Atardamar Hastalıkları: Ne Zaman Doktora Başvurmalı?

Genel Bakış

Atardamarlar, kalbinizin vücudun her yerine oksijen ve besin taşıyan damarlarıdır. Atardamar hastalıkları; bu damarların daralması, tıkanması veya zayıflaması sonucu ortaya çıkar. Bu yazıda damar tıkanıklığı ve damar sertliği gibi sorunların belirtileri ve doktora başvurma zamanı hakkında bilgi bulacaksınız.

Kalp ve damar hastalıkları dünya genelinde en sık görülen sağlık sorunlarındandır. Bacaklardaki atardamar tıkanıklığı, özellikle 60 yaş üstü kişilerde sık karşılaşılan bir durumdur.

Sigara içenler, diyabet, yüksek tansiyon veya yüksek kolesterolü olanlar, ailesinde erken kalp-damar hastalığı öyküsü bulunanlar ve 50 yaş üzerindeki kişilerde daha sıktır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yürüyüş veya efor sırasında baldır, uyluk veya kalçada kramp tarzı ağrı
• Göğüste, çenede, sol kolda veya sırtta baskı hissi
• Bacaklarda veya ayaklarda uyuşma, karıncalanma, soğukluk
• Bacakta veya ayakta iyileşmeyen yara
• Atardamar bölgesinde zayıf nabız
• Efor sırasında giderek artan nefes darlığı

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda atardamar hastalıkları nadirdir. Doğumsal kalp veya damar anomalisi olan çocuklarda beslenme güçlüğü, yorulma, dudaklarda veya tırnaklarda morarma ve gelişmede yavaşlık görülebilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda tipik ağrı yerine yorgunluk, hareket etmede isteksizlik veya dengesizlik ortaya çıkabilir.
• Bacak yaraları yaşlılarda daha hızlı enfekte olabilir ve fark edilmesi gecikebilir.
• Karışıklık veya günlük aktivitelerde belirgin azalma da bir belirti olabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Ateroskleroz: Kolesterol ve diğer maddelerin damar duvarında plak adı verilen birikimler oluşturması
• Damar içinde kan pıhtısı oluşması
• Damar iltihabı (vaskülit) adı verilen, bağışıklık sisteminin damarlara saldırdığı durumlar
• Genetik veya doğumsal damar bozuklukları
• Damar yaralanmaları

Risk faktörleri

• Sigara içmek veya tütün ürünleri kullanmak
• Yüksek tansiyon
• Yüksek kolesterol
• Diyabet (şeker hastalığı)
• Fazla kilo veya obezite
• Hareketsiz yaşam
• Ailede erken yaşta kalp-damar hastalığı öyküsü
• İleri yaş

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yürüyüşle ortaya çıkan ve her seferinde tekrarlayan bacak ağrısı
• Eforla gelen ve birkaç dakika dinlenince geçen göğüs sıkışması
• Ayakta iyileşmeyen yara veya renk değişikliği
• İstirahatte de hissedilen, günlük yaşamı etkilemeye başlayan bacak ağrısı

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Bacaklarda ara sıra hissedilen uyuşma veya karıncalanma
• Tansiyon, kolesterol veya kan şekeri kontrolü için düzenli sağlık muayenesi
• Doktorunuzun önerdiği kontrol randevularını aksatmamak

Tanı

Doktor önce şikayetlerinizi dinler, tansiyonunuzu ölçer ve atardamar nabızlarını kontrol eder. Bacaklardan ve kollardan alınan tansiyon ölçümleri damar tıkanıklığı hakkında önemli bilgi verir. Gerekirse görüntüleme testleri planlanır.

Yapılabilecek testler

• Ankle-brakiyal indeks: Bilekten ve koldan tansiyon ölçülerek bacak damarlarındaki kan akışı değerlendirilir.
• Doppler ultrason: Damar içindeki kan akış hızını ve tıkanıklıkları gösterir.
• Bilgisayarlı tomografi anjiyografisi: Damarların detaylı görüntüsünü sağlar.
• Manyetik rezonans anjiyografisi: Radyasyon olmadan damar haritası çıkarır.
• EKG ve ekokardiyografi: Kalbin elektriksel aktivitesini ve yapısını değerlendirir.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı testleri genellikle ağrısızdır ve hastanede kalmayı gerektirmez. Bazı görüntüleme işlemleri öncesinde belirli saat aç kalmanız veya kullandığınız ilaçları geçici olarak durdurmanız gerekebilir. Doktorunuz size ayrıntılı bilgi verecektir.

