Bile acid diarrhea

Genel Bakış

Safra asidi ishali, safra asitlerinin bağırsaklardan yeterince emilememesi sonucu ortaya çıkan bir durumdur. Safra asitleri, karaciğer tarafından üretilen ve yağların sindirilmesine yardımcı olan kimyasallardır. Normalde safra asitleri ince bağırsağın son kısmından emilir, ancak bu durumda emilim bozulur ve safra asitleri kalın bağırsağa geçerek su ve tuz salgılanmasına neden olur, bu da sulu ishale yol açar.

Safra asidi ishali sanıldığından daha yaygındır. Kronik ishal şikayeti olan her 100 kişiden yaklaşık 30'unda bu durum görülebilir. Ancak birçok kişiye doğru tanı konulamamaktadır.

Her yaşta görülebilir, ancak en sık yetişkinlerde, özellikle safra kesesi ameliyatı geçirmiş kişilerde, Crohn hastalığı gibi ince bağırsağı etkileyen hastalığı olanlarda veya radyoterapi görmüş kişilerde ortaya çıkar. Ayrıca nedeni bilinmeyen (idiyopatik) tipi de vardır ve herhangi bir sağlık sorunu olmayan kişilerde de gelişebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Sulu, sık dışkılama (günde 3 veya daha fazla kez)
• Acil tuvalete gitme ihtiyacı
• Dışkıda yağlı görünüm veya kötü koku
• Karında kramp, şişkinlik veya gaz
• Bazı kişilerde gece ishali

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda büyüme geriliği veya kilo alamama
• Sulu ishal ve karın ağrısı
• İştahsızlık
• Makat çevresinde pişik veya tahriş

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Kontrol edilemeyen ishal (kaçırma) riski artar
• Sıvı kaybı (dehidrasyon) daha kolay gelişir
• Yağlı yiyeceklerden sonra şikayetlerde artış
• Kilo kaybı ve halsizlik

Nedenler

Ana nedenler

• İnce bağırsağın son kısmının (ileum) hasar görmesi: Crohn hastalığı, radyoterapi veya cerrahi müdahale sonucu safra asitlerinin emildiği bölgenin zarar görmesi.
• Safra kesesinin alınması (kolesistektomi): Safra asitleri bağırsaklara sürekli akar ve emilim kapasitesi aşılabilir.
• Nedeni bilinmeyen (idiyopatik) safra asidi malabsorpsiyonu: Altta yatan bir hastalık olmadan safra asidi emiliminin bozulması.
• Diğer sindirim sistemi hastalıkları: Çölyak hastalığı, pankreas yetmezliği veya aşırı bakteriyel üreme gibi durumlar safra asidi emilimini etkileyebilir.

Risk faktörleri

• Safra kesesi ameliyatı geçirmiş olmak
• Crohn hastalığı veya diğer ince bağırsak iltihapları
• Pelvik veya abdominal radyoterapi almış olmak
• Aşırı safra asidi üretimine yol açabilen bazı genetik faktörler
• Diğer kronik ishal nedenleriyle birlikte görülebilir

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Şiddetli karın ağrısı, yüksek ateş veya kanlı ishal varsa
• Dehidrasyon belirtileri (ağız kuruluğu, baygınlık, idrar yokluğu) gelişirse

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Haftalarca süren veya tekrarlayan sık ve sulu dışkılama
• Kilo kaybı veya halsizlik eşlik ediyorsa
• Yağlı yiyeceklerle ishalin artması
• Acil tuvalet ihtiyacı günlük yaşamı etkiliyorsa

Tanı

Tanı genellikle belirtilerinize ve tıbbi geçmişinize bakılarak başlanır. Doktorunuz, safra asidi ishalini düşündüğünde bazı testler isteyebilir. Kesin tanı koymak için bazen özel testler gerekebilir.

Yapılabilecek testler

• Gaita (dışkı) testleri: Dışkıda safra asidi seviyesi ölçülebilir.
• SeHCAT testi: Bu test, safra asitlerinin emilimini ölçmek için radyoaktif bir madde kullanır. Türkiye'de bazı merkezlerde yapılabilmektedir.
• Dışkıda yağ testi: Yağ emilim bozukluğunu değerlendirmek için.
• Kolonskopi veya endoskopi: Bağırsaklardaki diğer nedenleri (örneğin Crohn hastalığı) ekarte etmek için yapılabilir.

Randevunuzda neler beklenir

Öncelikle bir aile hekimine veya dahiliye (iç hastalıkları) uzmanına başvurabilirsiniz. Doktorunuz belirtilerinizi dinleyecek, fizik muayene yapacak ve gerekli testleri isteyecektir. Tanı koymak birkaç hafta sürebilir, ancak tedaviye genellikle testler beklenmeden de başlanabilir. Endişelenmeyin; süreç boyunca doktorunuz size yol gösterecektir.

