Çocuklarda Yüksek Tansiyon

Genel Bakış

Kan basıncı, kanın atardamar duvarlarına yaptığı basınçtır. Çocuklarda bu basıncın normalden yüksek olmasına yüksek tansiyon (hipertansiyon) denir. Normal değerler çocuğun yaşına, boyuna ve cinsiyetine göre değişir.

Eskiden daha az görülen çocukluk çağı yüksek tansiyonu, obezitenin artmasıyla birlikte daha sık hale gelmiştir. Tahminen her 10 çocuktan 1'inde tansiyon yüksekliği saptanmaktadır.

Yüksek tansiyon her yaştan çocuğu etkileyebilir. Aşırı kilolu olan, ailesinde yüksek tansiyon öyküsü bulunan veya böbrek hastalığı gibi başka bir sağlık sorunu olan çocuklarda daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Çoğu çocukta herhangi bir belirti olmaz. Tansiyon çok yükselirse baş ağrısı, burun kanaması, baş dönmesi görülebilir.

Çocuklarda belirtiler

• Baş ağrısı, özellikle sabahları
• Bulanık veya çift görme
• Burun kanaması
• Yorgunluk hissi
• Sinirlilik veya huzursuzluk

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Bu madde çocuklara yöneliktir. Yetişkinlerde belirtiler farklı olabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Birincil (nedeni bilinmeyen) yüksek tansiyon: Ailede yüksek tansiyon öyküsü, obezite ve sağlıksız yaşam tarzı ile ilişkilidir.
• İkincil yüksek tansiyon: Altta yatan bir hastalıktan kaynaklanır. En sık neden böbrek hastalıklarıdır. Ayrıca kalp damar sorunları, hormonal bozukluklar veya bazı ilaçlar da yol açabilir.

Risk faktörleri

• Fazla kilolu veya obez olmak
• Ailede yüksek tansiyon öyküsü
• Çok tuzlu yemek
• Hareketsiz yaşam
• Böbrek hastalığı gibi kronik sağlık sorunları

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıdaki acil belirtilerden herhangi biri varsa (havale, bilinç kaybı, göğüs ağrısı gibi) hemen 112'yi arayın.
• Tansiyon değeri çok yüksek ölçülürse (yaşa göre belirlenmiş sınırların üstünde) acil tıbbi yardım isteyin.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Çocuğunuzun tansiyonu rutin bir kontrol sırasında yüksek çıkarsa, doktorunuz takip planı yapacaktır.
• Ailede yüksek tansiyon öyküsü varsa veya çocuğunuz fazla kiloluysa, düzenli tansiyon ölçümü yaptırın.

Tanı

Doktor, çocuğun koluna uygun büyüklükte bir tansiyon aleti (manşon) takarak kan basıncını ölçer. Tanı koymak için farklı günlerde en az üç ölçüm yapılması gerekir. Ölçümler, çocuğun yaşına, boyuna ve cinsiyetine göre belirlenmiş normal değerlerle karşılaştırılır.

Yapılabilecek testler

• Kan tahlilleri (böbrek fonksiyonları, şeker, kolesterol)
• İdrar tahlili (böbrek hasarı veya enfeksiyon belirtileri için)
• Böbrek ultrasonu
• Ekokardiyografi (kalbin ultrasonla görüntülenmesi)
• Tansiyon holteri (24 saat boyunca tansiyon takibi)

Randevunuzda neler beklenir

Teşhis süreci birkaç hafta sürebilir. Ölçümler evde de yapılabilir. Çocuğunuzun kan tahlili ve idrar tahlili vermesi gerekebilir. Altta yatan bir neden bulunursa, tedavi ona göre planlanır.

Tedavi

Tedavinin amacı, kan basıncını normal seviyelere düşürmek ve organ hasarını önlemektir. Genellikle yaşam tarzı değişiklikleri ilk adımdır. Bunlar yeterli olmazsa doktorun önereceği ilaçlar kullanılır. Tedavinin başarısı için düzenli takip çok önemlidir.