Tedavi

Tedavinin amacı belirtileri azaltmak, damar tıkanıklığının ilerlemesini durdurmak ve kalp krizi, inme gibi olayları önlemektir. Hastaların büyük bölümünde yaşam tarzı değişiklikleri ve ilaç tedavisi yeterlidir.

Evde kişisel bakım

• Sigarayı derhal bırakın; bu, damar sağlığı için atabileceğiniz en etkili adımdır.
• Doktorunuzun onayıyla düzenli yürüyüş yapın. Ağrı olursa kısa bir süre dinlenip devam edebilirsiniz.
• Ayaklarınızı her gün kontrol edin, çatlak veya su toplamalarını erken fark edin.
• Ayaklarınızı ılık suyla yıkayıp iyice kurulayın ve nemlendirin.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz tansiyon, kolesterol ve kan şekeri kontrolü için ilaçlar önerebilir. Ayrıca kanın pıhtılaşmasını azaltarak damarı açık tutmaya yardımcı olan ilaçlar kullanılabilir. İlaçlar mutlaka doktorun önerdiği doz ve sürede kullanılmalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Damar tıkanıklığı şiddetli ise veya bacakta iyileşmeyen yara varsa, balonla damar açma (anjiyoplasti), stent yerleştirme veya baypas ameliyatı gibi tedaviler gündeme gelebilir.

Bu durumla yaşamak

Atardamar hastalığı olan kişiler, doktor kontrolü ve ilaçlarını düzenli kullandıkları sürece normal yaşamlarına devam edebilir. Ayak bakımı ve günlük kısa yürüyüşler yaşam kalitesini artırır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Haftada en az 5 gün, 30-45 dakika yürüyüş yapın.
• Kilonuzu sağlıklı aralıkta tutun.
• Stresi yönetmek için nefes egzersizleri veya doğa yürüyüşlerinden faydalanın.
• Doktorunuz istediyse tansiyon ve kan şekerinizi düzenli takip edin.

Diyet ve egzersiz

Sebze, meyve, tam tahıl, balık ve zeytinyağı ağırlıklı bir beslenme düzeni kalp ve damar sağlığını destekler. Tuz, işlenmiş gıdalar, kızartmalar ve şekerli yiyecekler sınırlandırılmalıdır. Egzersize düşük tempoda başlayın ve yavaşça artırın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik damar hastalığıyla yaşamak zaman zaman kaygı veya moralsizlik yaratabilir. Bu duygular normaldir. Duygusal olarak zorlandığınızda doktorunuzla açıkça konuşun, gerekirse bir psikologdan destek isteyin.

Önleme

Atardamar hastalıklarının çoğu önlenebilir veya ilerlemesi yavaşlatılabilir. En önemli önlemler tütün kullanmamak, düzenli hareket etmek, sağlıklı beslenmek ve tansiyon, kolesterol ile kan şekerini kontrol altında tutmaktır.

Aşılar

Grip ve zatürre aşıları, kalp ve damar hastalığı olan kişiler için önerilebilir. Bu konu için doktorunuza danışmanız uygundur.

Tarama programları

Ailesinde erken kalp-damar hastalığı olanlar ve diyabet, yüksek tansiyon gibi risk faktörleri taşıyan kişiler düzenli sağlık kontrolü yaptırmalıdır. Kan yağları (lipid) ve kan şekeri testleri riski belirlemeye yardımcı olur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp krizi veya inme riski belirgin şekilde artar.
• Bacaktaki tıkanıklık ilerlerse iyileşmeyen yaralar ve şiddetli ağrı gelişir.
• İleri doku hasarı (kangren) durumunda bacak kaybı gerekebilir.
• Damar duvarında balonlaşma (anevrizma) yırtılırsa hayati tehlike oluşturabilir.

Uzun vadeli görünüm

Atardamar hastalıkları ciddiye alınması gereken durumlar olsa da, erken tanı ve modern tedavi yöntemleriyle çoğu insan aktif ve kaliteli bir yaşam sürdürebilir. Sağlıklı yaşam alışkanlıkları ve düzenli takip ile riskler büyük ölçüde azaltılabilir.

Destek bul

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.