Hamilelikte Atardamar Sağlığı

Genel Bakış

Hamilelik, vücudunuzun dolaşım sistemine ekstra yük bindirir. Atardamarlar, kalpten vücudunuza temiz kan taşıyan damarlardır. Hamilelikte kan hacmi artar, hormonlar damar duvarlarını yumuşatabilir. Bu değişiklikler bazı kadınlarda yüksek tansiyon, preeklampsi (hamilelik zehirlenmesi) ve nadiren damar duvarında yırtılma gibi sorunlara yol açabilir.

Yüksek tansiyon ve buna bağlı durumlar hamilelikte en sık görülen tıbbi sorunlardan biridir. Ciddi damar yırtıkları ise çok nadirdir.

İlk hamileliğini yaşayan, 35 yaş üstü kadınlar, ikiz gibi çoklu gebeliği olanlar, hamilelik öncesi yüksek tansiyonu veya böbrek hastalığı bulunanlar ve fazla kilolu olanlar daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Şiddetli veya geçmeyen baş ağrısı
• Bulanık görme veya ışık çakmaları
• Yüz ve ellerde ani şişlik
• Karnın üst kısmında ağrı (özellikle sağ üstte)
• Göğüs ağrısı veya rahatsızlık hissi
• Nefes darlığı
• Mide bulantısı ve kusma

Çocuklarda belirtiler

• Bu durum doğrudan çocuklarda görülmez; ancak anne karnındaki bebekte büyümenin yavaşlaması, sıvının azalması veya erken doğum ihtiyacı ortaya çıkabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İleri yaşta hamilelikte belirtiler aynıdır; ne var ki yüksek tansiyon ve damar sertliği riski daha fazla olduğu için belirtiler daha ağır seyredebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Hamilelikte plasenta (bebeğin beslenmesini sağlayan organ) çeşitli maddeler salgılar; bu maddeler bazen atardamar duvarını etkileyerek kan basıncını yükseltebilir.
• Vücudun dolaşım sistemi hamilelikte daha fazla çalışır ve damarların esnekliği hormonlar nedeniyle değişir.
• Bazı kadınlarda damar duvarı zayıftır ve bu durum hamilelikte damar yırtılması (diseksiyon) gibi nadir ama ciddi bir tabloya yol açabilir.

Risk faktörleri

• İlk hamilelik
• 35 yaş üstü olmak
• Birden fazla bebeğe hamile olmak (ikiz, üçüz)
• Hamilelik öncesi yüksek tansiyon veya böbrek hastalığı
• Şeker hastalığı veya yüksek kolesterol
• Aşırı kilo
• Daha önce preeklampsi geçirmiş olmak
• Ailede erken dönemde kalp damar hastalığı öyküsü

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıdaki acil belirtilerden birini yaşıyorsanız vakit kaybetmeden 112'yi arayın.
• Yakın zamanda yapılan kontrolünüzde tansiyonunuz yüksek çıktıysa ve baş ağrınız varsa aynı gün doktorunuza başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Hamilelik boyunca önerilen doğum öncesi kontrollerinizi aksatmayın; her kontrolde tansiyon ve idrar proteini ölçülür.
• Evde tansiyon ölçümü istendiğse düzenli olarak doktorunuzla paylaşın.

Tanı

Doktorunuz her doğum öncesi kontrolünüzde tansiyonunuzu ölçer ve idrarınızda protein olup olmadığını kontrol eder. Şüpheli bir durum varsa kan testleri, ultrason ve bebeğin kalp atışlarını izleme gibi ek testler isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Tansiyon ölçümü
• İdrarda protein (idrar tahlili)
• Kan testleri (böbrek ve karaciğer fonksiyonları, kan pıhtılaşması)
• Bebeğin ultrason muayenesi ve gelişim ölçümü
• NST (bebeğin stres testi)
• Kalp damar görüntüleme (nadiren EKO, MR veya anjiyografi)

Randevunuzda neler beklenir

Bazı durumlarda doktorunuz sizi kardiyoloji veya riskli gebelik uzmanına yönlendirebilir. Kontrollerin sıklığı artabilir ve gerekirse hastanede takip önerilebilir. Bu önlemler sizin ve bebeğinizin güvenliği içindir.