Evde kişisel bakım

• Sağlıklı beslenme: Az tuzlu, bol sebze ve meyve içeren, yağsız protein kaynaklarına (tavuk, balık, baklagiller) ağırlık veren bir diyet uygulayın.
• Düzenli fiziksel aktivite: Çocuğunuzun her gün en az 60 dakika hareket etmesini sağlayın.
• Sağlıklı kilo: Fazla kiloluysa, doktor gözetiminde kilo verme planı yapın.
• Ekran süresini sınırlayın: Uzun süre televizyon, bilgisayar veya tablet kullanımı hareketsizliğe yol açar.

Tıbbi tedaviler

Yaşam tarzı değişikliklerine rağmen tansiyon kontrol altına alınamazsa, doktor tansiyon düşürücü ilaçlar reçete edebilir. Bu ilaçlar kalbin yükünü hafifletir, damarları gevşetir veya fazla sıvıyı vücuttan atar. İlaç mutlaka doktor kontrolünde ve önerilen dozda kullanılmalıdır, aniden kesilmemelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Çocuklarda yüksek tansiyonun nedeni böbrek atardamarı darlığı veya kalp damar anomalisi gibi cerrahi gerektiren bir sorun ise, uygun ameliyat yapılabilir. Ancak çoğu çocukta ameliyat gerekmez.

Bu durumla yaşamak

Yüksek tansiyon tanısı konan bir çocuğun günlük hayatı çoğunlukla normaldir. Düzenli tansiyon takibi, ilaç kullanımı (gerekirse) ve sağlıklı alışkanlıkların sürdürülmesi önemlidir. Aile desteği büyük rol oynar.

Yaşam tarzı ipuçları

• Tuz tüketimini azaltın (paketli gıdalar, cips, hazır çorbalar tuzludur).
• Su tüketimini artırın.
• Uyku düzenine dikkat edin.
• Stresi azaltacak aktiviteler (yürüyüş, oyun, müzik) teşvik edin.
• Sigara ve alkolden uzak durun (ergenler için).

Diyet ve egzersiz

Akdeniz tipi beslenme önerilir: bol sebze, meyve, tam tahıl, zeytinyağı, balık ve süt ürünleri. Kırmızı et, şekerli içecekler ve tuzlu atıştırmalıklar sınırlanmalıdır. Egzersiz olarak yüzme, bisiklet sürme, futbol gibi çocuğun sevdiği aktiviteler seçilebilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalık yönetimi çocukta kaygı, üzüntü veya öfkeye yol açabilir. Ailelerin sabırlı, anlayışlı ve cesaretlendirici olması önemlidir. Gerekirse bir çocuk psikoloğundan destek alınabilir.

Önleme

Tamamen önlenemese de, sağlıklı yaşam alışkanlıkları riski büyük ölçüde azaltır. Çocukluktan itibaren dengeli beslenme, düzenli spor ve ideal kilonun korunması en önemli koruyucu önlemlerdir.

Aşılar

Yüksek tansiyonu doğrudan önleyen bir aşı yoktur, ancak önerilen rutin aşılar (örneğin böbrek enfeksiyonlarına karşı aşılar) altta yatan bazı nedenleri önlemeye yardımcı olabilir.

Tarama programları

Sağlıklı çocuklarda yıllık rutin kontroller sırasında tansiyon ölçümü yapılması Sağlık Bakanlığı tarafından önerilmektedir. Ailede yüksek tansiyon veya obezite varsa daha sık ölçüm yapılması gerekebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Yüksek tansiyon tedavi edilmezse kalp kasında kalınlaşma (sol ventrikül hipertrofisi)
• Böbrek hasarı ve böbrek yetmezliği
• Beyin damarlarında hasar (inme)
• Göz damarlarında hasar (görme kaybı)

Uzun vadeli görünüm

Erken tanı ve uygun tedavi ile çocukların büyük çoğunluğu normal bir yaşam sürer. Kan basıncı kontrol altına alındığında organ hasarı riski çok düşüktir. Tedaviye düzenli devam edilmesi ve sağlıklı alışkanlıkların benimsenmesi ile olumlu sonuç alınır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.