Tedavi

Tedavinin amacı ishali kontrol altına almak, beslenme durumunuzu iyileştirmek ve yaşam kalitenizi artırmaktır. Tedavi kişiye göre değişir ve genellikle ilaçlar, diyet değişiklikleri ve yaşam tarzı önlemlerini içerir. İlaçlar kesinlikle doktor tarafından reçete edilmelidir.

Evde kişisel bakım

• Yağlı yiyeceklerden kaçının: Kızartmalar, yağlı etler, tereyağı ve krema gibi yiyecekler ishali artırabilir.
• Lifli gıdaları ölçülü tüketin: Yulaf, muz, patates gibi çözünür lifler dışkıyı katılaştırmaya yardımcı olabilir.
• Susuz kalmamak için bol su için, ancak kafeinli ve asitli içeceklerden kaçının.
• Küçük ve sık öğünler yemek, bağırsakları rahatlatabilir.
• Doktorunuza danışmadan ishal önleyici ilaçlar kullanmayın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, safra asitlerini bağlayarak ishali azaltan ilaçlar (safra asidi bağlayıcıları) önerebilir. Bu ilaçlar toz veya tablet formunda olabilir. Ayrıca, altta yatan neden (örneğin Crohn hastalığı) tedavi ediliyorsa, ishal şikayetleri de azalabilir. Tedaviye yanıt alınmazsa doz ayarlaması veya farklı bir yaklaşım denenebilir. Tüm ilaçlar doktor reçetesi ile kullanılmalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Safra asidi ishalinin kendisi için cerrahi bir tedavi yoktur. Ancak altta yatan neden olan bir hastalık (örneğin Crohn hastalığındaki darlıklar) varsa, bu durum cerrahi gerektirebilir. Bu kararı doktorunuz sizinle birlikte değerlendirecektir.

Bu durumla yaşamak

Safra asidi ishali günlük yaşamı etkileyebilir, ancak doğru tedavi ile belirtiler büyük ölçüde kontrol altına alınabilir. Tuvalete sık gitme ihtiyacından dolayı plan yaparken tuvalet erişimini göz önünde bulundurmak işe yarayabilir. Yanınızda yedek kıyafet ve hijyenik mendil bulundurmak da rahatlatıcı olabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli yemek saatleri belirleyin ve atıştırmalıklardan kaçının.
• Yağlı yiyeceklerden kaçınılması önerilir; yağsız veya az yağlı seçenekler tercih edin.
• Stres ishali tetikleyebilir, bu nedenle gevşeme teknikleri (nefes egzersizleri, yürüyüş) yardımcı olabilir.
• Yeterli uyku almak bağışıklık sisteminizi destekler ve sindirimi düzenler.

Diyet ve egzersiz

Yürüyüş, yüzme gibi düzenli ve hafif egzersizler genel sağlık için faydalıdır. Egzersiz sırasında su kaybını önlemek için su içmeyi unutmayın. Beslenmede, yağsız proteinler (tavuk, balık), pirinç, yulaf gibi tahıllar ve haşlanmış sebzeler iyi seçeneklerdir. Diyetinizde önemli değişiklikler yapmadan önce doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik ishal, özgüven kaybı, sosyal aktivitelerden kaçınma, kaygı ve depresyona neden olabilir. Bu duygularla baş etmek önemlidir. Unutmayın ki bu durum sizin suçunuz değil ve tedavi edilebilir. Duygularınızı bir sağlık uzmanı, aile üyesi veya arkadaşınızla paylaşmaktan çekinmeyin.

Önleme

Safra asidi ishalinin tamamen önlenmesi mümkün değildir, ancak altta yatan nedenleri (örneğin Crohn hastalığının tedavisi) yönetmek ve tetikleyicilerden kaçınmak (örneğin yağlı yiyecekler) belirtileri azaltabilir. Safra kesesi ameliyatı sonrası gelişebileceğinden, doktorunuz ameliyat öncesi sizi bu olasılık hakkında bilgilendirecektir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sıvı ve elektrolit kaybına bağlı dehidrasyon
• Kilo kaybı ve beslenme yetersizliği
• Makat çevresinde tahriş ve ağrılı çatlaklar (fissür)
• Günlük yaşamda kısıtlanma ve yaşam kalitesinde düşüş

Uzun vadeli görünüm

Safra asidi ishali genellikle tedaviye iyi yanıt veren bir durumdur. Doğru tanı ve uygun tedavi ile çoğu kişi belirtilerini kontrol altına alabilir ve normal bir yaşam sürdürebilir. Tedavi edilmediğinde belirtiler devam edebilir, ancak nadiren ciddi sağlık sorunlarına yol açar. Düzenli doktor takibi ve diyet değişiklikleri ile durumu yönetmek mümkündür. Umutlu olun, çünkü pek çok kişi etkili bir şekilde bu durumla başa çıkmaktadır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.