Atardamar Sağlığınız için Bilmeniz Gerekenler

Genel Bakış

Atardamarlar, kalbinizden vücudunuzun her yerine oksijen ve besin taşıyan kan damarlarıdır. Tıpkı bir şehrin su boruları gibi, vücudun her yerine kanı ulaştıran bu damarlar sağlıklı olduğunda kalp ve dolaşım sistemi düzgün çalışır.

Atardamar hastalıkları (ateroskleroz gibi) dünyada ve Türkiye'de en sık görülen kalp-damar sorunlarının başında gelir. Kalp krizi ve inmenin en önemli nedenidir.

Her yaştan insanı etkileyebilir, ancak risk yaşla birlikte artar. Ailede kalp hastalığı öyküsü, yüksek tansiyon, diyabet, yüksek kolesterol, sigara ve hareketsiz yaşam atardamar hastalığı riskini artırır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Göğüs ağrısı veya sıkışma hissi (anjina)
• Nefes darlığı
• Yorgunluk veya halsizlik
• Bacaklarda kramp veya ağrı (özellikle yürürken)
• Soğuk veya uyuşmuş eller ve ayaklar
• Baş dönmesi

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda atardamar sorunları nadirdir; ancak doğuştan gelen bazı kalp-damar anomalileri olabilir. Bu durumda beslenme güçlüğü, morarma ve nefes almakta zorlanma gibi belirtiler görülebilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda göğüs ağrısı bazen olmayabilir; nefes darlığı, yorgunluk, denge sorunları ve bacak ağrısı daha ön planda olabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Ateroskleroz (atardamar duvarında yağ, kolesterol ve diğer maddelerin plak olarak birikmesi)
• Yüksek kan basıncı
• Yüksek kolesterol
• Sigara veya tütün ürünleri kullanımı
• Diyabet (kan şekeri yüksekliği)

Risk faktörleri

• Yaş (özellikle 50 yaş üzeri)
• Aile öyküsü
• Obezite veya fazla kilo
• Hareketsiz yaşam
• Sağlıksız beslenme (işlenmiş gıdalar, doymuş yağlar ve fazla tuz)
• Stres

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda listelenen acil belirtilerden herhangi birinde vakit kaybetmeden 112'yi arayın.
• Göğüs ağrısı dinlenmekle geçmiyorsa veya tekrarlıyorsa aynı gün sağlık kuruluşuna başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yılda bir kez tansiyon, kan şekeri ve kolesterol kontrolü yaptırın (aile hekiminize danışarak).
• Kalp ve damar hastalığı için risk faktörleriniz varsa doktorunuzun önerdiği sıklıkta kontrolleri ihmal etmeyin.

Tanı

Doktorunuz önce tıbbi öykünüzü dinler, aile geçmişinizi sorar ve genel bir fizik muayene yapar. Ardından gerekli görürse bazı testler ister.

Yapılabilecek testler

• Kan basıncı ölçümü
• Kan testleri (kolesterol, kan şekeri gibi)
• Elektrokardiyografi (EKG) – kalbin elektriksel aktivitesini kaydeder
• Ekokardiyografi – kalbin ultrason ile görüntülenmesi
• Anjiyografi veya BT anjiyografi – daralmaları görmek için damarlara boyalı madde verilir
• Ayak bileği kol indeksi (periferik damar hastalığı taraması)

Randevunuzda neler beklenir

Testler genellikle ağrısız ve kolaydır. Bazı testler aç karnına yapılabilir. Sonuçlar doktorunuz tarafından değerlendirilir; tanı konulduktan sonra tedavi planı kişiye özeldir.

Tedavi

Atardamar sorunlarının tedavisi, altta yatan nedene ve hastalığın yaygınlığına göre değişir. Amaç atardamarların daralmasını durdurmak ve pıhtı oluşmasını önlemektir.

