Alevlenme sırasında iltihap, atardamar duvarlarını kalınlaştırabilir, zayıflatabilir veya daraltabilir; bu da kan akışını engelleyebilir ve çeşitli belirtilere yol açabilir.

Damar iltihapları genel toplumda nadir görülür, ancak bazı türleri daha sıktır. Yine de alevlenme atakları hastalık seyrinin bir parçası olabilir.

Atardamar alevlenmeleri her yaştan insanı etkileyebilir. Bazı damar iltihabı türleri genç erişkinlerde, bazıları ise 50 yaş üstü bireylerde daha sık görülür. Cinsiyet farkı hastalığın türüne göre değişir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yorgunluk ve halsizlik
• Açıklanamayan ateş
• İltihaplı bölgede ağrı, kızarıklık veya sıcaklık
• Baş ağrısı
• Kas ve eklem ağrıları
• İştahsızlık ve kilo kaybı
• Etkilenen organa göre nefes darlığı, göğüs ağrısı veya karın ağrısı

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda belirtiler genellikle nedeni açıklanamayan ateş, döküntü ve karın ağrısıyla kendini gösterir.
• Çocuk huzursuz olabilir, oyun oynamak istemeyebilir.
• Bacak veya kollarda şişlik, ağrı ve güçsüzlük görülebilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda damar iltihabı yeni başlayan baş ağrısı, çene ağrısı ve görme bulanıklığıyla ortaya çıkabilir.
• Halsizlik ve depresyon hali, ilk belirtiler olabilir.
• Ateş, gece terlemesi ve istemsiz kilo kaybı sık görülür.

Nedenler

Ana nedenler

• Bağışıklık sisteminin yanlışlıkla kendi atardamar dokularına saldırması (otoimmün hastalıklar)
• Hepatit B, hepatit C gibi bazı enfeksiyonlar
• Bazı ilaçlara veya kimyasal maddelere bağlı alerjik reaksiyonlar
• Bazı romatizmal hastalıklar, örneğin lupus ve romatoid artrit

Risk faktörleri

• Sigara içmek ve tütün ürünleri kullanmak
• Yüksek tansiyon
• Ailede damar veya otoimmün hastalık öyküsü
• Yaş (50 üstü bazı türler için risk artışı)
• Erkek cinsiyette olmak, bazı türler için; kadınlarda daha sık olan türler de vardır

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Belirtiler aniden kötüleşirse
• Göğüs ağrısı, nefes darlığı veya görme kaybı gibi durumlarda hemen 112'yi arayın
• Karın ağrısı şiddetliyse ve kanama varsa acil servise başvurun

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Açıklanamayan ateş, halsizlik ve kilo kaybı birkaç hafta sürüyorsa
• Yeni başlayan baş ağrısı veya kas ağrıları varsa
• Bir aile hekimine veya dahiliye uzmanına muayene olmak

Tanı

Doktorunuz belirtilerinizi dinler, fizik muayene yapar ve ardından kan testleri isteyebilir. Damar iltihabını göstermek için görüntüleme tetkikleri ve bazen damar biyopsisi gerekebilir. Kesin tanı, tüm bu bulguların bir arada değerlendirilmesiyle konur.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri: iltihap belirteçleri ve otoantikorlar
• Doppler ultrasonografi
• Bilgisayarlı tomografi (BT) anjiyografi
• Pozitron emisyon tomografi (PET) taraması
• Gerekirse damar dokusundan biyopsi alınması

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci birkaç hafta sürebilir. Doktorunuz size hangi testlerin neden yapıldığını açıklayacaktır. Kesin tanı konulduktan sonra tedavi için kalp ve damar, romatoloji veya enfeksiyon hastalıkları uzmanlarıyla birlikte çalışılabilir.