Tedavi

Tedavi, sorunun türüne ve şiddetine göre değişir. Temel hedefler, tansiyonu güvenli aralıkta tutmak, preeklampsi belirtilerini izlemek, bebeğin gelişimini desteklemek ve doğum için en uygun zamanı belirlemektir.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği kontrollere eksiksiz gidin.
• Gün içinde ara ara sol tarafınıza yatarak dinlenin; bu, dolaşımı rahatlatabilir.
• Stresten uzak durmaya çalışın ve yeterli uyuyun.
• Tuz tüketimini doktorunuz önermiyorsa kısıtlamayın, ancak aşırı tuzlu işlenmiş gıdalardan uzak durun.
• Sigara ve alkolden kesinlikle uzak durun.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz hamilelikte güvenli olan tansiyon ilaçları yazabilir. Ayrıca nöbetleri önlemek için damardan verilen ya da ağızdan alınan ilaçlar da kullanılabilir. Hamilelikte ilaç tedavisi mutlaka doktor gözetiminde olmalıdır; asla kendi başına ilaç almayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Çok nadir durumlarda, damar yırtılması gibi acil tablolarda cerrahi girişim gerekebilir. Bazen anne ve bebeğin sağlığı için doğumun erken gerçekleştirilmesi de gerekir; bu bir ameliyat (sezaryen) gerektirebilir.

Bu durumla yaşamak

Hamileliğinizi normal yaşamakla birlikte belirtilerinizi tanımak ve size söylenen kontrol planını uygulamak önemlidir. Ayaklarınızı yüksekte tutmak, sıkı kıyafetlerden kaçınmak ve belirli aralıklarla dinlenmek günlük hayatı kolaylaştırabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Haftada birkaç gün doktorunuzun onayıyla yürüyüş gibi hafif egzersizler yapın.
• Sağlıklı kilo almaya özen gösterin.
• Günde en az 7-8 saat uyuyun.
• Stresle başa çıkmak için nefes egzersizleri veya size iyi gelen hobiler deneyin.
• Kafein alımını sınırlayın.

Diyet ve egzersiz

Sebze, meyve, tam tahıl ve protein açısından dengeli bir beslenin. Tansiyon sorununuz varsa doktorunuz tuz kısıtlaması önerirse buna uyun. Yürüyüş ve hamile yogası gibi hafif aktiviteler genellikle güvenlidir, ancak egzersiz programına başlamadan önce mutlaka doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Bebeğinizin ve kendi sağlığınızla ilgili endişelenmeniz çok doğal. Bu endişe uykunuzu ve tansiyonunuzu etkileyebilir. Duygularınızı eşiniz veya yakınlarınızla paylaşmak, size destek olabilir. Zorlandığınızı hissederseniz bir psikolog veya psikiyatristten yardım istemek güçlülüktür.

Önleme

Tamamen önlemek her zaman mümkün değildir. Ancak düzenli doğum öncesi bakım, yüksek tansiyon ve preeklampsiyi erken fark etmeyi sağlar. Sağlıklı kiloda kalmak, sigara ve alkolden uzak durmak ve doktor önerilerini uygulamak riski azaltabilir.

Aşılar

Bu sorunu doğrudan önleyen bir aşı yoktur. Ancak hamilelikte önerilen grip ve boğmaca aşıları, enfeksiyonlara karşı sizi koruyarak dolaşım sisteminizin gereksiz yere yorulmasını önleyebilir. Aşılarla ilgili doktorunuzdan bilgi alın.

Tarama programları

Hamilelik boyunca her kontrolde tansiyon ölçümü ve idrar testi yapılması en önemli tarama yöntemidir. Riskli gebeliklerde ek ultrason ve kan testleri ile bebek değerlendirilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Preeklampsi ilerleyerek nöbetlere (eklampsi) yol açabilir.
• Yüksek tansiyon, beyin kanaması veya inme gibi ciddi damar hasarlarına neden olabilir.
• Bebeğin beslenmesi bozulabilir; gelişme geriliği ve erken doğum riski artar.
• Plasentanın erken ayrılması (dekolman) hem anne hem bebek için tehlikeli olabilir.

Uzun vadeli görünüm

İyi haber şu: çoğu kadın, yüksek tansiyon veya hafif preeklampsi olsa bile, düzenli takip ve uygun tedaviyle sağlıklı bir bebek dünyaya getirir. Ciddi damar sorunları nadirdir ve acil müdahale ile başarıyla tedavi edilebilir. Doğumdan sonra tansiyon genellikle normale döner; ancak düzenli sağlık kontrolleri ve sağlıklı yaşam alışkanlıklarıyla kalp damar sağlığınızı korumak önemlidir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• American Heart Association ↗
• Preeclampsia Foundation ↗

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye
• Türk Kardiyoloji Derneği ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.