Evde kişisel bakım

• Düzenli yürüyüş veya haftada en az 150 dakika orta şiddette egzersiz
• Akdeniz tipi beslenme: sebze, meyve, kepekli tahıl, yağlı balık ve zeytinyağı öncelikli
• Tuzu azaltmak; işlenmiş hazır gıdalardan uzak durmak
• Kilo vermek veya sağlıklı kiloyu korumak
• Sigara ve tütün ürünlerini bırakmak
• Stresi yönetmek için nefes egzersizleri, yoga veya hobiler

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz risk faktörlerinize göre tansiyon ilaçları, kolesterol ilaçları veya kan sulandırıcılar reçete edebilir. Bu ilaçlar mutlaka doktor kontrolünde kullanılmalıdır. Bazı durumlarda kan şekerini dengeleyen ilaçlar da tedaviye eklenebilir. İlaçlar kadar düzenli kullanım da tedavinin başarısında anahtardır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Daralma çok ilerlemiş ve belirtiler ciddiyse, balonla genişletme (anjiyoplasti ve stent) veya cerrahi bypass gibi girişimsel yöntemler gerekebilir. Bu karar, kardiyolog ve kalp cerrahı tarafından ortak verilir.

Bu durumla yaşamak

Atardamar hastalığı tanısı aldıktan sonra yaşam tarzı değişiklikleri tedavinin bir parçasıdır. İlaçlarınızı düzenli alın, doktor kontrolüne gidin ve kendinize karşı sabırlı olun.

Yaşam tarzı ipuçları

• Haftanın büyük bölümünde günde 30 dakika yürüyüş yapın (doktorunuz öneriyorsa)
• Sigara içilen ortamlardan uzak durun
• Uyku düzeninize dikkat edin; yetersiz uyku kalp sağlığını olumsuz etkiler
• Kan basıncınızı evde düzenli ölçüp not edin

Diyet ve egzersiz

Sebze, meyve, kurubaklagil, tam tahıl ve balık tüketimini artırın; doymuş yağ, şeker ve işlenmiş gıdaları azaltın. Egzersiz konusunda doktorunuz bir fizyoterapist veya kardiyolog eşliğinde program önerebilir. Ani göğüs ağrısı veya nefes darlığı olursa egzersizi bırakın ve tıbbi yardım alın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak zaman zaman kaygı veya depresyon hissettirebilir. Bu duygular normaldir. Unutmayın: tedavinizi yönetebilecek güce sahipsiniz. Kendinizi kötü hissettiğinizde bunu doktorunuzla veya bir ruh sağlığı uzmanıyla paylaşmaktan çekinmeyin.

Önleme

Atardamar hastalıklarının çoğu sağlıklı yaşam alışkanlıklarıyla önlenebilir. Risk faktörlerinizi bilmek, kontrollerinizi yaptırmak ve doktorunuzun önerilerine uymak en etkili yoldur.

Aşılar

Grip ve zatürre aşıları, kalp-damar hastalığı olanlarda enfeksiyon kaynaklı riski azaltır. Aşı takviminiz için aile hekiminize danışın.

Tarama programları

40 yaşından itibaren tansiyon, kan şekeri ve kolesterol düzeylerinizi düzenli ölçtürmeniz önerilir. Risk faktörleriniz varsa doktorunuz daha erken taramaya başlayabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp krizi (atardamarın tamamen tıkanması)
• İnme (beyne giden damarın tıkanması)
• Periferik damar hastalığına bağlı yürümede zorluk ve yaraların oluşması
• Anevrizma (atardamar duvarının balonlaşıp yırtılması)

Uzun vadeli görünüm

Erken tanı ve uygun tedavi ile atardamar hastalıklarının çoğu kontrol altına alınabilir. Yaşam tarzı değişiklikleri ve ilaç tedavisine uyum, kalp krizi ve inme riskini büyük ölçüde azaltır. Tedavi sürecinde motive kalmak ve düzenli doktor takibi, daha uzun ve sağlıklı bir yaşamın anahtarıdır.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• Türk Kardiyoloji Derneği · Türkiye
• Aile Sağlığı Merkezleri · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.