Atrial Fibrillation

Genel Bakış

Atriyal fibrilasyon, kalbin üst odacıklarının düzensiz ve çoğu zaman hızlı çalışmasıdır. Kısaca “AF” veya “AFib” denebilir. Normalde kalp düzenli bir elektrik ritmiyle atar. Atriyal fibrilasyonda bu elektrik sinyalleri karışır; bu yüzden kalp çarpıntı yapabilir, düzensiz atabilir veya bazen belirti vermeyebilir. Bu durum inme, yani beyne giden kan akışının pıhtı nedeniyle kesilmesi riskini artırabilir. Bu nedenle doktor kontrolü önemlidir.

Evet, özellikle ileri yaşlarda oldukça sık görülür. Yaş arttıkça atriyal fibrilasyon görülme olasılığı da artar.

En sık 60 yaş üzerindeki kişilerde görülür. Yüksek tansiyonu, kalp hastalığı, şeker hastalığı, tiroit hastalığı, uyku apnesi veya fazla alkol kullanımı olan kişilerde risk daha yüksek olabilir. Gençlerde ve çocuklarda daha nadirdir, ancak bazı kalp hastalıkları veya başka sağlık sorunları varsa görülebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Kalbin hızlı, düzensiz veya “pır pır” atması hissi
• Göğüste rahatsızlık veya baskı hissi
• Nefes darlığı
• Çabuk yorulma
• Baş dönmesi veya sersemlik
• Halsizlik
• Egzersiz yaparken normalden daha çabuk yorulma
• Hiç belirti olmaması; bazen rutin kontrolde fark edilir

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda atriyal fibrilasyon nadirdir. Çarpıntı, göğüs ağrısı, bayılma, nefes darlığı veya aşırı yorgunluk varsa çocuk doktoru ya da çocuk kardiyolojisi değerlendirmelidir.
• Bebeklerde beslenmede zorlanma, morarma, hızlı nefes alma veya aşırı huzursuzluk gibi belirtiler acil değerlendirme gerektirebilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İleri yaşta belirtiler bazen çarpıntı yerine halsizlik, dengesizlik, nefes darlığı veya kafa karışıklığı şeklinde olabilir.
• Düşme, bayılma, yeni başlayan güçsüzlük veya konuşma bozukluğu gibi durumlar ciddiye alınmalıdır.

Nedenler

Ana nedenler

• Yüksek tansiyon: Damar içindeki basıncın uzun süre yüksek olması kalbi zorlayabilir.
• Kalp kapak hastalıkları: Kalpte kanın doğru yönde akmasına yardım eden kapaklarda sorun olması ritmi etkileyebilir.
• Koroner damar hastalığı: Kalbi besleyen damarların daralması kalp ritmini bozabilir.
• Kalp yetmezliği: Kalbin kanı vücuda yeterince güçlü pompalayamaması ritim sorunlarına yol açabilir.
• Tiroit bezinin fazla çalışması: Tiroit, vücudun hızını ayarlayan bir bezdir; fazla çalışması kalp atışını hızlandırabilir.
• Uyku apnesi: Uykuda nefesin kısa sürelerle durması kalbi zorlayabilir.
• Ağır enfeksiyonlar, ameliyat sonrası dönem veya ciddi stres gibi vücudu zorlayan durumlar atriyal fibrilasyonu tetikleyebilir.
• Bazı kişilerde belirgin bir neden bulunamayabilir.

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Yüksek tansiyon
• Şeker hastalığı
• Kalp hastalığı veya geçirilmiş kalp ameliyatı
• Fazla kilo
• Uyku apnesi
• Sigara kullanımı
• Fazla alkol tüketimi
• Hareketsiz yaşam
• Ailede ritim bozukluğu öyküsü
• Böbrek hastalığı
• Uzun süreli yoğun stres ve düzensiz uyku

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yeni başlayan çarpıntı, düzensiz kalp atışı veya kalbin çok hızlı atması hissi varsa
• Çarpıntıya nefes darlığı, göğüs rahatsızlığı, baş dönmesi veya bayılma eşlik ediyorsa
• İnme belirtisi olabilecek konuşma bozukluğu, yüzde kayma, kol veya bacakta güçsüzlük, ani görme kaybı varsa
• Daha önce kalp hastalığınız varsa ve belirtileriniz değiştiyse

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Ara sıra olan çarpıntılarınız varsa ve nedenini bilmiyorsanız
• Tansiyon, şeker hastalığı, tiroit hastalığı veya uyku apnesi gibi risk artıran bir durumunuz varsa
• Ailenizde atriyal fibrilasyon veya inme öyküsü varsa
• Düzenli sağlık kontrolünde nabzınız düzensiz bulunmuşsa

Tanı

Atriyal fibrilasyon tanısı genellikle kalbin elektrik düzenini gösteren EKG ile konur. EKG, göğse, kollara ve bacaklara küçük yapışkan elektrotlar takılarak yapılan kısa ve ağrısız bir testtir. Belirtiler gelip geçiyorsa, ritmi daha uzun süre izleyen cihazlar gerekebilir.