Tedavi

Tedavinin ana hedefi atardamar duvarındaki iltihabı kontrol altına almak, belirtileri hafifletmek ve organ hasarını önlemektir. Tedavi planı, alevlenmenin hangi damar grubunu etkilediğine ve ne kadar şiddetli olduğuna göre kişiye özel hazırlanır. İlaçların süresi ve dozu, hastalığın seyrine göre zamanla ayarlanır.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği aralıklarla kontrollere gitmek
• İlaçlarınızı düzenli kullanmak ve keskin değişiklikler yapmamak
• Yorgunluk hissettiğinizde dinlenmek ve vücudunuza kulak vermek
• Sigara ve alkolden uzak durmak
• Ateş veya enfeksiyon belirtilerinde erken doktora başvurmak

Tıbbi tedaviler

Uzman doktorlar, atardamar iltihabını yatıştırmak için bağışıklık sistemini dengeleyen ilaçlar ve iltihap giderici tedaviler kullanabilir. Bazı durumlarda enfeksiyon varsa enfeksiyon tedavisi de planlanır. Hangi ilacın başlanacağı ve süresi, hastanın yaşına, hastalığın türüne ve ciddiyetine bağlıdır; isim veya doz kesinlikle kişiye özel hekim kararıyla belirlenir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Nadiren, iltihap nedeniyle atardamar duvarında balonlaşma (anevrizma) gelişirse veya tıkanma oluşursa, anjiyografi ile damar açma ya da cerrahi onarım gerekebilir. Bu karar, kalp ve damar cerrahisi uzmanı tarafından değerlendirilir.

Bu durumla yaşamak

Hastalığınızı ve tetikleyicilerinizi iyi tanıyın. Alevlenme dönemlerinde ağır aktivitelerden kaçınmak, sağlıklı dönemlerde ise düzenli ve hafif egzersiz yapmak genel sağlığınızı destekler. Düzenli uyku, stresten uzak durmak ve sağlıklı beslenme, vücudunuzun iyileşmesine yardımcı olur.

Yaşam tarzı ipuçları

• Stres yönetimi için nefes egzersizleri, meditasyon veya yürüyüş yapmak
• Yeterli ve düzenli uyumak
• Sigarayı bırakmak için doktorunuzdan veya Sağlık Bakanlığı sigara bırakma hattından destek almak (Alo 171)
• Kilonuzu sağlıklı aralıkta tutmak

Diyet ve egzersiz

Kalp ve damar sağlığınız için akdeniz tipi beslenme önerilir: bol sebze, meyve, tam tahıl, baklagiller ve balık; işlenmiş gıdalar ve aşırı tuzdan kaçınmak. Yürüyüş, yüzme ve bisiklet gibi düşük yoğunluklu egzersizler, haftada en az 150 dakika olacak şekilde planlanabilir; ancak egzersize başlamadan önce doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak kaygı, üzüntü ve depresyona yol açabilir. Bu duyguları yaşamanız son derece normaldir. Bir terapist veya psikologdan destek almanın yanı sıra aileniz ve arkadaşlarınızla hislerinizi paylaşmak da iyileşmenize yardımcı olur. Kendinizi çok kötü hissettiğinizde yerel ruh sağlığı merkezine veya 112'ye başvurmaktan çekinmeyin.

Önleme

Damar alevlenmelerini tamamen önlemek her zaman mümkün değildir, ancak hastalığı tetikleyen bilinen risk faktörlerini (örneğin sigara ve kontrolsüz tansiyon) yönetmek alevlenme sıklığını azaltabilir. Ayrıca mevcut hastalığın düzenli takibi, yeni alevlenmelerin erken fark edilmesini sağlar.

Aşılar

Enfeksiyonlar alevlenmelere yol açabildiğinden, doktorunuzun önerdiği grip ve zatürre aşılarını olduğunuzdan emin olun. Aşı takvimi için doktorunuzla konuşun.

Tarama programları

Bilinen damar hastalığı olan kişiler, düzenli kontrole gitmeli ve doktorun önerdiği görüntüleme takiplerine katılmalıdır. Toplum genelinde rutin tarama önerilmez.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Atardamar duvarında balonlaşma (anevrizma) ve yırtılma
• İnme (felç)
• Kalp krizi
• Böbrek yetmezliği
• Kalıcı organ hasarı
• Görme kaybı

Uzun vadeli görünüm

Erken tanı ve uygun tedavi ile atardamar alevlenmeleri kontrol altına alınabilir. Tedaviye ne kadar erken başlanırsa organ hasarını önleme şansı o kadar artar. Birçok kişi sağlıklı ve aktif bir yaşama dönebilir; bu nedenle umutlu olmanız ve tedaviye düzenli devam etmeniz çok önemlidir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.