Yapılabilecek testler

• EKG: Kalbin o andaki elektrik ritmini gösterir.
• Holter takibi: Genellikle 24 saat veya daha uzun süre kalp ritmini kaydeden taşınabilir cihazdır.
• Olay kaydedici veya uzun süreli ritim izleme: Seyrek gelen çarpıntıları yakalamak için kullanılabilir.
• Ekokardiyografi: Kalbin ultrasonudur; kalp odacıkları, kapaklar ve pompalama gücü hakkında bilgi verir.
• Kan testleri: Tiroit, kansızlık, böbrek çalışması ve mineral dengesi gibi ritmi etkileyebilen durumları değerlendirmek için yapılabilir.
• Tansiyon ölçümü ve genel muayene: Risk faktörlerini anlamaya yardımcı olur.
• Gerekirse uyku apnesi değerlendirmesi: Uykuda solunum durması şüphesi varsa istenebilir.

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz belirtilerinizi, ne zaman başladığını, ne kadar sürdüğünü, nelerle tetiklendiğini ve başka hastalıklarınızı sorar. Nabzınız ve tansiyonunuz ölçülür. Testler çoğu zaman ağrısızdır. Sonuçlara göre doktorunuz ritim bozukluğunun türünü, pıhtı-inme riskinizi ve size uygun tedavi planını değerlendirir.

Tedavi

Tedavi kişiye göre değişir. Amaç, kalp atışını güvenli bir aralıkta tutmak, mümkünse ritmi düzeltmek, belirtileri azaltmak ve pıhtı oluşumu ile inme riskini düşürmektir. Tedavi kararı yaşa, belirtilere, başka hastalıklara, inme riskine ve atriyal fibrilasyonun ne kadar sürdüğüne göre verilir.

Evde kişisel bakım

• Nabzınızı ve tansiyonunuzu doktorunuzun önerdiği şekilde takip edin.
• Sigara kullanıyorsanız bırakmak için sağlık profesyonelinden destek alın.
• Alkolü sınırlamak veya bırakmak konusunda doktorunuzla konuşun; alkol bazı kişilerde atağı tetikleyebilir.
• Kafeinli içeceklerin sizde çarpıntı yapıp yapmadığını gözlemleyin.
• Düzenli uyku uyumaya çalışın.
• Uyku apnesi belirtileri varsa, örneğin yüksek sesle horlama ve uykuda nefes durması, değerlendirme isteyin.
• Doktorunuzun verdiği kontrol randevularını aksatmayın.
• Kullandığınız tüm ilaçları, bitkisel ürünleri ve takviyeleri doktorunuza bildirin.

Tıbbi tedaviler

Tıbbi tedaviler genel olarak birkaç gruba ayrılır. Bazı tedaviler kalp hızını kontrol etmeye, yani kalbin çok hızlı atmasını önlemeye yöneliktir. Bazıları kalp ritmini normale döndürmeyi veya normal ritmi korumayı hedefler. Pıhtı ve inme riskini azaltmak için kanın pıhtılaşmasını azaltan tedaviler gerekebilir; bu karar kişisel risk değerlendirmesine göre verilir. Bazı durumlarda elektriksel kardiyoversiyon denilen işlem yapılabilir; bu işlemde kontrollü bir şekilde kalp ritmini düzeltmek hedeflenir. Hangi tedavinin uygun olduğuna mutlaka kardiyoloji uzmanı karar vermelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Atriyal fibrilasyonda klasik anlamda ameliyat her zaman gerekmez. İlaçlarla veya diğer yöntemlerle yeterli kontrol sağlanamazsa, kateter ablasyon denilen işlem düşünülebilir. Bu işlemde kasıktan ince tüplerle kalbe ulaşılarak ritim bozukluğunu başlatan alanlar hedeflenir. Bazı kişilerde kalp pili gibi cihaz tedavileri gerekebilir. Bu seçenekler herkes için uygun değildir; karar, ayrıntılı kardiyoloji değerlendirmesiyle verilir.

Bu durumla yaşamak

Atriyal fibrilasyonla yaşayan birçok kişi düzenli takip ve uygun tedaviyle günlük yaşamına devam edebilir. Önemli olan belirtileri tanımak, kontrol randevularına gitmek ve doktorunuzla açık iletişim kurmaktır. Çarpıntının ne zaman başladığını, ne kadar sürdüğünü, nabzınızı ve eşlik eden belirtileri not etmek randevularda yardımcı olabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Tansiyonunuzu kontrol altında tutmak için düzenli ölçüm yaptırın.
• Sağlıklı kiloya ulaşmak veya kilonuzu korumak kalbin yükünü azaltabilir.
• Sigara ve tütün ürünlerinden uzak durun.
• Alkol tüketimi konusunda doktorunuzun önerisine uyun.
• Stresi azaltmak için nefes egzersizi, yürüyüş, gevşeme veya size iyi gelen güvenli yöntemleri deneyin.
• Yeterli ve düzenli uykuya önem verin.
• Aşırı yorgunluk, susuz kalma ve düzensiz beslenme bazı kişilerde belirtileri artırabilir.

Diyet ve egzersiz

Kalp dostu beslenme genellikle sebze, meyve, tam tahıllar, baklagiller, balık ve sağlıklı yağları içeren; tuz, şekerli içecekler ve aşırı işlenmiş gıdaları sınırlayan bir düzendir. Egzersiz çoğu kişi için faydalıdır, ancak ne kadar ve hangi tür egzersizin güvenli olduğu kişiye göre değişir. Özellikle yeni tanı aldıysanız, göğüs ağrısı veya nefes darlığınız varsa ya da uzun süredir hareketsizseniz egzersize başlamadan önce doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kalbin düzensiz atması korkutucu veya yorucu hissettirebilir. Kaygı, uyku bozukluğu veya sürekli “acaba yine olacak mı?” düşüncesi yaşayabilirsiniz. Bu duygular anlaşılırdır. Doktorunuzla konuşmak, güvenilir bilgi almak ve gerekirse psikolojik destek istemek yardımcı olabilir. Kendinize zarar verme düşünceniz varsa veya güvende değilseniz 112’yi hemen arayın ya da en yakın acil servise başvurun.

Önleme

Atriyal fibrilasyon her zaman önlenemez, çünkü yaş, aile öyküsü ve bazı kalp hastalıkları gibi değiştirilemeyen etkenler vardır. Ancak riski azaltmak mümkündür. Tansiyonun kontrolü, sağlıklı kilo, sigaradan uzak durmak, alkolü sınırlamak, düzenli hareket, uyku apnesinin tedavisi ve şeker hastalığı gibi durumların iyi yönetilmesi kalp sağlığını destekler.

Aşılar

Grip ve zatürre gibi enfeksiyonlar bazı kişilerde kalbi zorlayabilir. Aşılarınızın yaşınıza ve sağlık durumunuza uygun olup olmadığını aile hekiminize danışın. Türkiye’de Sağlık Bakanlığı’nın aşı önerileri ve kişisel risk durumunuz dikkate alınmalıdır.

Tarama programları

Özellikle ileri yaşta, yüksek tansiyon veya kalp hastalığı olan kişilerde düzenli nabız ve tansiyon kontrolü faydalı olabilir. Aile hekiminiz veya kardiyoloji uzmanınız gerekli görürse EKG gibi testlerle ritim değerlendirmesi yapabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Pıhtı oluşumu ve inme riski artabilir.
• Kalbin uzun süre çok hızlı çalışması kalp yetmezliğine katkıda bulunabilir.
• Nefes darlığı, yorgunluk ve egzersiz kapasitesinde azalma olabilir.
• Sık ataklar yaşam kalitesini düşürebilir.
• Baş dönmesi veya bayılma düşme riskini artırabilir.

Uzun vadeli görünüm

Atriyal fibrilasyon ciddi şekilde takip edilmesi gereken bir ritim bozukluğudur, ancak birçok kişi doğru tedavi ve düzenli izlemle iyi bir yaşam sürdürebilir. Erken değerlendirme, risklerin azaltılması ve kişiye uygun plan yapılması çok önemlidir. Sorularınızı sağlık ekibinizle paylaşın; yalnız değilsiniz ve destek alabileceğiniz birçok yol vardır.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• American Heart Association ↗
• European Society of Cardiology ↗

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye
• e-Nabız Kişisel Sağlık Sistemi ↗ · Türkiye
• Türk Kardiyoloji Derneği ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.